صفحه اقتصاد گزارش میدهد؛
پشت پرده بحران آب تهران؛ چرا پایتخت به مرز تنش آبی رسیده است؟
بحران آب در تهران دیگر یک هشدار آیندهنگرانه نیست؛ بلکه به یکی از جدیترین چالشهای امروز پایتخت تبدیل شده است. کاهش بارندگی، افت سطح آبهای زیرزمینی، رشد بیرویه جمعیت و ضعف در مدیریت منابع آبی، شرایطی را رقم زده که تأمین آب شرب میلیونها شهروند تهرانی را با دشواریهای فزاینده مواجه کرده است.
کارشناسان معتقدند تهران با وجود تمرکز جمعیتی بالا، کمترین سرانه منابع آب تجدیدپذیر را در میان استانهای کشور دارد. در سالهای گذشته برای جبران این کمبود، طرحهای انتقال آب از سدهای امیرکبیر، طالقان، لار، لتیان و ماملو اجرا شده اما این اقدامات نتوانسته شکاف میان منابع موجود و میزان مصرف را به طور کامل برطرف کند.
از سوی دیگر، تهران پنج سال متوالی خشکسالی را تجربه کرده و میزان بارشها به شکل محسوسی کمتر از میانگین بلندمدت بوده است. این موضوع فشار سنگینی بر سدها و آبخوانهای زیرزمینی وارد کرده است.
فقط خشکسالی مقصر نیست
تحلیلگران حوزه آب تأکید دارند که بحران کنونی تنها نتیجه کاهش بارندگی نیست. به اعتقاد آنها، نبود هماهنگی میان دستگاههای مختلف، ضعف حکمرانی آب، توسعه نامتوازن شهری و بیتوجهی به ظرفیت منابع طبیعی، نقش مهمی در تشدید مشکلات فعلی داشته است.
به گفته کارشناسان، اگر مسئله آب صرفاً به خشکسالی محدود شود، راهحل نیز به صرفهجویی و انتظار برای بارش بیشتر خلاصه خواهد شد؛ در حالی که اصلاح شیوه مدیریت منابع آب و بازنگری در سیاستهای توسعهای نیز ضروری است.
مصرف بالا و فرهنگسازی ضعیف
در شرایطی که تهران با کمبود آب مواجه است، هنوز الگوهای مصرف در بسیاری از بخشها تغییر نکرده است. آبیاری چمنها در ساعات گرم روز، استفاده از گونههای پرمصرف فضای سبز و کمبود برنامههای مؤثر فرهنگسازی از جمله مواردی است که کارشناسان نسبت به آن هشدار میدهند.
بررسیها نشان میدهد استانداردسازی تجهیزات مصرف آب در منازل و ساختمانها میتواند مصرف آب تهران را بین ۱۵ تا ۲۰ درصد کاهش دهد؛ ظرفیتی که تاکنون به طور کامل مورد استفاده قرار نگرفته است.
وابستگی بیشتر به آبهای زیرزمینی
در سالهای عادی حدود نیمی از آب مصرفی تهران از سدها و نیمی دیگر از منابع زیرزمینی تأمین میشود. اما در سالهای خشک، سهم آبهای زیرزمینی افزایش مییابد و فشار بیشتری بر آبخوانهای پایتخت وارد میشود.
این روند علاوه بر کاهش ذخایر زیرزمینی، خطر فرونشست زمین را نیز افزایش داده و نگرانیهای جدی برای آینده تهران به وجود آورده است.
انتقال آب؛ درمان موقت یا انتقال بحران؟
بسیاری از کارشناسان معتقدند انتقال آب بین حوضهای اگرچه در کوتاهمدت بخشی از نیاز تهران را تأمین میکند، اما در بلندمدت میتواند مشکلات جدیدی برای استانهای مبدأ ایجاد کند.
به باور آنها، انتقال آب از مناطق مختلف به تهران موجب فشار بر منابع آبی سایر استانها شده و در برخی مناطق به افت سطح آبهای زیرزمینی و خشک شدن تالابها منجر شده است. از همین رو، ادامه این روند بدون اصلاح الگوی توسعه شهری، راهحلی پایدار محسوب نمیشود.
تهران دیگر ظرفیت توسعه بیپایان ندارد
کارشناسان حوزه آب هشدار میدهند که رشد جمعیت، توسعه برجها، مراکز تجاری و ساختوسازهای گسترده بدون توجه به ظرفیت منابع آبی، یکی از عوامل اصلی تشدید بحران در پایتخت است.
