پیش‌بینی افزایش نرخ دلار؛ از واقعیت‌های اقتصادی تا خطر شوک روانی

صفحه اقتصاد - در همین چارچوب، علی بهرامی، کارشناس بازار ارز و مدیر اجرایی پایانه صادراتی و وارداتی فلزات گران‌بهای کشور، در گفت‌وگوی اختصاصی با «صفحه اقتصاد» با تشریح سه سناریوی متفاوت، مجموعه‌ای از متغیرهای اثرگذار بر آینده بازار ارز را مورد بررسی قرار داده است.

بهرامی با اشاره به اینکه بازار غیررسمی ارز در شهریورماه نرخ‌های بالای ۲۳۵ هزار تومان را تجربه کرده، روند چند سال اخیر را قابل توجه دانسته و یادآور شده است که نرخ دلار از محدوده ۵۹ تا ۶۰ هزار تومان در مرداد ۱۴۰۳، رشد قابل توجهی را تجربه کرده است.

سه سناریو برای آینده بازار ارز

این کارشناس بازار ارز، آینده بازار را در قالب سه سناریوی بدبینانه، میانه و خوش‌بینانه بررسی می‌کند.

به گفته وی، در سناریوی بدبینانه، تداوم تحریم‌ها، محدودیت در زنجیره‌های صادراتی و وارداتی، اختلال در صادرات و افزایش هزینه‌های لجستیک می‌تواند فشار تقاضا برای ارز را افزایش دهد. بر اساس این سناریو، احتمال عبور نرخ دلار از محدوده ۲۵۰ تا ۲۶۰ هزار تومان و حتی رسیدن به محدوده ۲۷۰ هزار تومان مطرح شده است.

بهرامی گفت: در مقابل، در سناریوی خوش‌بینانه، کاهش تنش‌های بین‌المللی می‌تواند به محدود شدن نوسانات بازار کمک کند؛ هرچند بهرامی معتقد است حتی در این شرایط نیز نرخ ارز ممکن است در سطوح بالاتر از ۲۰۰ هزار تومان نوسان داشته باشد.

این کارشناس اقتصادی افزود: سناریوی سوم، شرایط «نه جنگ و نه صلح» است که از نگاه او می‌تواند نرخ دلار را در محدوده ۲۳۵ تا ۲۵۰ هزار تومان نگه دارد.

عوامل بنیادی که نباید نادیده گرفته شوند

نکته مهم در تحلیل بهرامی این است که افزایش نرخ ارز را صرفاً به یک عامل سیاسی نسبت نمی‌دهد.

وی مجموعه‌ای از متغیرهای پولی، مالی، تجاری و ژئوپلیتیک را در تعیین مسیر بازار مؤثر می‌داند.

رشد نقدینگی و پایه پولی، تورم، انتظارات تورمی، نرخ بهره، کسری بودجه، رشد اقتصادی، فاصله نرخ‌های رسمی و بازار آزاد، درآمدهای صادراتی، ذخایر ارزی بانک مرکزی و روابط تجاری با شرکای اصلی، به‌ویژه چین، از جمله عواملی هستند که از نگاه این کارشناس باید در تحلیل بازار ارز مورد توجه قرار گیرند.

بهرامی همچنین نسبت به آسیب دیدن زیرساخت‌های تجاری ایران با چین هشدار داده و معتقد است چنین اتفاقی می‌تواند فشار بیشتری بر بازار ارز وارد کند؛ چرا که بخشی از سازوکارهای تجاری موجود، به تأمین نیازهای ارزی کشور کمک می‌کنند.

تورم جهانی؛ متغیری که به گفته بهرامی باید جدی گرفته شود

یکی از نکات قابل توجه در این تحلیل، تأکید بر تورم جهانی و افزایش هزینه واردات است.

بهرامی معتقد است: تورم جهانی در محاسبات ارزی ایران باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا افزایش قیمت کالاها و هزینه‌های تولید و حمل‌ونقل در جهان می‌تواند برای واردات همان حجم کالا، نیاز ارزی بیشتری ایجاد کند و در نتیجه فشار تقاضا بر بازار ارز را افزایش دهد.

