صفحه اقتصاد بررسی می کند:
نفت در لبه تیغ؛ بازی بزرگ اوپک، شیلِ آمریکا و سایه تحریمها بر پمپبنزینهای ایران
۲۵ بهمن ۱۴۰۴ برابر با ۱۴ فوریه ۲۰۲۶؛ بازار جهانی انرژی در یکی از پیچیدهترین مقاطع پنجسال اخیر ایستاده است. قیمت نفت دیگر فقط محصول عرضه و تقاضا نیست.
بازار نفت در حال حاضر به میدان رقابت ژئوپلیتیک، نرخ بهره آمریکا و جنگ سهم بازار میان اوپک و شیل تبدیل شده شده و از سوی دیگر مسیر دور زدن تحریمها توسط ایران و جنگ سهم خواهی همگی در یک نقطه تلاقی کردهاند. نتیجه، بازاری است که در ظاهر آرام، اما در عمق خود بیثبات و آماده جهش است.
اوپک؛ کاهش تولیدی که بیشتر شبیه جنگ سهم بازار است
در حال حاضر نفت برنت در محدوده حدود ۸۱ تا ۸۴ دلار و نفت WTI آمریکا در محدوده ۷۶ تا ۷۹ دلار نوسان میکند. این سطح قیمت برای اوپک راحت اما امن نیست.
عربستان عملاً هنوز سیاست کاهش داوطلبانه تولید را حفظ کرده است، اما این کاهش دیگر صرفاً برای بالا بردن قیمت نیست؛ هدف اصلی کنترل شیل آمریکاست.
اوپک با یک پارادوکس مواجه است ؛ قیمت زیر ۷۵ دلار، بودجه کشورهای عضو را تحت فشار میبرد و قیمت بالای ۹۰ دلار، تولیدکنندگان شیل آمریکا را فعال میکند. بنابراین اوپک عملاً در حال مدیریت یک سقف قیمتی نامرئی است.
نفت سفید (کروزن) در بازارهای وابسته به اوپک نسبت به نفت خام فاصله قیمتی قابل توجهی گرفته و در بسیاری از بازارهای آسیایی به حدود ۱۰۵ تا ۱۱۵ دلار در هر بشکه معادل فرآوردهای معامله میشود.
علت آن بازگشت تقاضای هوایی پس از رشد سفرهای بینالمللی است؛ هواپیماها دوباره مصرفکننده بزرگ انرژی شدهاند و حاشیه سود پالایشگاهها افزایش یافته است.
اما نکته مهمتر این است که اوپک اکنون دیگر صرفاً صادرکننده نفت نیست؛ اوپک در حال مدیریت روان بازار است. بیانیههای کوتاه وزرای نفت بیش از عرضه واقعی، قیمت را حرکت میدهد و بازار عملاً به فاز سیاستمحور وارد شده است.
شیل آمریکا برگشت اما قدرت نه
نفت شیل آمریکا در محدوده قیمتی ۷۰ تا ۸۰ دلار اقتصادی است و اکنون دقیقاً در همین منطقه قرار دارد اما برخلاف سالهای ۲۰۱۷ تا ۲۰۱۹، تولیدکنندگان شیل دیگر به سرعت حفاری را افزایش نمیدهند.
دلیل اصلی تغییر رفتار، نرخ بهره بالای دلار است و سرمایهگذاران والاستریت دیگر حاضر نیستند مثل گذشته پول ارزان در اختیار شرکتهای حفاری قرار دهند، بنابراین رشد تولید آمریکا کند اما پایدار شده است.
تولید نفت آمریکا حدود ۱۳ تا ۱۳.۵ میلیون بشکه در روز قرار دارد، ولی سرعت افزایش آن آهسته است.
بنزین در بازار آمریکا در این تاریخ حدود ۳.۲ تا ۳.۶ دلار برای هر گالن معامله میشود، نکته مهم اینجاست که برخلاف تصور عمومی، افزایش قیمت بنزین در آمریکا دیگر کاملاً تابع نفت خام نیست؛ هزینه پالایش، حملونقل و محدودیت ظرفیت پالایشگاهها نقش بیشتری پیدا کردهاند و در واقع آمریکا با کمبود ظرفیت پالایش مواجه است، نه کمبود نفت.
