درآمد ایران از تنگه هرمز : رقمی بین ۲۹ تا ۹۵میلیارد دلار در سال؟

طبق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، روزانه حدود ۲۰میلیون بشکه نفت و فرآورده‌های نفتی از این مسیر عبور می‌کند که معادل حدود یک‌چهارم تجارت دریایی نفت جهان است. علاوه بر نفت خام، حجم قابل‌توجهی از گاز طبیعی مایع (LNG) نیز از این مسیر صادر می‌شود.

آمار تردد کشتی‌ها

یکی از دقیق‌ترین روش‌های اندازه‌گیری تردد کشتی‌ها استفاده از داده‌های سیستم شناسایی خودکار کشتی‌ها (AIS) است. این سیستم که اطلاعات موقعیت، سرعت و مسیر کشتی‌ها را مخابره می‌کند، مبنای اصلی تحلیل بسیاری از پلتفرم‌های بین‌المللی مانند مارین ترافیک و آی‌ام‌اف پورت واچ است.

براساس این داده‌ها در شرایط عادی، روزانه حدود ۸۰ تا ۱۳۰ کشتی از تنگه هرمز عبور می‌کنند. میانگین متعارف حدود ۱۰۰کشتی در روز برآورد می‌شود، ضمن اینکه حدود ۵۰ تا ۶۰درصد این کشتی‌ها نفتکش و حامل انرژی هستند.

دریافت عوارض ۲میلیون دلاری

در فضای تحلیل‌های اقتصادی، گاهی این پرسش مطرح می‌شود که اگر ایران بتواند از هر کشتی عبوری ۲میلیون دلار عوارض دریافت کند، چه میزان درآمد نصیب کشور خواهد شد.

در یک سناریوی محتاطانه درآمد ۵۸ میلیارد است و چنانچه این درآمد با عمان تقسیم شود، سهم ایران نصف خواهد بود. با این حال باید دقت کرد که کشتی‌های عبوری از این تنگه شامل نفتکش‌ها و کشتی‌های غیرنفتی شامل کانتینربر و فله‌بر است و حجم تناژ این کشتی‌ها با هم متفاوت و میزان عوارض دریافتی از این کشتی‌ها نیز متفاوت است و این ارقام به‌معنای میانگین دریافت عوارض تلقی می‌شود. همچنین در سناریوی حد بالا سالانه رقم کل عوارض بالغ بر ۹۴میلیارد و ۹۰۰میلیون دلار خواهد بود.

با این حال چنانچه میانگین متعارف تردد کشتی‌ها را در نظر بگیریم، رقم کل عوارض به ۷۳میلیارد دلار خواهد رسید.

تنگه هرمز؛ منبع درآمد یا اهرم ژئوپلیتیک؟

تحلیلگران معتقدند ارزش واقعی تنگه هرمز نه‌تنها در درآمد مستقیم، بلکه در قدرت ژئوپلیتیکی آن نهفته است. کنترل یا تأثیرگذاری بر این مسیر می‌تواند بر بازار جهانی انرژی، قیمت نفت و حتی معادلات سیاسی تأثیر بگذارد.

در بحران اخیر، کاهش تردد کشتی‌ها به کمتر از ۱۰درصد حالت عادی موجب افزایش قیمت نفت و نگرانی در بازارهای جهانی شد.

در واقع علاوه بر جنبه درآمدی از طریق عوارض، باید در نظر گرفت که تنگه هرمز بیش از آنکه یک منبع درآمد مستقیم باشد، یک اهرم راهبردی در اقتصاد و سیاست جهانی و عاملی مهم در ارتقای اقتدار ایران در منطقه محسوب می‌شود، اهرمی که نقش آن در آینده اقتصاد انرژی جهان و کاهش اثرات تحریم پررنگ خواهد بود.