صفحه اقتصاد گزارش می دهد:
رکود پنهان پتروشیمی ها؛ سود امروز، تهدید فردا
صنعت پتروشیمی ایران با وجود ثبت سود قابل توجه در بسیاری از شرکتها،توان توسعه ظرفیتها و نوسازی تجهیزات را ندارد.کمبودگاز، نوسان قیمت خوراک، محدودیتهای ارزی و فرسودگی تجهیزات مهمترین دلایل رکود سرمایهگذاری در این صنعت است، موضوعی که کارشناسان آن را تهدیدی جدی برای آینده صنعت پتروشیمی کشور میدانند.
با وجود سودده بودن، پتروشیمیهای ایران توان توسعه و رشد پایدار را ندارند. نبود گاز، نوسان قیمت خوراک، محدودیتهای ارزی و فرسودگی تجهیزات مهمترین دلایل این رکود هستند.این محدودیتها باعث شده شرکتها درآمد جاری خود را حفظ کنند، ما سرمایهگذاری در ظرفیتهای جدید و نوسازی کارخانهها تقریبا متوقف شود.به گفته کارشناسان پتروشیمیها امروز سود میدهند،اما فردای صنعت با تهدیدهای جدی مواجه است. سعید نوری کرم، کارشناس انرژی و صنعت پتروشیمی، در این خصوص به انرژی مدیا میگوید این محدودیتها و چالشها جزئیات مهمی دارند که مسیر توسعه صنعت پتروشیمی را تحت تاثیر قرار میدهد.
محدودیت خوراک و چالشهای توسعه صنعت پتروشیمی ایران
صنعت پتروشیمی ایران با وجود سودده بودن بسیاری از شرکتها همچنان با محدودیتهای جدی در سرمایهگذاری و توسعه ظرفیت روبهرو است.سعید نوری کرم کارشناس انرژی در این زمینه میگوید که سود ثبت شده در صورتهای مالی پتروشیمیها لزوما به معنای توانمندی واقعی برای توسعه نیست. بخشی از سود ثبت شده ناشی از تسعیر نرخ ارز،تفاوت قیمت خوراک با نرخهای جهانی و درآمدهای غیرعملیاتی است.او تاکید میکند: برای توسعه پروژههای جدیدآنچه اهمیت دارد جریان نقدی آزاد و منابع نقدی واقعی است.در بسیاری از موارد، فاصله معناداری میان سود اسمی و نقدینگی واقعی وجود دارد که امکان تامین مالی داخلی طرحهای توسعهای را محدود میکند.
وی همچنین به ساختار مالکیتی برخی شرکتها اشاره کرد که باعث میشود بخش قابل توجهی از سود میان سهامداران تقسیم شود و سهم محدودی برای سرمایهگذاری مجدد باقی بماند. نوری کرم اضافه میکند:عامل مهم دیگر،محدودیتهای ناشی از تحریمها و انسداد کانالهای تامین مالی خارجی است که دسترسی شرکتها به منابع مالی بینالمللی و تامینکنندگان فناوری را محدود کرده و امکان جذب سرمایه خارجی برای توسعه پروژهها را کاهش میدهد.
چالش تامین خوراک و اثر آن بر توسعه
نوری کرم مهمترین چالش در برنامههای توسعهای پتروشیمیها را کمبود خوراک گازی میداند. به گفته او در سال 1403 به طور متوسط روزانه حدود ۷۶۰ میلیون مترمکعب گاز تولید و مصرف شد که بخشهای خانگی و تجاری و صنایع غیرعمده ۴۶ درصد و بخش نیروگاهی ۲۸ درصد مصرف داشتنددر حالی که صنعت پتروشیمی تنها حدود ۶۸ میلیون مترمکعب در روز، معادل ۹ درصد مصرف کرده است.همین محدودیت باعث شده از ۲۱ میلیون تن تولید محقق نشده، بیش از ۱۴.۵ میلیون تن آن ناشی از کمبود خوراک باشد.
