در گفتگوی صفحه اقتصاد با دبیرکل اتحادیه صادرکنندگان فرآورده های نفت، گاز و پتروشیمی ایران بررسی شد
تنش نظامی و چالش صادرات محصولات پتروشیمی کشورهای عربی منطقه
فریدون اسعدی، دبیرکل اتحادیه صادرکنندگان فرآورده های نفت، گاز و پتروشیمی، در گفتگو با صفحه اقتصاد: دود جنگ و آشوب، به چشم همه می رود و تر و خشک با هم می سوزند. این نگرانی، نگرانی درستی است که هم ما باید داشته باشیم و هم کشورهای عربی منطقه. پیامد جنگ، تخریب است و ما نمی توانیم بگوییم که جنگ، آسیب زننده نیست.
ایران به عنوان یک کشور دارای نفت و خام، در چند دهه اخیر به صنعت پتروشیمی و تولید محصولات مختلف از نفت و گاز، روی آورده است. در کنار ایران، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس و خصوصاً عربستان سعودی و امارات متحده عربی هم، توجه ویژه ای به ایجاد و توسعه صنعت پتروشیمی داشته و دارند و بخش عمده صادرات محصولات پتروشیمی این کشورها از تنگه هرمز می گذرد.
در گفتگویی که «صفحه اقتصاد» با فریدون اسعدی، داشته است، چالش های کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس در ارتباط با صادرات محصولات پتروشیمی و همچنین چالش های ایران در تولید محصولات پتروشیمی، مورد بحث قرار گرفته است. اسعدی، دبیرکل «اتحادیه صادرکنندگان فرآورده های نفت، گاز و پتروشیمی ایران» و نایب رئیس اول «کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی، صنایع و معادن تهران» است. گفتگو با وی را در ادامه می خوانید.
*****
*ایران، یکی از کشورهایی هست که در حوزه پتروشیمی سرمایه گذاری زیادی انجام داده و در سال های قبل هدفگذاری شد که در سال ۱۴۰۴، ظرفیت تولید محصولات پتروشیمی ایران به بالای ۱۰۰ میلیون تن و به حد ۱۳۳ میلیون تن در سال برسد. همچنین کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس از جمله عربستان سرمایه گذاری های بزرگی در صنعت پتروشیمی انجام داده اند.
بزرگترین مجتمع پتروشیمی منطقه خاورمیانه، در عربستان، تاسیس شده و فعالیت دارد. به نظر شما، وضعیت ما، در مقایسه با این کشورهای منطقه چگونه بوده و چه اتفاقات و تحولاتی در سال های اخیر در این صنعت در این کشورها رخ داده است؟
-ظرفیت تولیدی که الان داریم حدود 100 میلیون تن در سال است و تا این حد ظرفیت اسمی در این صنعت ایجاد کرده ایم. در حال حاضر، کل تولیدات پتروشیمی ما که در سال محقق می شود چیزی حدود 75 میلیون تن در سال است و اینقدر ظرفیت عملی داریم، یعنی عملاً حدود 30 درصد عدم تحقق تولید داریم و شکاف وجود دارد بین ظرفیت اسمی و ظرفیت عملیاتی ای که داریم.
این وضع، خودش نشان دهنده بلا استفاده ماندن یا روی زمین ماندن یک بخش بزرگ از سرمایه گذاری های انجام شده کشور ما در حوزه پتروشیمی است. به هر حال، این وضعیت، پیام خوبی ندارد و شرایط مناسبی نیست که ظرفیت های سرمایه گذاری ایجاد کرده ایم ولی عملاً در عملیاتی کردن آنها دچار مشکل هستیم.
ما اگر امروزه بخواهیم یک میلیون تن، ظرفیت اسمی در صنعت پتروشیمی ایجاد کنیم بین یک تا یک و نیم میلیارد دلار، سرمایه گذاری نیاز داریم. در حال حاضر، ما حدود 30 میلیارد دلار از سرمایه گذاری ها را عملاً به خاطر ناکارآمدی ها و ناکارایی هایی که در کشور وجود دارد از دست داده ایم.
*به خاطر تحریم است یا این که مشکلاتی وجود دارد که نمی شود محصولات بیش تری تولید کرد؟
-تحریم، در بخش بازارهای صادراتی ما اثرگذار بود. البته در این قسمت هم، تحریم بی اثر نبود از نظر دسترسی به تکنولوژی و منابع مالی و همچنین دسترسی به لایسنس ها و امثال آن. چیزی که در این قسمت، پررنگ بوده و نقش آفرین است موضوع ناپایداری در تامین خوراک پتروشیمی ها و خصوصی سازی هایی است که به صورت بی قواره در کشور شکل گرفته است.
