کالابرگ در حصار ابهام؛ حمایت معیشتی که به سردرگمی مردم گره خورد
افزایش ۵۰۰ هزار تومانی اعتبار کالابرگ می‌توانست خبر خوشی برای میلیون‌ها خانوار درگیر فشار معیشتی باشد، اما اختلال سامانه ثبت‌نام و تغییر روایت‌های رسمی درباره ضرورت خوداظهاری، بخشی از این امید را به نگرانی و سردرگمی تبدیل کرد.
صفحه اقتصاد - تجربه روزهای اخیر نشان داد که در سیاست‌های حمایتی، صرف اعلام افزایش اعتبار کافی نیست؛ شفافیت در اطلاع‌رسانی، ثبات تصمیم‌ها و آمادگی زیرساخت‌های اجرایی، به‌اندازه خود حمایت مالی اهمیت دارد.
افزایش اعتبار کالابرگ در شرایطی اعلام شد که کاهش قدرت خرید و افزایش هزینه‌های ضروری زندگی، فشار مضاعفی بر خانوارهای کم‌درآمد وارد کرده است. برای بسیاری از این خانوارها، ۵۰۰ هزار تومان اعتبار بیشتر، هرچند در برابر هزینه‌های روزمره رقم بزرگی نیست، می‌تواند بخشی از نیازهای اساسی را پوشش دهد. با این حال، آنچه طی روزهای اخیر در فرایند اجرای این طرح رخ داد، نشان داد که یک سیاست حمایتی، بدون اطلاع‌رسانی دقیق و سازوکار اجرایی قابل اتکا، ممکن است به‌جای کاهش نگرانی مردم، بر ابهام‌های آنها بیفزاید.
ماجرا با اعلام ضرورت تکمیل فرم خوداظهاری برای حدود ۴۰ میلیون نفر، معادل ۱۸ میلیون و ۳۰۰ هزار خانوار، آغاز شد. بر اساس اطلاع‌رسانی اولیه سازمان برنامه و بودجه، مشمولان باید اطلاعات خود را در پنجره ملی خدمات دولت هوشمند ثبت می‌کردند؛ مهلتی که تا ساعت ۲۴ روز سه‌شنبه ۲۱ مهرماه تعیین شده بود. اعلام این زمان‌بندی، طبیعی بود که موجی از مراجعه به سامانه ایجاد کند؛ زیرا در شرایط دشوار اقتصادی، هیچ خانواری نمی‌خواهد به دلیل ناآگاهی یا تأخیر در ثبت اطلاعات، از دریافت حمایت معیشتی محروم بماند.
اما هم‌زمان با افزایش مراجعات، گزارش‌هایی از اختلال سامانه، دشواری ورود و ناکامی برخی متقاضیان در تکمیل فرم‌ها منتشر شد. در چنین شرایطی، مسئله فقط یک نقص فنی نبود؛ نگرانی از دست دادن اعتبار وعده‌داده‌شده نیز به دغدغه مردم اضافه شد. شهروندانی که برای ثبت اطلاعات خود وقت گذاشته بودند، با پرسش‌هایی روبه‌رو شدند که پاسخ روشنی برای آنها وجود نداشت: آیا ثبت‌نام الزامی است؟ اگر امکان تکمیل فرم فراهم نشود، اعتبار افزایش‌یافته از دست می‌رود؟ مهلت ثبت درخواست تمدید خواهد شد؟
ابهام‌ها زمانی بیشتر شد که در ادامه، اعلام شد مشمولان شناسایی‌شده، افزایش ۵۰۰ هزار تومانی اعتبار کالابرگ مهرماه را بدون نیاز به ثبت‌نام دریافت می‌کنند و فرایند خوداظهاری برای ماه‌های بعد ادامه خواهد داشت. این تصمیم می‌توانست نگرانی بخشی از مردم را کاهش دهد، اما در عین حال این پرسش را مطرح کرد که چرا ضرورت ثبت‌نام و مهلت آن از ابتدا با چنین وضوحی تبیین نشده بود.
