در گفت وگوی "صفحه اقتصاد" با کارشناسان اقتصادی مطرح شد:
ماجرای هشدار به خریداران طلای آنلاین از کجا جدی شد؟
خرید وفروش آنلاین طلا و طلای آب‌شده در سال‌های اخیر به یکی از روش‌های مورد توجه مردم برای حفظ ارزش پس‌انداز تبدیل شده است؛ بازاری که با وعده خرید آسان، سرمایه‌گذاری با مبالغ کم و حذف نیاز به مراجعه حضوری، مشتریان زیادی را جذب کرده است. اما اختلال در تسویه حساب و تحویل فیزیکی طلا در یکی از پلتفرم‌های شناخته‌شده، بار دیگر یک پرسش اساسی را پیش روی خریداران قرار داده است: آیا طلایی که در حساب کاربری خود می‌بینیم، در هر شرایطی قابل دریافت است؟
صفحه اقتصاد - در شرایطی که تورم و کاهش قدرت خرید، خانوارها را به سمت دارایی‌هایی مانند طلا سوق داده، سهولت خرید اینترنتی می‌تواند جذاب باشد؛ بااین‌حال، تفاوت میان ثبت یک دارایی در حساب کاربری و دسترسی واقعی به طلای فیزیکی، موضوعی است که نباید نادیده گرفته شود. تجربه اخیر بازار نیز نشان داده است که حتی ادعای وجود پشتوانه فیزیکی، به‌تنهایی پاسخگوی تمام پرسش‌های مربوط به امکان دسترسی مشتریان به دارایی‌شان نیست.
محمد کشتی‌آرای، کارشناس رسمی طلا و جواهر، در گفت‌وگو با "صفحه اقتصاد" نسبت به ریسک خرید طلا از پلتفرم‌های آنلاین هشدار می‌دهد و معتقد است که مردم باید طلای خریداری‌شده را به‌صورت فیزیکی از واحدهای صنفی معتبر تحویل بگیرند.
ماجرای طلای آنلاین از کجا جدی شد؟
نگرانی‌ها درباره این بازار زمانی پررنگ‌تر شد که شماری از کاربران یک پلتفرم خریدوفروش آنلاین طلا در شهریور و اوایل مهرماه امسال از تأخیر در تسویه وجوه و دشواری دریافت طلای فیزیکی خبر دادند.
این پلتفرم در توضیح این وضعیت اعلام کرد که بخشی از ذخایر طلای آن در بانک کارگشایی با محدودیت دسترسی مواجه شده و مشکلات درگاه‌های پرداخت نیز روند تسویه را مختل کرده است. این مجموعه همچنین از وجود ذخایر فیزیکی طلا به‌عنوان پشتوانه تعهدات کاربران خبر داد. در ادامه، شرکت اعلام کرد دستور آزادسازی طلاها صادر شده و روند تسویه و تحویل قرار است به روال عادی بازگردد.
بااین‌حال، اصل ماجرا پرسشی فراتر از وضعیت یک شرکت ایجاد کرد: اگر مشتری امکان برداشت وجه یا دریافت طلای خریداری‌شده را نداشته باشد، صرف نمایش موجودی در اپلیکیشن چه اندازه می‌تواند امنیت سرمایه‌گذاری او را تضمین کند؟ گزارش‌های مربوط به این پرونده، بار دیگر اهمیت نظارت بر موجودی واقعی طلا، سازوکار تحویل و مسئولیت پلتفرم‌ها در برابر مشتریان را برجسته کرد.
در همین فضا، پلیس نیز بر تکلیف قانونی نظارت بر سکوهای فروش آنلاین طلا و مقابله با تخلفاتی مانند خالی‌فروشی تأکید کرده است. البته اختلال در تحویل به‌تنهایی اثبات‌کننده خالی‌فروشی نیست و تشخیص تخلف، به بررسی اسناد و عملکرد مجموعه مربوط نیاز دارد.
فقط طلای فیزیکی، مطمئن است
محمد کشتی‌آرای، کارشناس رسمی طلا و جواهر، با انتقاد از تبلیغات گسترده برخی پلتفرم‌های خریدوفروش آنلاین طلا، گفت:
سال‌هاست درباره مخاطرات این شیوه معامله هشدار داده می‌شود، اما همچنان بخشی از مردم تحت تأثیر تبلیغات و وعده‌های سرمایه‌گذاری آسان قرار می‌گیرند.
او معتقد است:
یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها در این بازار، فعالیت مجموعه‌هایی است که مجوزهای لازم را ندارند یا بدون برخورداری از پشتوانه و اعتبار کافی اقدام به جذب مشتری می‌کنند.
