صفحه اقتصاد گزارش می دهد:
بازگشت نفت ایران به بازار جهانی؛ فرصت تاریخی یا آزمون وزارت نفت؟
بازار جهانی نفت در حال حاضر بیش از هر زمان دیگری چشمانتظار نتیجه مذاکرات ایران و آمریکا است. مذاکراتی که میتواند با بازگشت تدریجی نفت ایران به بازار، معادلات عرضه و تقاضای جهانی را تغییر دهد. در حالی که قیمت نفت برنت در محدوده ۷۳ دلار بهازای هر بشکه نوسان میکند، معاملهگران میان کاهش ریسکهای ژئوپلیتیک و احتمال افزایش عرضه، در حال بازتعریف چشمانداز بازار هستند.
بررسی بازار جهانی نفت در روز سهشنبه نهم تیرماه نشان میدهد که تحولات ژئوپلیتیک در منطقه خاورمیانه و ازسرگیری مذاکرات ایران و آمریکا، موجب شده تا شاخص برنت در فضایی محتاطانه در نوسان باشد. قیمت نفت برنت در روز مورد بررسی با عبور از مرز ۷۳ دلار بهازای هر بشکه، بخشی از افتهای اخیر را جبران کرد. هرچند فعالان این حوزه همچنان نسبت به آینده عرضه نفت و سرنوشت مذاکرات سیاسی تردید دارند. در شرایطی که پیامهای متفاوتی از سوی تهران و واشنگتن منتشر میشود، بازار نفت میان امید به کاهش تنشها و نگرانی از استمرار ریسکهای منطقهای در نوسان است.
یکی از مهمترین مؤلفههای تأثیرگذار بر بازار، وضعیت تردد نفتکشها در تنگه هرمز است. براساس توافق موقت بین ایران و آمریکا، تهران تا ۶۰ روز از دریافت هزینه ترانزیت خودداری میکند، اما امکان اعمال این هزینه پس از پایان این دوره را منتفی اعلام نکرده است. این موضوع با مخالفت آمریکا، کشورهای اروپایی و برخی دولتهای عربی حاشیه خلیج فارس مواجه شده و همچنان یکی از عوامل ابهام در بازار انرژی به شمار میرود.
در چنین وضعیتی، حملونقل دریایی از تنگه هرمز که در پی درگیریهای اخیر و آسیبدیدگی دو کشتی با کاهش مواجه شده بود، به تدریج در حال عادی شدن است و شرکتهای کشتیرانی و اپراتورهای نفتکشها نیز تمایل خود را برای ادامه فعالیت در این مسیر اعلام کردهاند. در نتیجه، نگرانیها نسبت به اختلال گسترده در عرضه جهانی نفت تا حدی کاهش یافته است.
شاخص برنت در سراشیبی ارزش
بررسی بازار جهانی نفت نشان میدهد که شاخص برنت افتی معادل ۲۰ درصد در ماه ژوئن و ۲۳ درصد طی سه ماه اخیر را به ثبت رسانده است. روندی که تحت تأثیر افزایش امیدها به کاهش تنشها در خاورمیانه، احتمال بازگشت نفت کشورهای منطقه به بازار و چشمانداز افزایش عرضه جهانی شکل گرفته است. نگرانی از کمبود عرضه طی ماههای گذشته موجب رشد قیمتها شده بود، اما اکنون با ازسرگیری مذاکرات، امیدها نسبت به افزایش تولید و عرضه بار دیگر تقویت شده است.
در این میان، ایران یکی از مهمترین بازیگران تحولات اخیر بازار نفت به شمار میآید. معافیت موقت صادراتی، فرصت تازهای برای افزایش تولید و صادرات نفت کشور فراهم کرده و برآوردهای جدید مؤسسه ریستاد انرژی نیز از شتاب گرفتن روند بازیابی ظرفیت تولید حکایت دارد. براساس این ارزیابی، تولید نفت ایران که در حال حاضر حدود ۲.۴ میلیون بشکه در روز است، در صورت تداوم معافیتهای تحریمی تا پایان مردادماه میتواند به حدود ۳.۱ میلیون بشکه در روز برسد و در صورت دستیابی به توافقی پایدار، تا پایان سال به حدود ۳.۳ میلیون بشکه در روز افزایش یابد.
براساس گزارش کارشناسان ریستاد انرژی، ایران در میان کشورهای منطقه سریعترین روند بازگشت تولید را تجربه میکند. سالم ماندن بخش عمده تأسیسات بالادستی صنعت نفت و کوتاه بودن دوره توقف تولید، از مهمترین دلایل این روند عنوان شده است. تجربه توافق هستهای سال ۲۰۱۶ نیز نشان داد که ایران توانست در کمتر از یک سال حدود یک میلیون بشکه در روز به ظرفیت تولید خود اضافه کند.
