چگونه میتوان ریال را به مدار اقتدار بازگرداند؟
در حالی که نقدینگی جهان در پایان ۲۰۲۵ به ۱۴۴ تریلیون دلار رسیده، سهم ایران کمتر از ۰.۱ درصد است؛ مسئله اصلی نه کمیت پول، بلکه کیفیت و ارزش ریال است.
برآوردهای بینالمللی نشان میدهد حجم نقدینگی جهانی در پایان سال ۲۰۲۵ به حدود ۱۴۴ تریلیون دلار رسیده است؛ رقمی که بیانگر رشد مستمر پایههای پولی در اقتصادهای بزرگ، از جمله ایالات متحده آمریکا، اتحادیه اروپا و چین است. در این میان، سهم ایران از این حجم عظیم نقدینگی، کمتر از ۰.۱ درصد برآورد میشود؛ سهمی ناچیز در مقیاس جهانی، اما این عدد بهتنهایی گویای واقعیت اقتصاد ایران نیست.
در سالهای اخیر، حجم نقدینگی داخلی ایران به شکل قابل توجهی افزایش یافته است. رشد پایه پولی، کسریهای مزمن بودجه، ناترازی بانکها و تأمین مالی از مسیرهای تورمزا، موجب شده حجم پول در اقتصاد ملی به سطوح بیسابقهای برسد. با این حال، برخلاف اقتصادهای بزرگ که افزایش نقدینگی را در چارچوب رشد تولید، توسعه بازارهای مالی و ارتقای بهرهوری مدیریت میکنند، در ایران رشد نقدینگی عمدتاً با کاهش ارزش پول ملی همراه بوده است.
مسئله اصلی اقتصاد ایران کمبود نقدینگی نیست؛ بلکه تضعیف مستمر ارزش ریال است. زمانی که انتظارات تورمی تثبیت نمیشود، سرمایهگذاری مولد کاهش مییابد و نااطمینانیهای سیاستی تشدید میشود، نقدینگی به سمت بازارهای غیرمولد مانند ارز، طلا و داراییهای سفتهبازانه حرکت میکند. نتیجه چنین وضعیتی، تورم مزمن و کاهش قدرت خرید خانوارهاست.
در اقتصادهای پیشرفته، سیاست پولی ابزار مدیریت چرخههای تجاری است؛ اما در ایران، سیاست پولی اغلب به ابزار جبران کسریهای ساختاری تبدیل شده است. بدون اصلاحات بنیادین در نظام بانکی، انضباط مالی دولت و تقویت استقلال سیاستگذار پولی، حتی کنترل رشد نقدینگی نیز لزوماً به تثبیت ارزش پول ملی منجر نخواهد شد.
از این منظر، تمرکز صرف بر سهم ایران از نقدینگی جهانی، انحراف از مسئله اصلی است. آنچه باید در کانون توجه قرار گیرد، بازسازی اعتماد به ریال، مهار تورم و پیوند دادن رشد نقدینگی با رشد واقعی اقتصاد است.
نظر شما