کشتی‌آرای توضیح داد:
در چنین شرایطی ممکن است پلتفرم پول مشتری را دریافت کند و موجودی طلا را در حساب کاربری او نشان دهد، اما وقتی خریدار برای تحویل فیزیکی دارایی خود اقدام می‌کند، با تأخیر، بهانه یا مشکلات دیگری مواجه می شود.
این کارشناس طلا و جواهر تأکید کرد:
خریدار باید پیش از پرداخت پول، از امکان تحویل کالای مورد معامله و اعتبار فروشنده اطمینان حاصل کند. چراکه خرید حضوری از واحد صنفی معتبر، دریافت طلا و گرفتن فاکتور، مسیر روشن‌تری برای پیگیری حقوق خریدار فراهم می‌کند.
تبلیغات گسترده؛ نشانه اعتبار یا عامل جذب مشتری؟
یکی از محورهای مورد انتقاد کشتی‌آرای، حجم تبلیغات برخی پلتفرم‌های آنلاین طلاست.
او با اشاره به هزینه بالای تبلیغات محیطی و رسانه‌ای این پرسش را مطرح کرد که هزینه‌های گسترده جذب مشتری از چه محلی تأمین می‌شود و آیا تبلیغات پرهزینه می‌تواند به‌تنهایی نشانه اعتبار یک مجموعه باشد؟
این کارشناس معتقد است:
مردم نباید صرفا به دلیل حضور یک نام تجاری در بیلبوردها، برنامه‌های تلویزیونی یا شبکه‌های اجتماعی به آن اعتماد کنند. از طرفی ثبت یک شرکت نیز لزوما به معنای داشتن مجوز تخصصی برای معامله طلا نیست.
کشتی‌آرای در این باره گفت:
خریداران باید به جای اتکا به تبلیغات، وضعیت مجوزهای فعالیت فروشنده را بررسی کنند و از واحد صنفی‌ای خرید کنند که جواز کسب آن قابل مشاهده و استعلام باشد.
او همچنین درباره پیشنهادهایی که با عنوان نگهداری طلای مردم و پرداخت سود به آن‌ها مطرح می‌شود هشدار می‌دهد.
به اعتقاد این کارشناس، سپردن طلا به اشخاص یا واحدهای فاقد اعتبار، با وعده دریافت سود، می‌تواند ریسک دیگری برای سرمایه‌های خانوار ایجاد کند.
آیا برای پس‌اندازهای کوچک هم باید طلای فیزیکی خرید؟
یکی از دلایل استقبال از پلتفرم‌های آنلاین، امکان خرید مقادیر بسیار کم طلاست؛ قابلیتی که به افراد اجازه می‌دهد با پس‌اندازهای خرد نیز وارد بازار شوند.
کشتی‌آرای معتقد است:
افرادی که توان خرید مقادیر زیاد طلا را ندارند، می‌توانند متناسب با بودجه خود از واحدهای صنفی معتبر، طلای کم‌وزن خریداری کنند.
او افزود:
خریدار به جای اعتماد به وعده‌های تبلیغاتی، حتی برای خرید مقدار اندکی طلا نیز باید فروشنده معتبر انتخاب کند، طلای خود را تحویل بگیرد و فاکتور داشته باشد. البته خرید فیزیکی نیز هزینه‌ها و ملاحظات خاص خود را دارد؛ از جمله اختلاف قیمت خرید و فروش، هزینه‌های احتمالی ساخت یا بسته‌بندی و لزوم بررسی اصالت کالا. بنابراین، تصمیم نهایی باید با توجه به هدف خرید، مبلغ سرمایه و هزینه‌های معامله گرفته شود.
تشخیص طلای آب‌شده کار هر کسی نیست
هومن زنگنه رئیس پایانه صادراتی و وارداتی فلزات گرانبها و عضو هیأت‌رئیسه اتحادیه طلا و جواهر ایران نیز در گفت‌وگو با "صفحه اقتصاد"، با هشدار درباره خریدوفروش طلای آب‌شده در فضای مجازی، بر ضرورت محافظت از پس‌اندازهای مردم تاکید کرد.
او از خریداران خواست تا سرمایه‌هایی را که به‌سختی به دست آورده‌اند، در معرض ریسک‌های غیرضروری قرار ندهند وطلا را به‌صورت فیزیکی و از واحدهای صنفی معتبر و دارای جواز خریداری کنند.»
زنگنه توضیح داد:
حتی فعالان حرفه‌ای نیز در تشخیص و خرید طلای آب‌شده به بررسی‌های تخصصی نیاز دارند؛ بنابراین، تشخیص اصالت و عیار این نوع طلا برای افراد عادی می‌تواند دشوار باشد.
او تاکید کرد:
طلای آب‌شده عمدتا ماده اولیه کارگاه‌ها و واحدهای تولیدی است و خرید آن بدون آگاهی تخصصی و بررسی معتبر می‌تواند خریدار را با ریسک‌هایی مانند تشخیص نادرست عیار یا اصالت مواجه کند.
