گزارش اختصاصی صفحه اقتصاد درباره سواد رسانه ای در فضای مجازی
جولان دکتر های تقلبی در شبکه های مجازی
صفحه اقتصاد - سارا نعیمی - پزشکان اینستاگرامی که هر ساعت برای انواع بیماریهای بدن نسخههای رنگی و متخصصانه پست میکنند. اما با چه تخصصی؟ خانم یا آقایی که در
صفحه اقتصاد - صفحه اقتصاد - سارا نعیمی - پزشکان اینستاگرامی که هر ساعت برای انواع بیماریهای بدن نسخههای رنگی و متخصصانه پست میکنند. اما با چه تخصصی؟ خانم یا آقایی که در عرض یک شب و یک ساعت متخصص انواع بیماری های بدن میشوند و بدتر از آن دارو شناسی خود را به رخ کاربران میکشند و داروهای دست ساز خود را با قیمتی گزاف به خورد کاربران می دهند؛ و این زنگ هشداری برای جامعهای که فرهنگ استفاده درست از فضای مجازی را آموزش ندیده است.
شبکه اجتماعی یا حضور غیرفیزیکی افراد در یک محل مجازی است. شیوه زندگی روزمره افراد را تا حدود قابل ملاحظهای تحت تأثیر قرار داده است. اینستاگرام به عنوان یکی از محبوبترین شبکههای اجتماعی در دنیا شناخته میشود با پیشرفت تکنولوژی و همهگیر شدن گوشیهای هوشمند، دسترسی افراد به شبکههای اجتماعی مانند اینستاگرام و شبکههای اجتماعی روز افزون شده است.
فرار از خود واقعی؟
شبکههای اجتماعی از جمله اینستاگرام به یکی از بایدهای زندگی افراد جامعه با گرایشها، باورها و اعتقادات گوناگون تبدیل شده است. این شبکه اجتماعی به ظاهر بیخطر و سرگرم کننده، مشکلات عدیدهای در جامعه ایجاد کرده و همچنان زیر لایههای پنهانی در خواب است. اینستاگرام به گونهای در ذهنها شکل گرفته که شخصی پستهایش لایک بیشتری دریافت میکند، از اعتبار اجتماعی بالاتر و حتی علمیتر برخوردار است. این شبکه به اندازهای بر روی ذهن کاربران تاثیر گزار است که بسیاری از شخصیتهای واقعی خودشان فاصله و به نوعی از آن فرار میکنند.
کووید ۱۹ و دلالان متخصص؟
شیوع جهانی بیماری کرونا؛ باعث شد مردم با هر سطح سواد و اطلاعات، کالاهای اساسی و حتی پزشکی خود را از طریق اینترنت تهیه کنند. بسیاری بر این باورند که استفاده مفید از قرنطینه کرونا و خانهنشینی موجب افزایش خلاقیت افراد شد و ما دارای متخصاصان بی تخصص پزشکی هم شده ایم.
پزشکان اینستاگرامی؟
در زمان قرنطینه کرونا، شرایط به گونهای بود که بسیاری از کسب و کارها بر روی بستر دیجیتال از جمله اینستاگرم در حال شکل گرفتن و سعی شد که عدم امکان فعالیت فیزیکی و نداشتن هزینههای آن را با حضور بیشتر در فضای مجازی جبران کنند.
پزشکان اینستاگرامی که هر ساعت برای انواع بیماریهای بدن نسخههای رنگی و متخصصانه پست میکنند. اما با چه تخصصی؟ خانم یا آقایی که در عرض یک شب و یک ساعت متخصص انواع بیماری های بدن میشوند و بدتر از آن داروشناسی خود را به رخ کاربران میکشند و داروهای دست ساز خود را با قیمتی گزاف به خورد کاربران میدهند؛ و این زنگ هشداری برای جامعهای که فرهنگ استفاده درست از فضای مجازی را آموزش ندیده است.
فضای مجازی با وجود تمام خوبیها و تمام منافع، با توجه به بیکران بودن آن و نیاز به سواد اطلاعاتی بالا در صورت نبود شایستگیها از تهدیدهای بسیار جدی هم برخوردار است و ما از همین حالا باید نسبت به آن هوشیار باشیم.