وی تاکید میکند: بیشتر طرحهای پتروشیمی بر اساس خوراک گازی طراحی شدهاند و وابستگی بالای طرحها به گاز طبیعی حساسیت برنامههای توسعهای را افزایش داده است.ریسک سرمایهگذاری و برنامهریزی بلندمدت بالا رفته و بسیاری از طرحها با تاخیر یا کاهش ظرفیت اجرا میشوند. او پیشنهاد میدهد: برای عبور از این محدودیت، ضروری است که طرحهای جدید به سمت استفاده از خوراک مایع و تکمیل زنجیره ارزش نفت خام حرکت کنند.این رویکرد هم وابستگی به گاز را کاهش میدهد و هم امکان توسعه متنوع و پایدار ظرفیتها را فراهم میکند.
فرسودگی تجهیزات و اثر آن بر تولید
نوری کرم درباره فرسودگی تجهیزات میگوید:فرسودگی بر ظرفیت تولید و کیفیت محصولات اثرگذار است هرچند سهم آن در مقایسه با کمبود خوراک کمتر است. او توضیح میدهد که از مجموع ۲۱ میلیون تن تولید محقق نشده، حدود ۲ میلیون تن ناشی از اشکالات فرایندی و حدود ۱.۵ میلیون تن مرتبط با مشکلات عملیاتی و نارساییهای فنی است، که در مجموع حدود ۳.۵ میلیون تن را شامل میشود.
وی تاکید میکند که این رقم لزوما ناشی از فرسودگی تجهیزات نیست و میتواند دلایل متعددی از جمله نوسانات عملیاتی، ضعف در سیستمهای کنترلی،خطاهای بهرهبرداری، محدودیتهای طراحی،توقفهای برنامهریزینشده یا مدیریت نامناسب تعمیرات داشته باشد.با این حال،در مواردی که فرسودگی نقش دارد،پیامدهایی مانند کاهش راندمان عملیاتی،افزایش توقفهای ناخواسته،رشد هزینههای تعمیر و نگهداری،ناپایداری کیفیت محصول و افزایش ریسکهای ایمنی و محیط زیستی بروز میکند.
راهکارهای حفظ سود و توسعه صنعت
نوری کرم بر بازبینی راهبردی طرحها و همراستاسازی آنها با واقعیتهای تامین خوراک تاکید دارد. او میگوید:کاهش وابستگی به گاز و حرکت به سمت خوراک مایع:استفاده از برشهای نفتی و ترکیبات NGL علاوه بر کاهش فشار بر شبکه گاز، امکان تکمیل زنجیره ارزش نفت خام و تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر را فراهم میکند.
توسعه میادین نفت و گاز بهصورت همزمان:سرمایهگذاری در میادین جدید افزایش ضریب بازیافت میادین موجود جمعآوری گازهای مشعل و بهرهبرداری سریع از فازهای جدید عرضه پایدار خوراک برای صنایع پاییندستی را تضمین میکند و رقابت بین بخشهای مصرفکننده گاز را کاهش میدهد.
بهینهسازی تجهیزات و فناوریهای انعطافپذیر:استفاده از سوختهای ترکیبی مانند متان و هیدروژن در کورهها،به همراه مدیریت منابع،حفظ سود و توسعه ظرفیتها را همزمان ممکن میسازد.
او تاکید میکند:بازبینی طرحها،اولویتبندی پروژههای دارای توجیه اقتصادی بالاتر،حرکت به سمت خوراک مایع و تقویت بخش بالادست،مجموعه اقداماتی است که هم سودآوری شرکتها را حفظ میکند و هم مسیر توسعه متوازن صنعت پتروشیمی را هموار میسازد.
پیامدهای اقتصادی و اجتماعی
نوری کرم درباره اثرات محدودیت توسعه بر اقتصاد ملی میگوید:وابستگی صنعت پتروشیمی به خوراک گازی و محدودیت توسعه ظرفیتها پیامدهای مهمی برای اقتصاد ملی دارد.کمبود خوراک باعث کاهش تولید و صادرات شده و فرصت تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر محدود میشود.این محدودیت همچنین اشتغالزایی مستقیم و غیرمستقیم را کاهش داده و اثرات رونق اقتصادی در صنایع پاییندستی محدود میکند.
او ادامه میدهد: کاهش تولید و صادرات فشار بر درآمدهای ارزی کشور ایجاد میکند و ریسک سرمایهگذاری در صنعت را افزایش میدهد.برای حفظ رقابتپذیری و توسعه پایدار، اصلاحات ساختاری، تنوع خوراک و بهرهگیری از فناوریهای نوین ضروری است.
نظر شما