وضعیت سبد صادرات ایران به روسیه چگونه است؟
براساس اظهارات مدیرکل سازمان توسعه تجارت صادرات ایران به روسیه هنوز سنتی است و تنوع و ارزشافزوده کافی ندارد.
بابایی، مدیرکل دفتر آسیای میانه، قفقاز، روسیه، اروپا و آمریکا سازمان توسعه تجارت، در نشست کمیسیون مشترک اتاق ایران و روسیه گفت: نتوانستهایم تعامل مطلوبی با روسیه داشته باشیم و برندهای تجاری ما نیز بهخوبی شکل نگرفتهاند.
وی افزود: عمده صادرات ایران به روسیه همچنان شامل صادرات سنتی در حوزه محصولات کشاورزی، مواد غذایی و مواد اولیه، بهویژه محصولات پتروشیمی، است و واردات از روسیه نیز عمدتاً غلات را دربر میگیرد. این موضوع نشان میدهد که در حوزه روابط تجاری با روسیه نیازمند بازنگری جدی هستیم.
شباهتهای اقتصادی ایران و روسیه، فرصتی برای همکاری
وی با بیان اینکه با بررسی سبد کالای صادراتی و وارداتی دو کشور و سنجش توان اقتصادی آنها میتوان به ظرفیتهای قابلتوجهی دست یافت، اظهار کرد: ایران و روسیه در عین حال که از نظر اقتصادی مشابه یکدیگر هستند و اقتصاد و صنایع هر دو کشور بر مبنای نفت و گاز شکل گرفته، بستر مناسبی برای افزایش تعاملات دوجانبه دارند.
وی گفت: در حوزه انرژی میتوان به سرمایهگذاری مشترک در میادین نفت و گاز، توسعه همکاری در زمینه پالایشگاهی و پتروشیمی و نیز تبادل دانش فنی اندیشید. همچنین در زمینه ساخت تجهیزات مورد نیاز صنایع نفت و گاز نیز میتوان با روسها همکاری و تبادل تجربه داشت.
بابایی با اشاره به ظرفیتهای متنوع همکاری میان ایران و روسیه گفت: در حوزه صنعت نیز زمینههای مطلوبی برای توسعه همکاری وجود دارد. در صنایع معدنی و فرآوری مواد معدنی، روسها از فناوریهای مناسبی برخوردارند و در این بخش میتوانیم مکمل یکدیگر باشیم.
وی افزود: در زمینه ماشینسازی و تجهیزات صنعتی، صنایع حملونقل، ریل، خودروسازی، قطعهسازی، صنایع دارویی، صنایع نوین و دانشبنیان، صنایع پتروشیمی، پروژههای زیرساختی و خدمات فنی و مهندسی نیز مطالعات نشان میدهد که زمینههای خوبی برای همکاری با روسیه وجود دارد.
وی با بیان اینکه لازم است در این زمینه آسیبشناسی دقیقی انجام شود، گفت: در مقطعی که روسیه با ترکیه دچار چالش شد و ترکها بهنوعی از بازار روسیه کنار رفتند، امید زیادی وجود داشت که بتوانیم سهم بازار خود را افزایش دهیم، اما این اتفاق نیفتاد.
وی افزود: در شرایط فعلی نیز با وجود معاهده جامع راهبردی با روسیه، موافقتنامه تجارت آزاد با اوراسیا و همکاری و همگرایی مناسب میان مقامات سیاسی دو کشور، همچنان حجم صادرات ما حدود یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار و واردات رسمی ما از روسیه در نهایت حدود یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار است. این نشان میدهد که در جایی از کار دچار اشکال هستیم.
بابایی با اشاره به نتایج جلسات متعدد با تجار بزرگ صادرکننده به روسیه گفت: یکی از مهمترین مسائلی که در تجارت با روسیه با آن مواجه هستیم، ناآشنایی با زبان روسی است. افرادی که در این کشور فعالیت کردهاند، بهخوبی میدانند که این مسئله، کار را بسیار دشوار میکند.
وی افزود: نکته دیگر آن است که مدل زندگی، الگوی مصرف و شیوه خرید در ایران و روسیه با یکدیگر متفاوت است. نمیتوان با ایده و نگاه ایرانی وارد بازار روسیه شد.
وی با بیان اینکه در ۴۷ سال گذشته بهدلیل تحریمها تمرکز ما بیشتر بر بازار داخلی بوده است، گفت: ما در بسیاری از موارد، جهان را از منظر بازار داخلی خود میبینیم؛ در حالی که کشورهای مختلف، فرهنگ مصرف متفاوتی دارند. بنابراین برای هر بازار باید مطالعه مختص همان بازار انجام شود؛ موضوعی که کمتر به آن توجه کردهایم.
وی گفت: یکی از مهمترین مشکلات ما این است که محصولات صادراتی ما پیچیدگی لازم را ندارند. ما محصولاتی تولید میکنیم که مشابه آنها در دنیا فراوان است و بهراحتی میتوان برای آنها جایگزین پیدا کرد.
بابایی افزود: محصولات ما عمدتاً دانشبنیان و دانشمحور نیستند و بیشتر در حوزه کشاورزی، مواد اولیه، فولاد، پتروشیمی و نفت و گاز قرار میگیرند. به همین دلیل کشورهایی با ساختار مشابه میتوانند بهراحتی سهم بازار ما را در یک رویداد یا تغییر شرایط تصاحب کنند.
وی با اشاره به اینکه بازاریابی حرفهای در تجارت با روسیه مورد توجه کافی قرار نگرفته است، گفت: سازمان توسعه تجارت ایران با وجود حمایت از حضور شرکتها در نمایشگاهها، اعزام و پذیرش هیأتهای تجاری و ایجاد دو تا سه مرکز تجاری در روسیه، همچنان با این واقعیت مواجه است که بخش خصوصی مرتب تماس میگیرد و درخواست معرفی خریدار آماده دارد.