وقتی ابتدا بر لزوم ثبت اطلاعات تأکید می‌شود و پس از بروز اختلال، اعلام می‌شود که برای دریافت اعتبار مهرماه نیازی به ثبت‌نام نیست، طبیعی است که اعتماد عمومی تحت تأثیر قرار گیرد. در سیاست‌های حمایتی، نحوه اطلاع‌رسانی بخشی جدایی‌ناپذیر از اجرای سیاست است؛ مردم نباید برای فهمیدن اینکه مشمول چه شرایطی هستند یا چه اقدامی باید انجام دهند، میان پیام‌های متفاوت و دستورالعمل‌های متغیر سرگردان بمانند.
از سوی دیگر، استقبال گسترده از طرح کالابرگ را نباید صرفاً به‌عنوان افزایش تقاضا برای دریافت کمک دولتی تفسیر کرد. این استقبال، نشانه‌ای از اهمیت حمایت‌های معیشتی در زندگی خانوارهاست. برای خانواده‌ای که بخش عمده درآمدش صرف خوراک، اجاره، درمان و سایر نیازهای ضروری می‌شود، حتی افزایش چند صد هزار تومانی اعتبار خرید کالاهای اساسی نیز می‌تواند اهمیت داشته باشد. همین واقعیت، ضرورت اجرای دقیق و بدون اختلال چنین طرح‌هایی را دوچندان می‌کند.
دولت با افزایش اعتبار کالابرگ، حمایت از قدرت خرید خانوارها را در دستور کار قرار داده است؛ اقدامی که در صورت اجرای مؤثر می‌تواند بخشی از فشار اقتصادی بر اقشار آسیب‌پذیر را کاهش دهد. با این حال، تحقق هدف طرح تنها به تعیین مبلغ اعتبار وابسته نیست. آماده‌سازی زیرساخت‌های فنی، پیش‌بینی حجم مراجعه، ساده‌سازی فرایند ثبت اطلاعات و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول، از الزامات اولیه اجرای چنین سیاستی است.
این موضوع به‌ویژه از آن جهت اهمیت دارد که همه مشمولان، دسترسی یکسانی به اینترنت یا مهارت کافی برای استفاده از خدمات الکترونیکی ندارند. برای برخی سالمندان، خانوارهای کم‌برخوردار و افرادی که ناچارند برای ثبت اطلاعات به دیگران یا کافی‌نت‌ها مراجعه کنند، اختلال سامانه و تغییر دستورالعمل‌ها می‌تواند فرایندی دشوار و فرساینده ایجاد کند. بنابراین، طراحی خدمات حمایتی باید متناسب با شرایط واقعی مخاطبان آن باشد، نه صرفاً بر اساس امکان فنی ارائه خدمت.
در نهایت، مسئله کالابرگ تنها افزایش ۵۰۰ هزار تومانی اعتبار نیست؛ مسئله، اعتماد مردم به وعده‌های حمایتی و اطمینان از اجرای درست آنهاست. مردم باید بدانند چه کسانی مشمول طرح هستند، اعتبار در چه زمانی و با چه شرایطی پرداخت می‌شود و آیا برای دریافت آن اقدامی ضروری است یا خیر. اگر ثبت‌نام لازم نیست، این موضوع باید از ابتدا به‌روشنی اعلام شود و اگر ثبت اطلاعات ضرورت دارد، سامانه باید پیش از فراخوان عمومی آمادگی لازم را داشته باشد.
افزایش اعتبار کالابرگ می‌توانست فرصتی برای تقویت اعتماد عمومی به سیاست‌های حمایتی باشد. اکنون نیز با اطلاع‌رسانی یکپارچه، تعیین تکلیف نهایی فرایند خوداظهاری و رفع اختلال‌های فنی می‌توان از تداوم سردرگمی جلوگیری کرد. در شرایطی که فشار معیشتی بخش بزرگی از جامعه را درگیر کرده است، حمایت مؤثر تنها به پرداخت اعتبار محدود نمی‌شود؛ بلکه به این معناست که مردم بتوانند بدون نگرانی از تغییر تصمیم‌ها و اختلال‌های اجرایی، روی وعده اعلام‌شده حساب کنند.
