یادداشت مدیرمسئول؛
از تحریم تا تابآوری؛ چگونه فشار خارجی رفتار اقتصاد ایران را تغییر داد؟
تابآوری اقتصادی را نباید با بیاثر بودن فشارهای خارجی اشتباه گرفت. اقتصادی که تحت فشار قرار میگیرد، ممکن است همزمان با تورم، کاهش قدرت خرید، محدودیت سرمایهگذاری و افزایش هزینه مبادلات مواجه شود؛ اما اگر بتواند تولید، تجارت و جریان درآمد خود را در شرایط دشوار حفظ کند، از ظرفیتهایی برای تابآوری برخوردار است.
صفحه اقتصاد - اقتصاد ایران طی سالهای گذشته با مجموعهای از محدودیتهای مالی، بانکی، تجاری و حملونقلی مواجه بوده است. این فشارها هزینههای قابل توجهی ایجاد کردهاند، اما در کنار آن، فعالان اقتصادی و بخشهای مختلف کشور به سمت تنوعبخشی به بازارهای صادراتی، مسیرهای جدید تجارت، روشهای جایگزین تسویه مالی و سازوکارهای متفاوت تأمین کالا حرکت کردهاند.اینجاست که مفهوم تابآوری اهمیت پیدا میکند.
تابآوری به معنای تحمل نامحدود فشار نیست؛ به معنای توان جذب شوک، سازگاری با شرایط جدید و ادامه فعالیت اقتصادی است.اقتصاد شکننده با هر شوک خارجی دچار اختلال جدی میشود؛ اما اقتصاد تابآور تلاش میکند با تغییر مسیر، ابزار و شیوه فعالیت، از توقف کامل جلوگیری کند.در مورد ایران، انرژی و موقعیت ژئواقتصادی کشور نیز اهمیت ویژهای دارد.
قرار گرفتن ایران در مجاورت مسیرهای مهم انرژی و تجارت جهانی، موجب شده تحولات منطقهای صرفاً یک موضوع امنیتی یا سیاسی نباشد و بتواند بر بازار انرژی، حملونقل دریایی، بیمه، تجارت و حتی تورم جهانی اثر بگذارد.
با این حال، نباید تابآوری را با «بینیازی از اصلاحات اقتصادی» اشتباه گرفت.اتفاقاً هرچه فشار خارجی افزایش پیدا میکند، ضرورت اصلاحات داخلی بیشتر میشود. ثبات مقررات، کاهش هزینه مبادلات، تقویت تولید رقابتپذیر، توسعه زیرساختها، تنوعبخشی به شرکای تجاری، تسهیل صادرات و افزایش اعتماد فعالان اقتصادی، اجزای اصلی تابآوری پایدار هستند.
تابآوری؛ از تحمل فشار تا ساختن ظرفیت جدیدمسئله اصلی اقتصاد ایران دیگر صرفاً تحمل فشار نیست؛ مسئله، تبدیل تابآوری از یک واکنش اضطراری به یک راهبرد پایدار اقتصادی است.اقتصادی که فقط یاد گرفته باشد در شرایط تحریم و بحران دوام بیاورد، هنوز به نقطه مطلوب نرسیده است.
تابآوری زمانی معنا پیدا میکند که اقتصاد بتواند از دل محدودیتها ظرفیت جدید بسازد؛ بازارهای صادراتی متنوعتری پیدا کند، زنجیرههای تأمین خود را مقاومتر کند، وابستگیهای پرریسک را کاهش دهد و منابع ارزی خود را با هزینه کمتر و اطمینان بیشتر به چرخه اقتصاد بازگرداند.
در این مسیر، مزیتهای ژئواقتصادی ایران، منابع انرژی، موقعیت جغرافیایی، ظرفیتهای تولیدی و بازار بزرگ منطقه میتوانند بخشی از پشتوانه تابآوری باشند؛ اما تبدیل این ظرفیتها به مزیت اقتصادی، نیازمند سیاستگذاری منسجم، ثبات مقررات، پیشبینیپذیری اقتصاد و اعتماد بخش خصوصی است.
بنابراین، تابآوری نباید به معنای عادیسازی فشار و بحران تعریف شود. هدف نهایی باید اقتصادی باشد که حتی در شرایط فشار خارجی، کمتر آسیب ببیند، سریعتر خود را بازیابی کند و بتواند مسیر رشد و سرمایهگذاری را حفظ کند.
تحریم در این معنا فقط یک تهدید نیست؛ یک آزمون برای کیفیت حکمرانی اقتصادی و میزان آمادگی ساختار اقتصاد نیز هست.پرسش مهم امروز این نیست که ایران صرفاً چقدر میتواند فشار را تحمل کند؛ بلکه این است که:آیا ایران میتواند از تجربه فشارها برای ساختن اقتصادی مستقلتر، متنوعتر و مقاومتر استفاده کند؟پاسخ به این پرسش، آینده تابآوری اقتصاد ایران را رقم خواهد زد.