به گفته آنها، توسعه پایدار زمانی محقق میشود که ظرفیت منابع طبیعی پیش از اجرای طرحهای توسعهای مورد توجه قرار گیرد؛ موضوعی که در سالهای گذشته کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
راه عبور از بحران چیست؟
متخصصان سه محور اصلی را برای مدیریت بحران آب پیشنهاد میکنند: هماهنگی میان نهادهای تصمیمگیر، بهرهگیری از دانش و تجربههای تخصصی و جلب مشارکت مردم.
در کوتاهمدت نیز صرفهجویی در مصرف آب، استفاده از تجهیزات کاهنده مصرف، کاهش زمان استحمام، رفع نشتیها، آبیاری فضای سبز در ساعات شب و پرهیز از مصارف غیرضروری میتواند به عبور از تابستان کمآب امسال کمک کند.
مردم؛ مهمترین حلقه مدیریت آب
مسئولان صنعت آب تأکید میکنند که بدون همراهی شهروندان، عبور از شرایط فعلی دشوار خواهد بود. کاهش مصرف خانگی، استفاده بهینه از آب و توجه به توصیههای صرفهجویی میتواند نقش مهمی در کاهش فشار بر شبکه تأمین آب تهران داشته باشد.
کارشناسان معتقدند بحران آب تهران صرفاً یک مسئله فنی نیست؛ بلکه چالشی مدیریتی، اجتماعی و فرهنگی است که حل آن نیازمند همکاری دولت، نهادهای تخصصی و شهروندان خواهد بود.
بر اساس آخرین آمار منابع آب کشور، حجم آب موجود در مخازن سدهای ایران به حدود ۳۴.۹ میلیارد مترمکعب رسیده که نسبت به سال گذشته ۳۳ درصد افزایش داشته است. همچنین میزان ورودی آب به سدها در سال آبی جاری با رشد ۷۶ درصدی به بیش از ۴۱.۵ میلیارد مترمکعب رسیده است.
در این میان، حجم آب سد زایندهرود به ۶۲۰ میلیون مترمکعب رسیده که معادل ۵۰ درصد ظرفیت این سد است و نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۶۷ درصد افزایش نشان میدهد.
در حال حاضر مخازن سدهای کشور به طور میانگین ۶۷ درصد پر هستند، اما کارشناسان تأکید میکنند با وجود بهبود ذخایر آبی، مدیریت مصرف و بهرهبرداری اصولی از منابع آب همچنان ضروری است.
وضعیت نگرانکننده سدهای تهران در خرداد ۱۴۰۵
بررسی آمارهای منتشرشده از سوی شرکت آب منطقهای تهران نشان میدهد که سدهای تأمینکننده آب شرب پایتخت در خرداد ۱۴۰۵ شرایط مطلوبی ندارند. ذخایر سدهای پنجگانه تهران شامل امیرکبیر، لار، لتیان، ماملو و طالقان نسبت به میانگین بلندمدت و حتی برخی سالهای گذشته کاهش محسوسی را تجربه کردهاند.
کارشناسان معتقدند تداوم خشکسالی، کاهش بارشهای مؤثر و افزایش مصرف آب در بخش خانگی و شهری باعث شده بخشی از کسری آب تهران از طریق برداشت بیشتر از منابع زیرزمینی جبران شود. این موضوع فشار مضاعفی بر آبخوانهای پایتخت وارد کرده و خطر فرونشست زمین را افزایش داده است.
سد لار که یکی از منابع مهم تأمین آب تهران محسوب میشود، همچنان با کاهش ذخایر آبی مواجه است و سدهای لتیان و ماملو نیز تحت تأثیر کمبارشی سالهای اخیر قرار دارند. هرچند سد طالقان وضعیت بهتری نسبت به سایر سدها دارد، اما کارشناسان تأکید میکنند اتکای بیش از حد به یک یا دو منبع آبی نمیتواند راهحل بلندمدت بحران آب پایتخت باشد.
تحلیل وضعیت سدهای تهران نشان میدهد که پایتخت وارد تابستانی حساس شده است؛ تابستانی که در آن هرگونه افزایش مصرف یا تداوم گرمای هوا میتواند فشار بیشتری بر منابع آبی وارد کند. به همین دلیل مسئولان بارها از شهروندان خواستهاند با کاهش مصرف، از بروز محدودیتهای احتمالی در ماههای گرم سال جلوگیری کنند.
نظر شما