این وضع باعث شد ارتباط بین مجموعه های مختلف از بالادست تا پایین دست و میان دست صنعت پتروشیمی، قطع شود. محاسبات ما در اتحادیه صادرکنندگان فرآورده های نفت، گاز و پتروشیمی ایران، نشان می دهد 50 تا 60 درصد علت بلا استفاده ماندن این حجم از سرمایه گذاری ها که 30 میلیارد دلار یا 30 میلیون تن در سال است، به خاطر نداشتن خوراک پایدار است. در این روزها هم برای مثال، گاز پتروشیمی خراسان قطع شده، یا گاز پتروشیمی مسجد سلیمان قطع است و همچنین شرکت های متانولی ها، گازشان قطع است.
*پس این که شرکت ها گاز دریافت نمی کنند و عدم تحقق تولید اتفاق می افتد ربطی به تحریم ندارد.
-تحریم هم، بی ارتباط نیست.
*این که خوراک به شرکت های پتروشیمی تخصیص پیدا نمی کند به شرکت گاز بستگی دارد.
-یک بخش از مشکل به خاطر این است که ما الان گاز کافی نداریم که به این شرکت ها تحویل بدهیم. در برنامه چهارم توسعه که اجرای آن، از سال 1384 شروع شد، پیش بینی شده بود که تا سال 1388، سالی 20 میلیارد دلار در صنعت نفت و گاز سرمایه گذاری کنیم. به خاطر سیاست های غلط دولت آقای احمدی نژاد، یعنی به خاطر دست فرمان و سیاست های نامناسبی که توسط ایشان شکل گرفته بود، ما نتوانستیم در این قسمت سرمایه گذاری خارجی جذب کنیم.
*الان طبق قانون باید اولویت به صنعت داده شود و نه این که بخش خانگی در اولویت گرفتن گاز باشد.
-مقتضیات به شکل دیگر طراحی می شود. اگر قوه عاقله ای وجود داشته باشد، ما باید انرژی را به بخش مولّد بدهیم و نه بخش غیرمولد یا خانگی. همه این موارد، اِشکالات کار بوده و تحریم به این صورت، روی کشور ما اثر گذاشته است.
*اگر سرمایه گذاری می شد و گاز بیش تری تولید می شد و از طرفی، کارخانه های پتروشیمی در حال احداث پتروشیمی هم تکمیل می شدند، تولید و صادرات بیش تری هم در حوزه صنعت پتروشیمی انجام می شد.
-بررسی های ما نشان می دهد که درصنعت نفت ما، به خاطر الگویی که از سال 1287 شمسی تا دهه های اخیر اتخاذ شده بود، حدود 70 درصد تا 75 درصد منابع مورد نیاز برای سرمایه گذاری از طریق سرمایه گذاری خارجی جذب می شد. تا قبل از تحریم هایی که بعد از خروج ترامپ از برجام شروع شد روزانه شاید 600 تا 700 هزار بشکه نفت خام، به کشورهای اروپایی صادر می کردیم. اروپا به عنوان یکی از بازارهای خیلی خوب صادرات نفت خام ایران بود. همچنین شرکت های نفتی خارجی و اروپایی مثل شل و توتال، در ایران و مناطقی مثل پارس جنوبی سرمایه گذاری کرده بودند.
تحریمی که شکل گرفت به ما ضربه زد ولی یک عده می گفتند قطعنامه های تحریمی سازمان ملل کاغذ پاره است. همان افراد الان معلوم نیست کجا هستند و هیچ جوابی برای صحبت های خود ندارند. آنها باید جواب بدهند شما که می گفتید قطعنامه های سازمان ملل کاغذ پاره است سرمایه های لازم در حوزه نفت چطور باید تامین شود.
*کشورهای عربی حوزه خلیج فارس سرمایه گذاری های زیادی در حوزه پتروشیمی انجام داده و حدود ۱۰۰ میلیارد دلار صادرات محصولات پتروشیمی و پلیمری دارند. گفته شده که ۷۰ درصد این صادرات از طریق خلیج فارس و تنگه هرمز عبور می کند.
کشورهای عربی همسایه، پالایشگاه های نسل سوم تاسیس کرده اند و یکپارچگی پالایشگاه و پتروشیمی را محقق کرده اند. وضعیت تولید این کشورهای حاشیه خلیج فارس چگونه است؟
-ما هم برنامه هایی برای توسعه صنعت پتروشیمی در قالب جهش دوم و جهش سوم داشتیم. این موضوعات، تحت الشعاع برخی سیاست های نامناسب قرار گرفت. البته ما منابع گاز سهل الوصول در کشور داشتیم و و همه سیاست های کشور شکل گرفته و ساماندهی شده بود که ما این گازی را که داریم به ارزش افزوده بیش تر تبدیل کنیم به جای صادرات گاز. این سیاست، سیاست خوبی بود.
