صفحه اقتصاد گزارش می دهد:
صدای زنگ ناترازی گاز بلند تر از همیشه
رشد فزاینده مصرف گاز و کاهش توانایی پاسخ به تقاضای آن یکی از مهم ترین موضوعات در سبد انرژی کشور به شمار می آید. در سال های اخیر با توجه به گسترش روزافزون شبکه توزیع گاز طبیعی در کشور و توسعه صنایع مختلف، موضوع ناترازی گاز نیز به صورت جدی مطرح شده است موضوعی که در عرضه و تقاضای این حامل انرژی در کشور اثر گذار بوده و در فصول سرد سال بیشتر نمود داشته است. به عقیده کارشناسان، زنگ خطر ناترازی گاز در کشور به صدا درآمده است. رفع این ناترازی علاوه بر جلوگیری از پیامدهای منفی آن در اقتصاد کشور منجر به امنیت بیشتر عرضه این سوخت پاک می شود؛ موضوعی که در مناسبات مهم سیاسی با کشورهای منطقه و تعامل با آنها بسیار اثر گذار است.
ایران با دراختیار داشتن ۳۳ تریلیون متر مکعب گاز، دومین کشور دارای ذخایر بزرگ گاز طبیعی جهان است به طوری که ۱۶ درصد از کل ذخایر گاز طبیعی دنیا را در اختیار دارد. حدود ۷۳ درصد از انرژی ایران از گاز طبیعی تامین میشود و این کشور سومین تولیدکننده و چهارمین مصرفکننده این حامل انرژی در جهان به شمار می آید. ایران حدود یک درصد از جمعیت جهان را تشکیل داده اما حدود ۶ درصد از گاز طبیعی دنیا را مصرف میکند و این میزان مصرف گاز طبیعی در ایران، حدودا معادل نصف کل مصرف گاز طبیعی در قاره اروپا است.
مصرف گاز نزدیک به تولید آن
بخش زیادی از ذخایر گازی ایران در میدان پارس جنوبی در خلیج فارس متمرکز شده که با کشور قطر مشترک است. مجموع تولید گاز ایران روزانه ۸۵۰ تا ۸۷۰ میلیون مترمکعب برآورد می شود که این میزان گاز به شبکه گازشهری و روستایی ، صنایع ، واحد های پتروشیمی و نیروگاه ها اختصاص یافته است. از این مجموع در روز ۳ بهمن ماه ۱۴۰۴ حدود ۸۳ درصد تنها در بخش خانگی و تجاری مصرف شده است؛ موضوعی که نشاندهنده سهم بالای این بخش در شرایط برودت هواست. در روز های اخیر مصرف گاز در بخش خانگی و تجاری به عدد بیسابقه ۷۲۶ میلیون مترمکعب رسیده که این میزان مصرف، بینظیر و در واقع بیرویه است.
سهم ۵۰ درصدی گاز طبیعی در سبد مصرف نهایی انرژی
بر اساس آمارهای جهانی سهم گاز طبیعی از سبد انرژی در ایران بیش از ۵۰ درصد است. این در حالی است که ایالات متحده که اولین تولیدکننده گاز طبیعی در جهان است و بیش از ۲۳ درصد از کل تولید گاز جهان را در اختیار دارد، گاز تنها ۲۴ درصد از سبد انرژی آن را تشکیل داده است. این نسبت برای ترکیه و روسیه نیز به ترتیب ۲۴ و ۳۶ درصد است،
از سوی دیگر ، امروزه بیش از ۸۰ درصد از تولید برق کشور وابسته به گاز است. در واقع به جز نیروگاههای برق آبی و تجدیدپذیر، سوخت دیگر نیروگاههای تولید کننده برق، وابستگی 80 درصدی به گاز دارند بیش از ۱۰۱ نیروگاه که از گاز طبیعی استفاده میکنند، برق تمامی صنایع را تأمین میکنند. گاز در تأمین سوخت صنایع نیز نقش کلیدی دارد؛ به طوریکه در حال حاضر، بیش از ۹۰ درصد صنایع و نیروگاهها وابسته به گاز هستند و بیش از ۳۰ هزار واحد صنعتی بزرگ و مهم کشور که ۹۰ درصد محصولات کشور را تولید میکنند، از گاز استفاده میکنند. نقش کلیدی گاز در تأمین انرژی بخش خانگی نیز در آمارها مشخص است؛ بهطوریکه بر اساس آمار منتشر شده از سوی شرکت ملی گاز ایران،ضریب نفوذ گاز در بخش شهری اکنون ۹۸.۹۷ درصد و در بخش روستایی نیز ۸۶.۱ درصد است ضمن آنکه 30 میلیون مشترک شهری و روستایی در کل کشور از انشعاب گاز برخوردارند .
