اختلاف قیمت نان و کسورات بیمه گندم؛ ابهام در زنجیره گندم تا نان

صفحه اقتصاد - عطاالله هاشمی، رئیس بنیاد ملی گندمکاران، در گفت‌وگو با "صفحه اقتصاد" با اشاره به تفاوت قیمت نان در سطح شهر، معتقد است: بخشی از این اختلاف به تفاوت میان نانوایی‌های یارانه‌ای و آزادپز برمی‌گردد با این حال نظارت بر عملکرد هر دو گروه ضروری است.

اختلاف قیمت نان؛ تفاوت نوع نانوایی یا تخلف؟

هاشمی تاکید کرد:

قیمت نان در همه نانوایی‌ها لزوماً یکسان نیست. نانوایی‌های یارانه‌ای از آردی با نرخ حمایتی استفاده می‌کنند، در حالی که نانوایی‌های آزادپز با سازوکار متفاوتی در تأمین آرد و محاسبه هزینه‌های تولید فعالیت دارند. همین تفاوت می‌تواند در قیمت نهایی نان منعکس شود. با این حال، تفاوت میان قیمت‌ها نباید به ابهام برای مصرف‌کننده منجر شود. مردم باید بتوانند تشخیص دهند نانوایی در کدام گروه قرار دارد، قیمت فروش بر چه اساسی تعیین شده و آیا مبلغ دریافتی با ضوابط مربوط به همان واحد مطابقت دارد یا خیر.

هاشمی با تأکید بر ضرورت نظارت بر نانوایی‌های یارانه‌ای و آزادپز، به این موضوع اشاره کرد و افزود:

نانوایی‌های یارانه‌ای گندم را با نرخ حمایتی و کیلویی حدود هزار تومان دریافت می‌کنند؛ بنابراین این واحدها نباید بدون مجوز و خارج از ضوابط، قیمت نان را افزایش دهند.

در این میان، تفکیک قیمت مصوب نان یارانه‌ای از قیمت نان آزادپز اهمیت دارد. برای مثال، در نرخ‌های منتشرشده برای تهران در سال ۱۴۰۵، قیمت نان یارانه‌ای لواش ۲۷۰۰ تومان، تافتون ۴۵۰۰ تومان، بربری ۱۰ هزار تومان و سنگک ۱۵ هزار و ۵۰۰ تومان اعلام شده است. این ارقام مختص تهران است و نرخ سایر شهرها و نانوایی‌های آزادپز ممکن است متفاوت باشد.

بنابراین، ارزیابی اختلاف قیمت نان باید با در نظر گرفتن نوع نانوایی، نرخ‌های معتبر همان منطقه و ضوابط فروش انجام شود. نظارت مؤثر نیز زمانی امکان‌پذیر است که هم نرخ‌ها برای مردم روشن باشد و هم تخلفات احتمالی با معیار مشخص بررسی شود.

پرداخت مطالبات گندمکاران؛ گلایه از کسر هزینه بیمه

بخش دیگری از اظهارات رئیس بنیاد ملی گندمکاران به مطالبات کشاورزانی مربوط است که محصول خود را در قالب خرید تضمینی به دولت تحویل داده‌اند.

هاشمی اعلام کرد:

پرداخت حدود ۳۰ هزار میلیارد تومان از مطالبات باقی‌مانده گندمکاران از امروز آغاز می‌شود؛ با این حال، گندمکاران از نحوه محاسبه و پرداخت مطالبات رضایت ندارند.

یکی از محورهای اصلی انتقاد او به کسر هزینه بیمه از بهای گندم تحویلی مربوط می‌شود. هاشمی افزود:

قرار بود هزینه بیمه از سوی دولت پرداخت شود، اما اکنون مبلغی معادل ۱۴۷۱ تومان به‌ازای هر کیلوگرم گندم از سهم گندمکاران کسر می‌شود. این موضوع از نگاه گندمکاران اهمیت دارد؛ زیرا مبلغ نهایی دریافتی کشاورز فقط به نرخ اعلام‌شده خرید تضمینی وابسته نیست و کسورات اعمال‌شده نیز بر درآمد واقعی او اثر می‌گذارد. از همین رو، روشن شدن مبنای قانونی این کسر، نحوه محاسبه آن و اینکه مسئولیت نهایی پرداخت حق بیمه بر عهده کدام بخش است، می‌تواند به شفاف‌تر شدن حساب‌وکتاب خرید تضمینی کمک کند.

هاشمی همچنین از طرح موضوع خرید گندم بر اساس کیفیت انتقاد کرده است.

او اضافه کرد:

پیشنهاد شده گندم باکیفیت‌تر با نرخ بالاتری خریداری شود، اما تشخیص دقیق کیفیت گندم در عمل با دشواری‌هایی همراه است. اجرای چنین روشی پیش‌تر نیز با مشکلاتی مواجه شده و به نتیجه مورد انتظار نرسیده است. از دیدگاه گندمکاران، هرگونه تغییر در سازوکار قیمت‌گذاری و خرید محصول باید بر اساس معیارهای روشن، قابل‌اندازه‌گیری و قابل اجرا انجام شود؛ در غیر این صورت، ممکن است به جای ایجاد انگیزه برای تولید محصول باکیفیت‌تر، ابهام تازه‌ای در روند خرید و تسویه مطالبات ایجاد کند.

ضرورت شفافیت در زنجیره گندم تا نان

بازار نان و نظام خرید تضمینی گندم دو بخش جدا از یکدیگر نیستند. در یک سوی این زنجیره، کشاورز قرار دارد که انتظار دارد بهای محصول تحویلی خود را با محاسبات شفاف و در زمان مقرر دریافت کند؛ در سوی دیگر، مصرف‌کننده‌ای قرار دارد که می‌خواهد نان را با قیمت روشن و متناسب با ضوابط بخرد.

اگر نرخ خرید تضمینی، کسورات بیمه، نحوه تخصیص آرد یارانه‌ای و ضوابط قیمت‌گذاری نانوایی‌ها به‌روشنی اعلام و اجرا نشوند، ابهام در هر بخش می‌تواند به بخش دیگر نیز منتقل شود.

در چنین شرایطی، شفاف‌سازی جزئیات پرداخت مطالبات گندمکاران، توضیح رسمی درباره کسورات بیمه و نظارت مستمر بر قیمت و عملکرد نانوایی‌های یارانه‌ای و آزادپز، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به افزایش اعتماد کشاورزان و مصرف‌کنندگان کمک کند.