"صفحه اقتصاد" بررسی میکند:
دو روز تا GTA ۶؛ کدام بازیها از گیمرها کارآفرین ساختند؟
بعضیها بازیهای ویدیویی را فقط برای چند ساعت سرگرمی روشن میکنند اما برای عدهای، همان چند ساعت به نقطه شروع یک مسیر کاملاً متفاوت تبدیل میشود. افرادی که با دیدن یک شخصیت، تجربه یک بازی یا حتی کنجکاوی درباره دنیای مجازی، به سراغ برنامهنویسی، طراحی، تولید محتوا و راهاندازی کسبوکار میروند. حالا در آستانه انتشار نسخه جدید مجموعه GTA، میتوان از زاویهای متفاوت به صنعت بازی نگاه کرد؛ صنعتی که فقط از فروش کنسول و نسخههای بازی درآمد ندارد، بلکه گاهی الهامبخش شکلگیری شرکتها، ایجاد شغل و ساختن فرصتهای اقتصادی تازه است.
صفحه اقتصاد - یکی از روشنترین نمونهها را میتوان در خود مجموعه GTA دید؛ بازیای که دنیای مجازی آن برای بخشی از کاربران به بستری برای کسبوکار تبدیل شده است. ماجرا به سرورهای نقشآفرینی یا همان Roleplay برمیگردد؛ فضایی که در آن بازیکنان فقط مأموریتهای از پیش تعیینشده بازی را دنبال نمیکنند، بلکه شخصیت خودشان را میسازند و در نقشهایی مانند پلیس، پزشک، راننده تاکسی یا صاحب یک کسبوکار مجازی قرار میگیرند.
در این میان، پلتفرم FiveM امکان ساخت سرورهای اختصاصی برای GTA را فراهم کرد و بهتدریج جامعهای بزرگ از بازیکنان و سازندگان مستقل شکل گرفت. برخی از این افراد سرورهایی راهاندازی کردند که برای دسترسی به امکانات ویژه، اشتراک ماهانه دریافت میکنند. گزارش رسانه Digiday در سال ۲۰۲۵ نشان میداد که برخی از گردانندگان موفق این سرورها به درآمدهای چندمیلیوندلاری رسیدهاند؛ هرچند چنین درآمدهایی مربوط به نمونههای موفق است و نمیتوان آن را به همه سرورهای نقشآفرینی تعمیم داد.
اهمیت اقتصادی این اتفاق زمانی بیشتر شد که شرکت Rockstar در سال ۲۰۲۳ گروه سازنده FiveM، یعنی Cfx.re، را به مجموعه خود اضافه کرد. به این ترتیب، گروهی از علاقهمندان و توسعهدهندگان مستقل که فعالیتشان را پیرامون یک بازی محبوب آغاز کرده بودند، به بخشی از اکوسیستم همان شرکت سازنده بازی تبدیل شدند. این ماجرا نشان میدهد یک محصول سرگرمی چگونه میتواند زمینه شکلگیری کسبوکارهایی را فراهم کند که حتی توجه شرکتهای بزرگ صنعت بازی را به خود جلب میکنند.
وقتی یک بازی، جرقه تأسیس شرکت میشود
البته تأثیر بازیها فقط به GTA محدود نیست. داستان جردن کیسی، کارآفرین ایرلندی، نمونهای از تبدیل علاقه به بازی به مهارت و فعالیت اقتصادی است. او در ۹سالگی بازی آنلاین Club Penguin را تجربه میکرد. مشاهده وبسایتها و وبلاگهایی که کاربران برای این بازی ساخته بودند، کنجکاوی او را درباره برنامهنویسی بیشتر کرد و همین علاقه، مسیر تازهای پیش رویش گذاشت.
کیسی در ۱۲سالگی نخستین شرکت بازیسازی خود را راهاندازی کرد و بعدتر به سراغ تأسیس شرکتی در حوزه نرمافزارهای آموزشی رفت. او در گفتوگو با مجله تحقیق و نوآوری کمیسیون اروپا، از مارکوس پرسون، خالق Minecraft، بهعنوان یکی از افرادی یاد کرده بود که به او نشان داد برای ساخت یک بازی موفق، لزوماً به پشتوانه یک شرکت بزرگ نیاز نیست.
این داستان از یک جنبه مهم اقتصادی برخوردار است: بازی در اینجا فقط محصولی برای مصرف نیست، بلکه به نقطه شروع یادگیری مهارتهایی تبدیل شده که قابلیت استفاده در بازار کار را دارند. برنامهنویسی، طراحی محصول، مدیریت پروژه و شناخت مخاطب، از جمله مهارتهایی هستند که میتوانند علاقه یک نوجوان به بازی را به فعالیتی درآمدزا تبدیل کنند.
نمونه دیگر، زنگهوا یانگ، بنیانگذار استودیوی بازیسازی Serenity Forge است. او در دورهای از زندگی که با بیماری سختی روبهرو بود، ارتباط عمیقی با بازیهایی مانند League of Legends، Minecraft و World of Warcraft برقرار کرد. همین تجربه باعث شد به این فکر کند که خودش بازیهایی بسازد که بتوانند بر زندگی دیگران نیز تأثیر بگذارند.