همین مسئله باعث شده کرک اسپرد (اختلاف قیمت نفت خام و فرآورده) بالا بماند و پالایشگاهها سود قابل توجهی کسب کنند.
فروش ادامه دار ایران با تخفیف
ایران در این تاریخ یکی از پیچیدهترین وضعیتهای نفتی خود را تجربه میکند. صادرات متوقف نشده؛ بلکه مسیر آن تغییر کرده است. فروش نفت ایران عمدتاً از طریق بازار خاکستری و با تخفیف انجام میشود.
نفت خام ایران معمولاً ۵ تا ۱۲ دلار زیر قیمت برنت معامله میشود؛ یعنی حدود ۷۰ تا ۷۵ دلار. خریداران اصلی همچنان پالایشگاههای مستقل آسیایی هستند و اما اثر واقعی تحریم در قیمت داخلی دیده میشود.
در ایران بنزین عملاً قیمت جهانی ندارد و با نرخهای داخلی، هر لیتر بنزین چند سنت بیشتر نیست و فاصله آن با قیمت منطقهای خلیج فارس بسیار زیاد است. در نتیجه مصرف به شدت بالا مانده و عملاً بخش بزرگی از تولید نفت به مصرف داخلی تبدیل میشود.
نفت سفید در بازار داخلی ایران هنوز یک کالای یارانهای محسوب میشود، اما در بازارهای مرزی و غیررسمی با قیمتی نزدیک به بازار منطقهای معامله میشود؛ یعنی شکاف قیمتی داخلی و خارجی به یک رانت انرژی تبدیل شده است.
چرا بازار آرام است اما ریسک بالاست
در ظاهر بازار نفت نوسان شدید ندارد، اما سه عامل در حال انباشته شدن است؛ نخست، ذخایر استراتژیک آمریکا نسبت به قبل پایینتر است و امکان مداخله سریع کمتر شده است، دوم، اوپک کاهش تولید را هنوز کامل برنداشته است و درآخر تقاضای چین در حال بازگشت تدریجی است.
این ترکیب یعنی بازار فعلاً متعادل است اما حساس هم هست و کوچکترین شوک سیاسی یا اختلال عرضه میتواند جهش قیمت ایجاد کند.
پیشبینی یک هفته آینده
اگر شرایط ژئوپلیتیک تغییر ناگهانی نداشته باشد، بازار در هفته آینده به احتمال زیاد وارد فاز افزایشی ملایم میشود. تحلیل فاندامنتال نشان میدهد کف قیمتی تثبیت شده و تقاضای فرآوردهها (بهخصوص سوخت هواپیما و بنزین) در حال رشد فصلی است.
برنت احتمالاً در محدوده ۸۳ تا ۸۸ دلار حرکت خواهد کرد، WTI به محدوده ۷۸ تا ۸۳ دلار نزدیک میشود، همچنین بنزین آمریکا کمی افزایش مییابد و تا حوالی ۳.۷ دلار در هر گالن میل میکند.
نفت صادراتی ایران نیز همراه بازار جهانی تا محدوده ۷۴ تا ۷۸ دلار بالا میرود، هرچند همچنان با تخفیف فروخته خواهد شد.
و اما آخر
بازار نفت وارد دورهای شده که دیگر به سادگی با مازاد عرضه سقوط نمیکند. اوپک کف قیمت را مدیریت میکند، آمریکا سقف آن را مهار میکند و ایران در میانه این دو، با نفت ارزانتر اما فروش پایدار حضور دارد. به همین دلیل، نفت امروز نه یک کالا، بلکه یک ابزار قدرت است؛ و هرچه رقابت قدرتها شدیدتر شود، احتمال جهش قیمت بیشتر خواهد شد.
نظر شما