دلیل اصلی این همه تکرار و کلیشه در فضای مجازی، همان است که اول گفته شد. افزایش لایکها و فالوئرها یا به عبارت دیگر «حفظ روابط». شنا کردن خلاف جهت، ریسک از دست دادن دوستان یا همان روابط را بالا میبرد؛ مگر آن که آدم مهم و مشهوری باشید و این شهرت به شما اجازه بدهد حرف جدیدی بزنید و موج جدیدی از کلیشهها را به راه بیندازید. همین است که به ندرت دیدگاههای مختلفی را درباره یک رویداد جهانی میخوانیم و ابعاد مختلف بسیاری از وقایع در شبکههای اجتماعی ناشناخته باقی میماند. ادعاهای پزشکی با شیوع کرونا همواره وجود دارد. این افراد مدعی، منافع خاصی دارند یا از مشکلات روحی و روانی رنج میبرند. در مورد مواد دارویی، اعم از شیمیایی یا طبیعی و مدرن یا سنتی، مهم این است که ما چرا پذیرفتیم و به گونهای آن شخص را قبول داریم که حتی مشاوره هم میگیریم.
نکته جالب در این میان تغییر فرم و هویت سلبریتیها و هنرمندان در این مدت است. برخی از سلبریتیهای سینمایی، موسیقی و … تبدیل به بلاگرهای مطرح فضای مجازی میشوند. یک شب دکترای تغذیه و دارویی خود را به رخ مخاطبان میکشند. آنها برای حفظ نام و چهره خود در صدر توجه عمومی دست به کارهای عجیب و غریبی میزنند.
بیان رخدادهای زندگی شخصی از جمله ازدواج، طلاق، خشونتهای خانگی و… از یک سو و ایراد سخنها و اظهارنظرهای جنجالی درباره برخی دیگر از چهرههای معروف از سوی دیگر به دستمایه بسیاری از سلبریتیهای جدید برای بقا تبدیل شده است. در واقع سلبریتیهای هنری در حال تبدیل شدن به بلاگرهای معروف اینستاگرامی هستند.
خود واقعی یا خود واقعی خود نمایی فضای مجازی؟
لوییس پاستل، کارشناس شبکههای اجتماعی میگوید: در هر جامعهای که زندگی میکنیم کمتر کسی از ما هست که به آنچه در فضای مجازی منتشر کرده مفتخر باشد؛ اکثر پستهای مان یا تکرار مکررات است یا خودنماییهای بی حاصل. میترسیم حرفهای خاص مان به مذاق دوستان مان خوش نیاید و لایک نگیرد. پس به انتشار عکسهای کلیشهای با فیگورهای تکراری بسنده میکنیم.
تغییر سرنوشت به قیمت دیده شدن؟
بسیاری از ما از کارکردهای اصلی شبکههای اجتماعی و نقش آنها در تغییر سرنوشت جوامع غافل شده ایم و در دام کلیشهها گرفتار مانده ایم. اوج برون ریزیهای غیر کلیشهای مان در موضوعات کم خطری مثل مسابقه انتخاب خواننده برتر و زیباترین چهره سال اتفاق میافتد؛ تازه آن هم در صورتی که برنده و بازنده و جایزهای در کار نباشد، وگرنه زیبایی شناسی مان هم کلیشهای میشود و به جای انتخاب زیباترین و خوش صداترین فرد، کسی را انتخاب میکنیم که فکر میکنیم مردم فکر میکنند زیباترین و خوش صداترین است!
کاش به خودمان کمی استراحت بدهیم، کمی فکر کنیم و محتواهای بامعناتری را در صفحات شخصی مان به اشتراک بگذاریم. ببینیم در فرآیند بازطراحی شخصیت مجازی مان کدام پستهای کلیشهای مان از اینستاگرام، فیس بوک و توییتر حذف میشود؛ احتمالا صفحات بسیاری از ما مثل کف دست خالی و سفید خواهد شد!
«بیژن مقدم» یکی از اساتید مطرح و دارای سوابق درخشان در زمینههای روزنامه نگاری، مدیر مسئولی و محقق و تسلط کامل بر حقوق رسانهای در رابطه با سواد رسانه ای در فضای مجازی در گفتگو با صفحه اقتصاد اظهار کرد: مشکلی که این روزها در فضای مجازی خیلی به چشم دیده می شود افراط و تفریط هایی صورت می گیرد که آنهم به دلیل یک سویه شدن رفتار های مخاطب و بیان کننده خبر می باشد.
وی با اشاره به شهروند خبرنگار تاکید کرد: شریک کردن بسیاری از مردم در خبر و کسانی که سواد رسانه ای ندارند رفته رفته ما را به سمت اطلاعاتی ناقص و غیر حرفه ای می کشاند.