زنگنه همچنین بر اهمیت خرید محصولات دارای کد استاندارد و فاکتور قابل پیگیری تاکید کرد و گفت:
در صورت بروز اختلاف، برخورداری از مدارک معتبر و مشخص بودن هویت فروشنده، امکان پیگیری حقوقی را افزایش می‌دهد.
تبلیغات جای ضمانت را نمی‌گیرد
این فعال حوزه فلزات گرانبها معتقد است:
در انتخاب محل خرید طلا، نباید تبلیغات گسترده را با تضمین امنیت سرمایه اشتباه گرفت. آنچه برای خریدار اهمیت دارد، اعتبار قابل بررسی فروشنده، مجوزهای مرتبط، مشخص بودن مسئولیت طرف معامله و امکان پیگیری حقوقی است.
زنگنه گفت:
گسترش خریدوفروش بدون بررسی کافی می‌تواند افراد بیشتری را درگیر اختلافات و پرونده‌های قضایی کند؛ به‌ویژه زمانی که مشتریان بدون شناخت سازوکار نگهداری دارایی یا شرایط تحویل، سرمایه خود را به یک بستر آنلاین می‌سپارند.
بانک مرکزی چه تصمیمی گرفته است؟
هم‌زمان با افزایش حساسیت‌ها نسبت به بازار طلای آنلاین، بانک مرکزی در ۱۸ مهر ۱۴۰۵ ارائه خدمات خریدوفروش برخط طلا و نقره را برای بانک‌ها و مؤسسات اعتباری ممنوع کرد. بر اساس اعلام منتشرشده، این محدودیت شامل ارائه مستقیم یا مشارکتی این خدمات از طریق بسترهای دیجیتال مؤسسات اعتباری نیز می‌شود.
دلیل اعلام‌شده برای این تصمیم، نگرانی از ریسک‌های عملیاتی معاملات آنلاین طلا و احتمال سرایت آثار آن به شبکه بانکی بوده است. بااین‌حال، باید میان محدودیت فعالیت بانک‌ها و ممنوعیت کلی پلتفرم‌های مستقل تفاوت قائل شد؛ تصمیم اعلام‌شده به‌خودی‌خود به معنای توقف فعالیت تمام سکوهای آنلاین طلا نیست.
از سوی دیگر، دستورالعمل اجرایی خریدوفروش برخط طلا و نقره که در سال ۱۴۰۴ تصویب شد، برای فعالیت این سکوها ضوابطی در نظر گرفته است. از جمله، فروش طلا در بستر سکو باید متناسب با میزان طلای تحویلی به خزانه و تأییدشده باشد. در این دستورالعمل همچنین تصریح شده است که معاملات این بسترها مشمول ضمانت دولت و نظام بانکی نیستند.
این نکته اهمیت زیادی دارد: فعالیت در یک بستر آنلاین، حتی در چارچوب مقررات، لزوماً به معنای تضمین دولتی بازپرداخت یا تحویل دارایی نیست. از همین رو، بررسی مجوزهای مرتبط، نحوه نگهداری طلا و شرایط تحویل، برای خریداران اهمیت ویژه‌ای دارد.
مسئله فقط آنلاین یا حضوری بودن نیست
بازار طلای آنلاین از یک نیاز واقعی اقتصادی شکل گرفته است: افرادی که می‌خواهند با مبالغ کم پس‌انداز کنند و به‌دلیل هزینه‌ها یا دشواری نگهداری طلا، خریدوفروش اینترنتی را ساده‌تر می‌دانند. حذف این نیاز با هشدار دادن به مردم ممکن نیست؛ همان‌طور که اعتماد به هر پلتفرم نیز راهکار مناسبی برای حفظ سرمایه نیست.
آنچه این بازار به آن نیاز دارد، نظارت مؤثر بر موجودی واقعی طلا، شفافیت درباره محل نگهداری دارایی‌ها، روشن بودن مسئولیت حقوقی پلتفرم‌ها و سازوکاری قابل اتکا برای تحویل به مشتریان است. در کنار آن، مردم نیز باید میان موجودی ثبت‌شده در یک اپلیکیشن و طلایی که امکان دریافت واقعی آن را دارند، تفاوت قائل شوند.
در نهایت، توصیه کارشناسان این است که مردم برای حفظ ارزش پس‌انداز خود، پیش از هر چیز ریسک معامله را بشناسند و برای خرید طلا به اعتبار فروشنده، مستندات معامله و امکان تحویل دارایی توجه کنند. در بازاری که هدف اصلی خریدار حفظ سرمایه است، سهولت خرید نباید جای امنیت و قابلیت پیگیری را بگیرد.