تراز تولید و مصرف گاز تا افق 1420
بر اساس سند « تراز تولید و مصرف گاز طبیعی در کشور تا افق 1420» مصوبه شورای عالی انرژی ، پیش بینی می شود مصارف گاز از رقم متوسط روزانه 750 میلیون مترمکعب در روز در سال 1400 با فرض اینکه هیچ اقدامی در زمینه بهینه سازی مصرف رخ ندهد عملا به حدود متوسط روزانه یک میلیارد و 220 میلیون متر مکعب در سال 1410 و در سال 1420 به یک میلیارد و 554 میلیون مترمکعب می رسد.
در حال حاضر میزان تولید کل گاز خام کشور روزانه حدود یک میلیارد مترمکعب است که رقم خالص تولید گاز کل کشور در روز را می توان 950 میلیون مترمکعب در روز دانست (در حالی که نیاز زمستانی در شرایط کنونی روزانه حدود 1060 میلیون متر مکعب است). اگر اقدام موثری پیرامون میادین و منابع گازی کشور به لحاظ فشارافزایی یا دیگر اقدام های افزایش تولید و توسعه ای انجام نشود، پیش بینی می شود در سال 1410 رقم تولید کل گاز کشور به روزانه 800 میلیون متر مکعب و در سال 1420 با یک کاهش فاحش به 450 میلیون مترمکعب در روز برسد که این موضوع، یک پیش بینی بسیار نگران کننده است.
باتوجه به پیش بینی ها به عقیده کارشناسان ، میزان تولید گاز کشور در سال 1410 درحالی به 800 میلیون مترمکعب در روز می رسد که نیاز به مصرف، با روند کنونی در سال 1410 در شرایط زمستانی به رقم یک میلیارد و 472 میلیون مترمکعب در روز می رسد. بنابراین برای سال 1410 نیازمند به افزایش تولید حدود 672 میلیون مترمکعب در روز هستیم.
پیامدهای ناترازی گاز
ناترازی گاز پیامدهایی را به دنبال دارد که تقریبا تمامی بخش های اقتصاد کشور را درگیر می کند. کاهش درآمدها ، رشد اقتصادی و تولید ناخالص ملی ، کاهش درآمدهای صادراتی از محل صادرات گاز، کاهش سرمایه گذاری در صنایع مرتبط با گاز ، کاهش جذابیت برای سرمایهگذاری خارجی و کاهش توانایی رقابتی صنایع داخلی مهمترین پیامدهای ناترازی گاز در کشور را شامل می شود که ضرورت توجه به رفع ناترازی گاز بیش از هر زمان دیگر حائز اهمیت است.
راهکارهای جبرانی
روند فزاینده مصرف گاز دربخش های مختلف کشور و کاهش چشمگیر افت فشار در میدان گازی پارس جنوبی به عنوان مهم ترین و اصلی ترین منبع تامین گاز کشور موید این نکته است که باید هرچه سریعتر نسبت به جلوگیری از کاهش تولید گاز در کشور اقدام های اساسی صورت گیرد. این اقدام ها فعالیت های توسعه ای در میدان های گازی کشور و استفاده از طرح های فشار افزا در میدان گازی پارس جنوبی ، رویکردهای پیشگیرانه و بهینه سازی مصرف گاز در تمامی بخش های مختلف و اصلاح الگوی مصرف خانگی را شامل می شود که به عقیده کارشناسان، تنها با اصلاح فرهنگ مصرف انرژی میتوان از این بحران عبور کرد، حال آنکه موارد یاد شده نیز دررفع ناترازی گاز بسیار اهمیت دارد.
برنامه ریزی برای افزایش راندمان انرژی نیروگاه های حرارتی و تاسیسات مصرف کننده گاز، اجرای طرح های ذخیره سازی گاز و استفاده از انرژی های تجدید پذیر در بخش هایی که قابلیت دریافت این نوع انرژی را دارند از دیگر مواردی است که به منظور جلوگیری از کاهش افت تولید گاز در کشور می تواند مورد استفاده قرارگیرد.
نظر شما