رویکرد دنیا تغییر کرده و از ساخت پالایشگاه های نسل قدیمی به سمت ساخت پتروپالایشگاه رفته اند. در کشور ما هم این سیاست، در دستور کار بود. برای مثال، در اراک، ما پتروشیمی شازند را داریم ، با پالایشگاه شازند. در اصفهان، پتروشیمی اصفهان را داریم، در کنار پالایشگاه اصفهان. در مورد عربستان باید بگویم که شرکت سابیک، حرف اول را در منطقه می زند.
*فرضاً عربستان سرمایه گذاری های کلانی در صنعت پتروشیمی انجام داده و در سال های اخیر، مجتمع پتروشیمی جبیل را به عنوان یک مجتمع پتروشیمی بزرگ با کمک توتال راه اندازی کرد. امارات، کویت، قطر و بحرین، در این صنعت چه چشم اندازی دارند؟
-بحرین چندان پیشرو نیست ولی قطر، عربستان و امارات، کشورهایی هستند که برنامه ها و افق های بسیار مناسب و بلندمدت دارند راجع به دسترسی به بازار پتروشیمی. ما نسبت به این کشورها عقب ماندیم به خاطر نداشتن خوراک مناسب پتروشیمی ها، عدم دسترسی به لایسنس های مناسب و عدم دسترسی به منابع مالی و تکنولوژی. همه این مشکلات باعث شده اولاً از این کشوها عقب بیفتیم.
*کشورهای عربی منطقه خلیج فارس، بعد از وقوع تنش های اخیر بین ایران و آمریکا تلاش می کنند که این تنش ها از طریق میانجی گری برطرف شود. این کشورها تا چه حد نگران منافع خودشان هستند که صادرات محصولات پتروشیمی شان از طریق تنگه هرمز قطع نشود؟
-ما الان اگر بخواهیم یک کارخانه و تاسیسات در حد شرکت پتروشیمی نوری ایران یا شرکت آریا ساسول ایران تاسیس کنیم چیزی حدود یک و نیم تا دو میلیارد دلار، سرمایه گذاری می خواهد. در مجموع، هیچکس دوست ندارد اتفاقی در منطقه بیفتد.
بالاخره دود جنگ و آشوب، به چشم همه می رود و تر و خشک با هم می سوزند. این نگرانی، نگرانی درستی است که هم ما باید داشته باشیم و هم کشورهای عربی منطقه. پیامد جنگ، تخریب است و ما نمی توانیم بگوییم که جنگ، آسیب زننده نیست. به هر حال، این کشورها همه دارند تلاش می کنند که این اتفاق نیفتد. چون زیرساخت صنعتی احداث کردن، به راحتی امکانپذیر نیست.
ما اعتقاد داریم که خراب کردن و تخریب، راحت بوده ولی درست کردن، کار سختی است. بنابراین، این کشورها حق دارند نگران باشند و باید هم این رایزنی ها و تماس های دیپلماتیک، به نتیجه برسد و آن اتفاق نامناسب رخ ندهد.
*بخش عمده صادرات محصولات پتروشیمی و پلیمری کشورهای عربی خلیج فارس، از همین خلیج فارس و تنگه هرمز عبور داده می شود. اگر فرضاً اتفاقی در محدوده تنگه هرمز رخ بدهد، این کشورهای عربی راهی ندارند که از جای دیگر محصولات شان را صادر کنند یا فقط باید از طریق همین جا صادر کنند؟
-به هر حال، صادرات انها تحت تاثیر جنگ احتمالی قرار می گیرد. جنگ، پدیده خوبی نیست و می تواند همه چیز را تحت تاثیر قرار بدهد. ما تجربه جنگ نفتکش ها را در زمان حمله صدام به ایران را داریم. این اتفاقات می تواند با شکل بسیاری بدی رخ بدهد و همه چیز را تحت تاثیر قرار بدهد.
*پس کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس از جهت این که صادرات نفت، گاز و محصولات پتروشیمی شان از طریق خلیج فارس و تنگه هرمز دچار مشکل نشود، قطعاً تلاش می کنند که تنش های بیش تر نشود؟
-بله؛ همین طور است. بالاخره صادرات آنها تحت تاثیر قرار می گیرد. چون همه دچار ضرر می شوند و جنگ، می تواند آسیب زننده باشد. من امیدوارم کار به آنجا کشیده نشود ولی در جنگ، دیگر تر و خشک با هم دچار مشکل می شوند و می تواند همه کشورهای منطقه را تحت تاثیر قرار بدهد. ما امیدوارم این اتفاق نامناسب، رخ ندهد.
نظر شما