در گفتوگوی اختصاصی "صفحه اقتصاد" با رئیس اتاق بازرگانی تهران تاکید شد:
اقتصاد ایران نیازمند «جراحی» است؛ بخش خصوصی را وارد میدان کنید
وقتی هزینههای تولید بالا میرود، سوخت گران و دسترسی به انرژی محدود میشود، در نتیجه فشار آن دیر یا زود خود را در سفره مردم نشان میدهد؛ اقتصادی که پیش از جنگ نیز با ناترازی انرژی، کاهش سرمایهگذاری، پیچیدگی قوانین و بزرگ بودن بدنه دولت مواجه بود، اکنون در شرایطی قرار گرفته که تصمیمهای امروز میتواند مسیر معیشت و تولید فردا را تعیین کند.
صفحه اقتصاد - محمود نجفیعرب، رئیس اتاق بازرگانی تهران، در گفتوگو با «صفحه اقتصاد» ضمن تشریح چالشهای ساختاری اقتصاد ایران، بر ضرورت کوچکسازی دولت، کاهش مداخلات، تسهیل فضای کسبوکار و تقویت نقش بخش خصوصی برای عبور از این شرایط تأکید کرد.گفت وگو با او را می خوانید:
با توجه به شرایط اقتصادی کشور، افزایش هزینهها و مسئله قیمت سوخت، چه اقداماتی باید انجام شود تا فشار اقتصادی بر مردم کاهش یابد؟ به نظر میرسد سفره اقتصادی مردم روزبهروز کوچکتر میشود.
پیش از هر چیز باید بپذیریم که بخشی از مشکلات امروز اقتصاد ایران، حتی پیش از جنگ، وجود داشت. تحریمها، کاهش سرمایهگذاری و مجموعهای از مسائل پیچیده اقتصادی باعث شده بود شرایط اقتصاد کشور عادی و مطلوب نباشد.
ما با انباشت بزرگی از قوانین و مقررات مواجه هستیم؛ قوانینی که طی سالهای پس از انقلاب به تدریج شکل گرفته و بر حجم آنها افزوده شده است. متأسفانه امروز کشور مملو از مقرراتی است که در عمل فضای کسبوکار را پیچیده و آلوده کردهاند. نظام اقتصادی ما بسیار پیچیده شده و نهادهای متعددی در اقتصاد مداخله دارند.
ریشه این پیچیدگی را در چه میدانید؟
اقتصاد کشور ما کوچک است و در عین حال نهادهای بسیاری وارد آن شدهاند. بخش خصوصی نیز سهم و قدرت کافی در اقتصاد ندارد. ما هنوز دست به یک جراحی جدی در نظام اقتصادی نزدهایم تا مردم و بخش خصوصی را بیشتر وارد چرخه اقتصاد کنیم.
در بسیاری از کشورها اصلاحات اقتصادی با هدف کوچکسازی دولت و تقویت بخش خصوصی انجام شده است. نمونه آن اصلاحاتی بود که در دوره مارگارت تاچر در بریتانیا انجام شد. تا زمانی که اقتصاد ما تحت کنترل بخشهای مختلف باشد، نمیتوان انتظار داشت اقتصاد به شکوفایی واقعی برسد.
بخش خصوصی امروز درگیر هزارتویی از مقررات است. دولت بزرگ است، دیوانسالاری سنگینی وجود دارد و قوانین پیچیده، فضای کسبوکار را دشوار کردهاند. قرار بود قوانین بازنگری شوند و موانع کسبوکار برداشته شود، اما این اتفاق به اندازه کافی رخ نداده است.
یکی از نگرانیهای جدی اقتصاد ایران، منفی بودن نرخ سرمایهگذاری است. چرا بخش خصوصی تمایلی به سرمایهگذاری ندارد؟
وقتی بخش خصوصی نفوذ و سهم کافی در اقتصاد نداشته باشد، طبیعی است که انگیزه سرمایهگذاری نیز کاهش پیدا کند. من به عنوان رئیس اتاق بازرگانی میگویم تا زمانی که امور را تسهیل نکنیم، دولت کوچک نشود، نهادهای متعدد از کنترل و دخالت در اقتصاد فاصله نگیرند و بخش خصوصی سهم بیشتری در اقتصاد پیدا نکند، با همین مشکلات مواجه خواهیم بود.