یانگ شرکت Serenity Forge را با سرمایه اولیه هزار دلار راهاندازی کرد. این استودیو بعدها به مجموعهای فعال در صنعت بازی تبدیل شد. بر اساس گزارشی از مجله Fortune در سال ۲۰۲۶، این شرکت بیش از ۴۰ کارمند دارد، حدود ۷۰ بازی منتشر کرده و درآمد سالانه آن بین ۱۰ تا ۱۵ میلیون دلار برآورد شده است. بازی Doki Doki Literature Club نیز بیش از ۳۰ میلیون بار دانلود شده است.
این نمونه نشان میدهد که فاصله میان یک علاقه شخصی و راهاندازی یک کسبوکار موفق، همیشه به اندازهای که تصور میشود زیاد نیست؛ البته تبدیل علاقه به درآمد پایدار، به مهارت، سرمایه، شناخت بازار و سالها فعالیت نیاز دارد.
GTA؛ یک بازی و بازاری فراتر از فروش نسخههای آن
اما شاید یکی از مهمترین تحولات اقتصادی صنعت بازی در سالهای اخیر، شکلگیری بازار بزرگی پیرامون تولید محتوا باشد. GTA نمونه روشنی از این روند است. امروز بسیاری از کاربران فقط بازی نمیکنند؛ آنها از تجربه بازی ویدئو میسازند، داستان طراحی میکنند، در نقش شخصیتهای مختلف ظاهر میشوند و مخاطبانی را جذب میکنند که گاهی از تعداد بازیکنان یک سرور هم فراتر میروند.
بر اساس گزارش یوتیوب درباره فرهنگ و روندهای GTA در نوامبر ۲۰۲۶، محتوای نقشآفرینی این مجموعه بیش از ۸ میلیارد بازدید داشته است. همچنین تعداد ویدئوهای بارگذاریشده در این حوزه در سال ۲۰۲۵ به حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار ویدئو رسیده است.
این ارقام از شکلگیری یک اقتصاد محتوایی گسترده خبر میدهند؛ اقتصادی که در آن گیمرها، استریمرها، تدوینگران، مدیران کانالها و گردانندگان سرورها میتوانند از راه تبلیغات، حمایت مالی مخاطبان و فعالیتهای تجاری درآمد کسب کنند. به بیان دیگر، برای بخشی از کاربران، GTA دیگر فقط یک بازی نیست؛ بستری برای تولید محصول رسانهای و فعالیت اقتصادی است.
ابعاد این بازار با نزدیک شدن به انتشار نسخه ششم نیز بیشتر به چشم میآید. طبق همان گزارش یوتیوب، ویدئوهای مرتبط با GTA 6 پیش از انتشار بازی از ۴۰ میلیارد بازدید عبور کردهاند و مجموعه GTA در مجموع بیش از ۹۰۰ میلیارد بازدید در این پلتفرم داشته است. این ارقام نشان میدهند که ارزش اقتصادی یک بازی محبوب، الزاماً به تعداد نسخههای فروختهشده آن محدود نمیشود؛ توجه مخاطبان، تولید محتوا و فعالیت کسبوکارهای پیرامونی نیز بخشی از این ارزش را تشکیل میدهند.
وقتی تأثیر بازی از صنعت سرگرمی فراتر میرود
تأثیر اقتصادی بازیها حتی میتواند از فضای دیجیتال خارج شود و به بخشهایی مانند گردشگری و خدمات محلی برسد. در ژاپن، محبوبیت مجموعه Fate/Grand Order و دنیای داستانی مرتبط با آن، زمینه شکلگیری نوعی گردشگری هواداری را در شهر کوبه فراهم کرده است. در این الگو، علاقهمندان برای بازدید از مکانهای مرتبط با داستان و شخصیتهای محبوب خود سفر میکنند و همین موضوع میتواند برای کسبوکارهای محلی، از حملونقل و اقامت گرفته تا فروشگاهها و خدمات گردشگری، فرصت درآمدی ایجاد کند.
این نمونه نشان میدهد بازیها و محصولات سرگرمی میتوانند به ابزارهایی برای جذب مخاطب و رونق فعالیتهای اقتصادی دیگر تبدیل شوند؛ هرچند نمیتوان از چند نمونه موفق نتیجه گرفت که هر بازی محبوبی الزاماً اقتصاد یک شهر یا کشور را متحول میکند.
بازی؛ از سرگرمی تا فرصت اقتصادی
صنعت بازیهای ویدیویی امروز فقط درباره فروش یک محصول دیجیتال نیست. در اطراف بازیهای محبوب، مجموعهای از فعالیتها شکل گرفته است: از توسعه نرمافزار و طراحی شخصیت گرفته تا تولید محتوا، مدیریت سرور، تبلیغات، گردشگری و فروش محصولات جانبی. در این میان، داستان افرادی که با الهام از یک بازی مسیر زندگی شغلی خود را تغییر دادهاند، نشان میدهد سرگرمی میتواند در شرایطی به نقطه آغاز یک کسبوکار تبدیل شود.
انتشار GTA 6 بار دیگر توجه میلیونها نفر را به این صنعت جلب میکند؛ اما شاید اتفاق مهمتر، فرصتهایی باشد که پس از عرضه بازی و در حاشیه آن شکل میگیرند. همانطور که تجربه نسخههای قبلی نشان داده، گاهی ارزش اقتصادی یک بازی فقط در چیزی نیست که شرکت سازنده به بازار عرضه میکند، بلکه در ایدهها، مشاغل و کسبوکارهایی است که دیگران با الهام از آن میسازند.