ما کسانی را در خبر شریک دوستان رسانه ای کردیم که آموزش های لازم رسانه ای را ندارند. یک شایعه و یا خبر بدون اطلاعات جامع میتواند سراسر کشور را در سریعترین زمان ممکن در هم ببرد و باعث تنش در فضای عمومی جامعه شود.
«عذرا فراهانی» روزنامه نگار و مدیر مسئول دنیای قلم در خصوص سواد رسانه ای به صفحه اقتصاد گفت: ما با سواد رسانه ای متوجه خواهیم شد که در دنیای پرهیاهو و از میان رسانه های مختلف همه پیام هایی که به ما می رسد لزوما قابل اعتماد نیستند و نیاز به بررسی و مطالعه دقیق دارند.
این روزنامه نگار سواد رسانه ای را محدود به خواندن و نوشتن نمی داند و می گوید در عصر حاضر یونسکو کسی را با سواد می شناسد که علاوه بر سواد خواندن و نوشتن دارای سواد ارتباطی ، سواد عاطفی ، سواد مالی و البته سواد رسانه ای باشد.
عضو هیات مدیره انجمن صنفی مدیران رسانه با تاکید بر لزوم داشتن سواد رسانه ای در فضای مجازی و اینستاگرام گفت: جولان دکتر های تقلبی در شبکه های مجازی به خصوص اینستاگرام حیرت انگیز است. سیل عظیمی از این اشخاص و تبلیغات پر طمطراغ آنها این سوال را به ذهن می آورد که این همه کارشناس اقتصادی، کارشناس فنی، روانشناس و دکترای تخصصی و پزشکی و طبیب در زمینه طب سنتی داشتیم و خودمان بی خبر بودیم .
سال گذشته دکتر محمد خاتمی ، رئیس سازمان نظام روانشناسی و مشاوره کشور در مصاحبه ایی اعلام کرد حدود 12 هزار صفحه در فضای مجازی ، در حوزه روانشناسی و مشاوره فعالیت می کنند که از این تعداد 4 هزار صفحه روانشناس واقعی نیستند ، یعنی نه تحصیلات مرتبط دارند و نه مجوز دارند و خود را روانشناس جا زده اند.
«میلاد زارعی» روزنامه نگار و مدیر مسئول ریان در پاسخ به سوال صفحه اقتصاد درباره متخصصان بی تخصص چگونه وارد فضای مجازی شدند گفت: هرجایی که رشوه دهنده باشد رشوگیرنده هم هست. ما نمی توانیم از مردم و یا بلاگر های بی تخصص ایراد بگیریم ما باید برای یک بار هم که شده بپذیریم که ناتوانی های فعالان این عرصه فضا را برای جولان بی سوادان و منفعت طلبان بی دانش باز کردند و فعالان رسانه ای نتوانستند جایگاه سواد رسانه ای را در افکار عمومی پیاده کنند.
درآمدهای میلیونی؟
هدف اصلی متخصصان بیتخصص و جولان زدن در فضای مجازی، مشهور شدن و رسیدن به درآمد چند صد میلیونی است که در شرایط کرونا و روحیه حساس و زخم خورده افرادی که خانواده و عزیزان خود را از دست داده اند بیشتر نمایان شد.
متخصصان فرهنگی ما باید به عنوان مشاورانی امین و کارآزموده به فرهنگ استفاده از فضای مجازی خانوادهها کمک کنند. برای جلوگیری از تبدیل شدن تهدیدهای احتمالی فضای مجازی برای همه مخاطبین به آسیبهای واقعی لازم است اقداماتی در دستور کار مسئولان آموزش و پرورش و خانوادهها و متخصصین فرهنگی قرار گیرد. تهیه و تنظیم کتاب های درسی و غیر درسی، انتشار منظم مجلات تخصصی مکتوب و دیجیتال درباره ادبیات سواد رسانه ای توجه سیاستگزاران و برنامه ریزان کشور در سطح کلان به سواد رسانه ای، اختصاص بودجه برای آموزش آن به طور رسمی در مدارس و دانشگاه با تاکید بر رسانه های جدید و برگزاری دوره های آموزشی ویژه کارکنان دولت به ویژه فرهنگیان با موضوع سواد رسانه ای حمایت مالی از محققان حوزه رسانه به خصوص حوزه سواد رسانه ای، راه اندازی کانال ها و شبکه های ویژه با موضوع سواد رسانه ای و ارائه برنامه های آموزشی مربوط به سواد رسانه ای در رسانه های جمعی و شبکه های اجتماعی و وبینار از سوی کارشناسان مربوطه از جمله راهکارهای تقویت سواد رسانه ای در بین اقشار مختلف است.