از سوی دیگر، وی خروج نقدینگی از بازار سرمایه و حرکت آن به سمت دارایی‌هایی مانند ارز را نیز یکی از متغیرهای مؤثر بر بازار می‌داند و تأکید می‌کند که رشد نقدینگی، پایه پولی و تورم، همراه با سیاست‌های پولی، می‌توانند بر مسیر نرخ ارز اثرگذار باشند.

اما یک متغیر مهم دیگر: «انتظارات»

در کنار تمام این عوامل واقعی، یک موضوع دیگر نیز نباید نادیده گرفته شود: انتظارات مردم و فعالان اقتصادی.

این دقیقاً همان جایی است که باید میان «هشدار کارشناسی» و «شوک روانی دشمن» تفاوت قائل شد.

وقتی کارشناسان از احتمال افزایش نرخ ارز سخن می‌گویند، باید عوامل و شروط این پیش‌بینی نیز هم‌زمان برای افکار عمومی توضیح داده شود. زیرا تبدیل یک سناریوی احتمالی به یک گزاره قطعی مانند «دلار حتماً افرایش می شود»، می‌تواند رفتار اقتصادی مردم را تغییر دهد.

ممکن است بخشی از جامعه با این تصور که:

«اگر امروز نخرم، فردا گران‌تر می‌شود» به بازار ارز هجوم ببرد.در این حالت، انتظار افزایش قیمت خود می‌تواند به افزایش تقاضا و تشدید نوسان کمک کند.

نباید اجازه داد جنگ روانی دشمن، به واقعیت اقتصادی تبدیل شود

در شرایطی که کشور با فشارهای خارجی، تحریم، نااطمینانی و ریسک‌های منطقه‌ای مواجه است، طبیعی است که بازار ارز نسبت به اخبار سیاسی و اقتصادی حساس باشد.اما همین شرایط، ضرورت مدیریت انتظارات را دوچندان می‌کند.

اگر دشمن یا هر جریان دیگری تلاش کند با برجسته کردن اعداد بزرگ و القای این گزاره که «دلار به‌زودی گرانتر می‌شود»، مردم را نسبت به آینده اقتصادی نگران می کند، پاسخ صحیح، انکار مشکلات نیست؛ بلکه جلوگیری از تبدیل نگرانی به رفتار هیجانی است.

افرایش نرخ دلار ؛ سناریو، نه سرنوشت

بنابراین حتی اگر سناریوهای افزایشی مطرح‌شده از سوی برخی کارشناسان را جدی بگیریم، باید تأکید کنیم که سناریو با واقعیت قطعی تفاوت دارد.

مسیر آینده بازار به مجموعه‌ای از متغیرها وابسته است؛ از وضعیت روابط خارجی و تحریم‌ها گرفته تا عرضه ارز، صادرات، سیاست‌های پولی، نقدینگی، تورم و رفتار فعالان اقتصادی.

حتی پیش‌بینی کوتاه‌مدت بهرامی نیز در صورت ادامه مسیر یک تا دو هفته گذشته، محدوده ۲۳۵ تا ۲۴۵ هزار تومان عنوان شده است، نه یک عدد قطعی بالاتر.

از این منظر، نباید اجازه داد پیش‌بینی‌های بدبینانه به هجوم مردم برای خرید ارز منجر شود.

ثبات بازار ارز تنها وظیفه بانک مرکزی نیست؛ رسانه، کارشناسان، سیاست‌گذاران و فعالان اقتصادی نیز در مدیریت انتظارات نقش دارند.

پیام «صفحه اقتصاد»

واقعیت‌های اقتصادی را باید دید و درباره آنها شفاف صحبت کرد؛ اما نباید به شوک‌های روانی اجازه داد واقعیت بازار را بسازند.

افزایش نرخ ارز به گفته بهرامی به نفع فعالان اقتصادی نیست و خواسته اصلی بخش خصوصی، ثبات نرخ ارز است.

بنابراین، در کنار تقویت بنیان‌های اقتصادی و مدیریت بازار ارز، باید مراقب بود که ترس از افزایش قیمت، خود به موتور افزایش قیمت تبدیل نشود.

«افزایش دلار» اگر مطرح می‌شود، باید به‌عنوان یک سناریوی احتمالی دیده شود؛ نه واقعیتی که جامعه از امروز خود را برای آن آماده کند.