دولت باید جایگاه درست خود را در اقتصاد پیدا کند و از دخالتهای غیرضروری فاصله بگیرد. در غیر این صورت، سرمایهگذاری کاهش پیدا میکند و خروج بنگاهها از عرصه اقتصادی افزایش خواهد یافت.
این مشکلات در شرایط جنگی چه ابعاد تازهای پیدا کرده است؟
مشکلاتی که پیش از جنگ داشتیم، اکنون در شرایط جنگی تشدید شدهاند. امروز کشور با تهدید مواجه است و طبیعتاً شرایط عادی اقتصادی وجود ندارد. در چنین شرایطی باید تهدید را به فرصت تبدیل کنیم.
ما باید از این وضعیت برای اصلاح ساختارهای اقتصادی استفاده کنیم. امیدواریم رجال سیاسی کشور برای نجات اقتصاد از این وضعیت تلاش کنند. متأسفانه هرچه تعداد افرادی که پای میز مذاکره میآیند کاهش پیدا کند، هزینههای اقتصادی و اجتماعی نیز بیشتر خواهد شد.
از سوی دیگر، خط فقر دائماً در حال تغییر است و افراد بیشتری در معرض سقوط به زیر خط فقر قرار میگیرند. بنابراین باید فضا را برای فعالیت اقتصادی، تولید و اشتغال باز کنیم.
در این میان وضعیت کارگران و بنگاههای اقتصادی را چگونه ارزیابی میکنید؟
مسئولیت سنگینی بر دوش کارگران است، اما در مقابل، نظارتها و محدودیتهای زیادی بر کسبوکارها وجود دارد. گاهی آنقدر نهادهای مختلف بر یک بنگاه نظارت میکنند که مشخص نیست در نهایت چه کسی مسئول و ناظر اصلی است.
این وضعیت مطلوب نیست. بسیاری از شرکتها به دلیل همین شرایط، به فکر خروج از عرصه اقتصادی هستند. اگر میخواهیم تولید و اشتغال حفظ شود، باید موانع را کاهش دهیم و به بخش خصوصی امکان فعالیت بدهیم.
به موضوع انرژی برسیم. با توجه به ناترازی موجود، پیشبینی شما از وضعیت برق و گاز در پاییز و زمستان چیست؟
پیش از جنگ نیز با ناترازی انرژی مواجه بودیم. در دوران جنگ نیز خسارتهای زیادی ایجاد شد و اکنون صحبت از کسری حدود ۲۲۰ میلیون مترمکعب گاز مطرح است.
اگر این روند ادامه پیدا کند، کسری انرژی بیشتر خواهد شد. ممکن است نیروگاهها از سیکل تولید خارج شوند یا به سمت استفاده از سوختهای سنگینتر بروند که پیامد آن افزایش آلودگی هوا و کاهش بهرهوری تولید برق خواهد بود.
ما در نهایت با کسری همزمان برق و گاز مواجه خواهیم شد. همین حالا شرایط به گونهای است که در هفته با محدودیت و کمبود برق مواجه هستیم و اگر این روند ادامه پیدا کند، با ورود به فصل زمستان، مشکلات انرژی میتواند تشدید شود.
افزایش قیمت و محدودیت دسترسی به سوختهایی مانند گازوئیل چه اثری بر تولید خواهد داشت؟
قیمت سوختهایی مانند گازوئیل به شدت افزایش یافته و دسترسی به آن نیز محدود شده است. طبیعی است که در چنین شرایطی شرکتها و کارخانهها برای تأمین ملزومات مورد نیاز خود با مشکل مواجه شوند.
وقتی انرژی کافی و قابل اتکا در اختیار تولیدکننده نباشد، هزینه تولید افزایش پیدا میکند و این موضوع در نهایت بر فعالیت بنگاهها و معیشت مردم اثر میگذارد.
شرایط فعلی عادی نیست و باید برای آن تصمیمهای جدی گرفت. اگر اصلاحات اقتصادی را به تعویق بیندازیم، هزینه آن برای مردم، تولیدکنندگان و کل اقتصاد کشور بیشتر خواهد شد.
