صفحه اقتصاد گزارش می دهد؛
افزایش سود بانکی و افسانه ورود نقدینگی به بانکها
در ادبیات عمومی اقتصاد ایران، سالهاست این گزاره تکرار میشود که «با افزایش نرخ سود بانکی، پول از بازارهایی مانند ارز، طلا، بورس و مسکن خارج و وارد بانکها میشود.» اما بسیاری از اقتصاددانان معتقدند این برداشت با سازوکار واقعی نظام پولی و بانکی همخوانی ندارد و آنچه جابهجا میشود، مالکیت سپردههاست، نه اصل پول موجود در شبکه بانکی.
صفحه اقتصاد -
محمد نوربخش، اقتصاددان و تحلیلگر ارشد بازارهای مالی، این باور را یکی از بزرگترین سوءبرداشتهای اقتصاد ایران میداند. به گفته او، افزایش یا کاهش نرخ بهره بهتنهایی نه پول جدیدی وارد بانکها میکند و نه موجب خروج پول از شبکه بانکی میشود؛ زیرا بخش عمده نقدینگی در اقتصاد بهصورت سپردههای بانکی نگهداری میشود و در معاملات مختلف تنها مالک این سپردهها تغییر میکند.
پول کجا میرود؟
اقتصاددانان توضیح میدهند زمانی که فردی سپرده خود را برای خرید ارز، طلا، مسکن یا سهام استفاده میکند، وجه پرداختی در نهایت به حساب بانکی فروشنده منتقل میشود. بنابراین پول از شبکه بانکی خارج نشده، بلکه تنها میان حسابهای مختلف جابهجا شده است. حتی اگر معامله بهصورت نقدی انجام شود، فروشنده برای ادامه فعالیت اقتصادی ناچار است دوباره پول را وارد شبکه بانکی کند.از این منظر، تغییر نرخ سود بیشتر بر ترکیب داراییهای مردم و رفتار سرمایهگذاران اثر میگذارد تا بر حجم کل سپردههای بانکی.
نرخ بهره چه اثری دارد؟
در مقابل، بسیاری از اقتصاددانان تأکید میکنند که نرخ بهره همچنان یکی از مهمترین ابزارهای سیاست پولی است، اما کارکرد اصلی آن مدیریت تقاضا، کنترل تورم، هدایت انتظارات و اثرگذاری بر تصمیمات سرمایهگذاری و مصرف است، نه خلق یا جذب پول جدید. افزایش نرخ بهره معمولاً هزینه دریافت تسهیلات را بالا میبرد، انگیزه مصرف و سرمایهگذاری را کاهش میدهد و میتواند به مهار تورم کمک کند؛ در مقابل، کاهش نرخ بهره با ارزانتر کردن تأمین مالی، تقاضا را تحریک میکند.
اختلاف نظر درباره اقتصاد ایران
با وجود این اتفاقنظر درباره سازوکار گردش پول، برخی کارشناسان معتقدند در اقتصاد ایران، به دلیل تورم مزمن، نرخهای سود دستوری و ناترازی شبکه بانکی، تغییر نرخ سود میتواند رفتار سپردهگذاران را تغییر داده و جذابیت بازارهای موازی را افزایش یا کاهش دهد. به باور آنان، اگر نرخ سود حقیقی منفی باشد، انگیزه نگهداری سپرده کاهش یافته و تقاضا برای داراییهایی مانند ارز، طلا و مسکن افزایش پیدا میکند؛ هرچند این موضوع نیز به معنای خروج پول از شبکه بانکی نیست، بلکه بیانگر تغییر محل نگهداری داراییها و انتقال مالکیت سپردههاست.
نرخ بهره، حجم نقدینگی را بهطور مستقیم تغییر نمیدهد
جمعبندی دیدگاه غالب اقتصاددانان نشان میدهد که تصور «ورود پول به بانکها با افزایش نرخ بهره» از نظر فنی دقیق نیست. نرخ بهره، حجم نقدینگی را بهطور مستقیم تغییر نمیدهد، بلکه رفتار اقتصادی خانوارها، بنگاهها و سرمایهگذاران را تحت تأثیر قرار میدهد. بنابراین در تحلیل سیاستهای پولی، باید میان گردش سپردهها در شبکه بانکی و خلق یا کاهش واقعی نقدینگی تفاوت قائل شد؛ تفاوتی که به گفته کارشناسان، در بسیاری از تحلیلهای اقتصادی ایران نادیده گرفته میشود.
این سیاست با کاهش سرعت گردش نقدینگی و کاهش جذابیت بازارهای سفتهبازانه، زمینه مهار تورم و کنترل رشد قیمت داراییها را فراهم میکند.
نظر شما