افزایش حجم تولید، خوشبینیها نسبت به رشد صادرات نفت ایران را نیز افزایش داده است. افزایش عملیات بارگیری در پایانههای صادراتی و رشد سرعت بارگیری نسبت به هفتههای گذشته، نشانههایی از بازگشت تدریجی ظرفیت صادراتی کشور است. همچنین شرکت ملی نفت ایران در تلاش است علاوه بر صادرات تولید روزانه، بخشی از نفت ذخیرهشده روی آب را نیز به فروش برساند تا ضمن افزایش درآمدهای ارزی، زمینه بازگشت مشتریان سنتی نفت ایران فراهم شود.
بازگشت زودتر از موعد نفت خاورمیانه به بازار
در این راستا، ایران رایزنیهایی را با مشتریان قدیمی خود همچون چین، هند و کره جنوبی و همچنین سایر کشورهای آسیایی آغاز کرده است تا در صورت تداوم کاهش محدودیتها، بازارهای صادراتی جدیدی را نیز به دست آورد.
همزمان روند بازگشت عرضه نفت در منطقه نیز با سرعت بیشتری در حال انجام است؛ بهگونهای که طی سه هفته اخیر نزدیک به دو میلیون بشکه در روز از ظرفیت متوقفشده نفت خاورمیانه دوباره وارد بازار شده است. این موضوع موجب کاهش نگرانیها نسبت به کمبود عرضه جهانی و تثبیت قیمت نفت برنت در محدوده ۷۲ تا ۷۳ دلار شده است.
مؤسسه ریستاد انرژی پیشبینی کرده است که بازگشت کامل ظرفیت تولید منطقه یک فصل زودتر از برآوردهای قبلی محقق خواهد شد و تولید کشورهای خاورمیانه تا پایان سال به حدود ۲۴ تا ۲۵ میلیون بشکه در روز خواهد رسید. در این میان، عربستان سعودی و امارات با توسعه خطوط لوله جایگزین توانستهاند وابستگی صادرات خود به تنگه هرمز را کاهش دهند، در حالی که عراق و کویت همچنان با محدودیتهای بیشتری روبهرو هستند.
در مجموع، بازار جهانی نفت در شرایطی حساس قرار گرفته است؛ بازاری که از یک سو تحت تأثیر تحولات سیاسی و امنیتی قرار دارد و از سوی دیگر با افزایش تولید کشورهای منطقه، چشمانداز عرضه آن در حال تغییر است. بنابراین، سرنوشت بازار نفت در هفتههای آینده بیش از هر چیز به روند مذاکرات ایران و آمریکا، تداوم معافیتهای صادراتی و سرعت بازگشت ظرفیت تولید در خاورمیانه وابسته خواهد بود.
فرصت تاریخی یا آزمون دوباره وزارت نفت؟
با این همه، پرسش اصلی تنها به نتیجه مذاکرات یا افزایش ظرفیت تولید محدود نمیشود. سؤال اساسی این است که آیا وزارت نفت برای بهرهبرداری از این فرصت، برنامهای عملیاتی و منسجم در اختیار دارد یا خیر؟
افزایش تولید زمانی ارزشمند است که به فروش واقعی، انعقاد قراردادهای پایدار، بازپسگیری بازارهای از دسترفته و تأمین نیازهای ارزی کشور منجر شود. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که بازار جهانی نفت منتظر تصمیم هیچ کشوری نمیماند و هرگونه تعلل در تصمیمگیری یا ضعف در مدیریت فروش، به سرعت با جایگزینی رقبا همراه خواهد شد.
در شرایطی که عربستان، امارات و دیگر تولیدکنندگان منطقه با سرمایهگذاری در زیرساختهای صادراتی، توسعه شبکه مشتریان و انعقاد قراردادهای بلندمدت، موقعیت خود را تثبیت کردهاند، وزارت نفت ایران باید پاسخ دهد که برای بازگشت به این رقابت چه برنامهای دارد؟
آیا تیم بازاریابی و فروش شرکت ملی نفت موفق شده مذاکرات خود را با مشتریان سنتی به قراردادهای عملیاتی تبدیل کند؟
آیا سازوکارهای لازم برای حملونقل، بیمه، دریافت وجوه صادراتی و تأمین پایدار ارز کشور از هماکنون پیشبینی شده است یا همه چیز به آینده و نتیجه مذاکرات موکول شده است؟
اقتصاد ایران امروز بیش از هر زمان دیگری به درآمدهای ارزی حاصل از صادرات نفت نیاز دارد. از این رو، موفقیت وزارت نفت دیگر با اعلام افزایش ظرفیت تولید سنجیده نمیشود، بلکه با توانایی آن در فروش نفت، بازگرداندن سهم ایران از بازار جهانی و تأمین ارز مورد نیاز کشور ارزیابی خواهد شد.
نظر شما