وی افزود: در حالی که تجارت امروز جهان به این شکل عمل نمیکند که صرفاً یک خریدار آماده معرفی شود تا فروش انجام گیرد.
بدون حضور در بازار، صادرات پایدار شکل نمیگیرد
وی با بیان اینکه حضور در بازار هدف یک ضرورت است، گفت: نهفقط در روسیه، بلکه در هر بازاری که هدف صادراتی ما باشد، تا زمانی که در آن بازار حضور نداشته باشیم، دفتر نداشته باشیم و پیوندهای تجاری مبتنی بر منافع دوجانبه برای طرف مقابل ایجاد نکنیم، نمیتوانیم تنها به فروش کالا اکتفا کنیم.
وی افزود: با توجه به اینکه محصولات ما نیز عمدتاً هایتک نیستند، لازم است در فرآیند شناخت بازار، نفوذ در بازار، حفظ بازار و توسعه بازار بازنگری جدی صورت گیرد.
بابایی با اشاره به وجود رقبای جدی برای ایران در بازار روسیه گفت: ما با رقبای قدرتمندی مواجه هستیم که مشکلات ما را ندارند. در تجارت خارجی نیز دو مشکل عمده داریم که همگان به آن واقفاند؛ یکی مسئله بانک و دیگری مسئله لجستیک.
وی افزود: در حوزه لجستیک نیز اکنون در مسیرهای جنوبی با مشکل مواجه شدهایم و ورود از شمال نیازمند زیرساختهایی است که ایجاد آنها در کوتاهمدت امکانپذیر نیست. اگر ظرفیتهای شمالی و خطوط ریلی را بسنجیم، شاید کمتر از ۱۰ تا ۲۰ درصد از واردات ما را بتوانند پوشش دهند.
وی با اشاره به اینکه در سالهای گذشته آیندهنگری کافی در این زمینه وجود نداشته است، گفت: همواره به یک سمت نگاه کردهایم و همه تخممرغهای خود را در یک سبد گذاشتهایم. از این رو لازم است سیاستگذاران توجه بیشتری به حوزه بانکی و لجستیکی داشته باشند.
وی افزود: بخش خصوصی نیز باید با روشهای علمی در بازار حضور یابد و با ایجاد پیوندهای تجاری، سهم خود را در بازار هدف تثبیت کند.
بابایی با بیان اینکه تولیدات ما محدود است، گفت: باید از خامفروشی فاصله بگیریم و صرفاً به صادرات محصولات کشاورزی اکتفا نکنیم. سبد صادراتی ما بسیار کوچک و محدود است. حتی اگر مشکلات بانکی و لجستیکی نیز حل شود، باز هم ظرفیت صادراتی ما چندان گسترده نخواهد بود، زیرا تنوع محصولات صادراتی کشور محدود است.
وی افزود: یکی از نکات بسیار مهم این است که بسیاری از تولیدات ما نمیتوانند استانداردهای روسیه را پاس کنند. استانداردهای روسیه بالا است و استانداردهای اروپا نیز از آن بالاتر است. بنابراین ما محصولی که با استاندارد بالا تولید و عرضه شود، به اندازه کافی در اختیار نداریم.
وی با بیان اینکه تولیدات کشور اساساً صادراتمحور نیست، گفت: ما برای بازار داخل تولید میکنیم و اگر مازاد تولیدی باقی ماند و بازار داخلی آن را جذب نکرد، بهدنبال صادرات میرویم.
وی افزود: این در حالی است که فرهنگ مصرف و ذائقه مصرفکننده داخلی با بازارهای خارجی، از جمله بازار روسیه، کاملاً متفاوت است. بنابراین باید ابتدا بازار هدف را شناخت، ویژگیها و فرهنگ تجاری آن را استخراج کرد و سپس محصولی متناسب با نیاز آن کشور تولید کرد.
بابایی با اشاره به اینکه برخی فعالان اقتصادی از وجود رقبای قدرتمند، کارتلها و ساختارهای بسته در بازار روسیه سخن میگویند، گفت: این وضعیت مختص روسیه نیست و در همه جای دنیا وجود دارد. وقتی محصول جدیدی وارد هر بازاری میشود، طبیعی است که در ابتدا با مقاومتهایی مواجه شود و حتی برخی رفتارهای غیرتجاری نیز رخ دهد.
وی افزود: باید محیط کسبوکار کشور هدف، بهویژه روسیه، بهدرستی شناخته شود. این مسائل نیز بخشی از همان محیط کسبوکار است. نمیتوان گفت چون رقابت شدید است یا تجارتهای بزرگ در اختیار افراد خاص قرار دارد، باید از بازار صرفنظر کرد. باید مدل کار را استخراج کرد و منافع مشترک ایجاد کرد.
وی با بیان اینکه دولت در این مسیر کنار بخش خصوصی قرار دارد، گفت: ما رایزن بازرگانی در روسیه داشتهایم و اکنون نیز یک پروژه مشترک با ۱۹ استان روسیه تعریف کردهایم تا این استانها با استانهای ایران بهصورت مشترک همکاری کنند.
وی افزود: در این چارچوب، هر طرف دو تا سه پروژه سرمایهگذاری و تولیدی را تعریف میکند و قرار است دو طرف بهصورت مشترک روی آنها کار کنند. ما زمینهها را آماده میکنیم، اما بخش خصوصی نیز باید حتماً درباره محصول صادراتی خود با دقت و نگاه تخصصی فکر کند.
نظر شما