پشت پرده موج تازه گرانی خودرو؛ قیمت‌هایی که بازار را غافلگیر می‌کند!

محمد جواد خلیلی - همزمان با نوسانات اخیر نرخ ارز و تصمیم سیاست‌گذار برای حرکت به سمت تک‌نرخی شدن ارز، بازار خودرو وارد مرحله‌ای تازه از بلاتکلیفی شده است. اگرچه در هفته‌های گذشته این تصور شکل گرفته بود که شوک ارزی اثر خود را بر قیمت خودرو گذاشته و به پایان رسیده، اما فعالان بازار روایت دیگری دارند؛ روایتی که از جهش قریب‌الوقوع قیمت‌ها و تغییر جدی در کف قیمتی خودرو در کشور حکایت می‌کند.

بازار خودرو در آستانه جهش تازه قیمتی

عماد جعفری، کارشناس بازار خودرو، در گفتگو با «صفحه اقتصاد» با اشاره به تحولات اخیر ارزی، تأکید می‌کند که وضعیت فعلی بازار خودرو بیش از هر چیز تحت تأثیر نرخ ارز آزاد قرار گرفته است. به گفته او، در شرایط کنونی قیمت‌گذاری خودروها در بازار بر مبنای دلار آزاد انجام می‌شود و رفتار مصرف‌کننده و فروشنده نیز مستقیماً از افزایش نرخ ارز اثر می‌پذیرد؛ به‌طوری‌که آگهی‌های فروش خودرو عملاً با در نظر گرفتن دلار حدود ۱۵۰ هزار تومانی تنظیم می‌شوند.
جعفری در عین حال تصریح می‌کند که رشد نرخ ارز آزاد یک موضوع است و حذف ارز نیمایی و تک‌نرخی شدن ارز موضوعی کاملاً متفاوت. او معتقد است همین تمایز باعث شده بازار خودرو وارد مرحله‌ای تازه شود؛ مرحله‌ای که دیگر صرفاً با واکنش‌های هیجانی مصرف‌کنندگان یا فروشندگان در بازار آزاد سروکار ندارد و پای قیمت‌های کارخانه‌ای به شکل جدی به میان آمده است.

جهش قریب‌الوقوع قیمت کارخانه‌ای

این کارشناس بازار خودرو از وقوع یک جهش قیمتی سنگین در روزهای آینده خبر می‌دهد و می‌گوید به‌زودی شرکت‌های عرضه‌کننده خودرو، چه در بخش مونتاژی و چه در حوزه وارداتی، افزایش قیمت‌های قابل توجهی را اعلام خواهند کرد. جعفری توضیح می‌دهد که تا پیش از این، واردات خودرو و قطعات منفصله عمدتاً با ارز نیمایی حدود ۷۲ هزار تومان انجام می‌شد، اما اکنون با حذف این ارز، مبنای محاسبه قیمت تمام‌شده به‌کلی تغییر کرده است.
به گفته او، اگرچه واردات خودرو قرار بود با ارز نیمایی انجام شود، اما در عمل بسیاری از شرکت‌ها برای تسریع در تحویل، از ارز آزاد استفاده می‌کردند؛ چراکه بانک مرکزی ارز تخصیص نمی‌داد. با این حال، حتی همان قطعاتی که با ارز نیمایی وارد می‌شدند نیز اکنون مشمول محاسبات جدید شده‌اند و هنوز مجوز رسمی اعلام قیمت‌های تازه صادر نشده است، هرچند به گفته جعفری، افزایش‌ها قطعی است.

قیمت‌هایی فراتر از تصور بازار

جعفری با اشاره به ابعاد این افزایش قیمت‌ها تأکید می‌کند که دیگر صحبت از رشد ۱۰۰ یا ۲۰۰ میلیون تومانی نیست. به گفته او، در برخی خودروها افزایش قیمت کارخانه‌ای می‌تواند به ارقام نجومی برسد؛ حتی تا حدود ۲ میلیارد تومان. در خودروهایی که در رده متوسط بازار قرار می‌گیرند نیز قیمت‌ها به محدوده یک میلیارد تومان و بالاتر خواهد رسید.
او بر این باور است که با تحقق این سناریو، عملاً خودرو زیر یک میلیارد تومان در بازار باقی نخواهد ماند و این روند شامل محصولات ایران‌خودرو و سایپا نیز می‌شود. جعفری می‌گوید این شرکت‌ها نمی‌توانند در شرایطی که سایر خودروسازان قیمت‌ها را افزایش می‌دهند، از این روند عقب بمانند و افزایش قیمت ندهند.

رفتار خودروسازان داخلی و چرخه تکراری گرانی

این کارشناس بازار خودرو با انتقاد از عملکرد خودروسازان بزرگ داخلی عنوان می‌کند که ایران‌خودرو و سایپا در مقاطع مختلف، بسته به منافع خود، روایت‌های متفاوتی ارائه می‌دهند؛ گاهی از داخلی بودن کامل خودرو سخن می‌گویند و زمانی دیگر بر وارداتی بودن مواد اولیه و قطعات های‌تک تأکید می‌کنند. به گفته جعفری، همین تناقض‌ها در نهایت به افزایش قیمت منجر می‌شود.
او یادآور می‌شود که این دو خودروساز تقریباً هر چند هفته یک‌بار زمینه‌سازی برای گرانی را آغاز می‌کنند و در چنین شرایطی انتظار اینکه افزایش قیمت سایر شرکت‌ها را نادیده بگیرند، عملاً غیرممکن است.

نقش تک‌نرخی شدن ارز در التهاب بازار

عماد جعفری در ادامه به تأثیر سیاست تک‌نرخی شدن ارز بر بازار خودرو اشاره می‌کند و می‌گوید در دوره‌ای که ارز نیمایی وجود داشت، افزایش قیمت‌ها بیشتر به رفتار بازار و عرضه و تقاضا محدود می‌شد. در آن مقطع، حتی آگهی‌های عجیب‌وغریب برای خودروهایی مانند کوییک و ساینا دیده می‌شد؛ موضوعی که به کمبود عرضه و تأخیر طولانی‌مدت در تحویل خودروها از سوی سایپا بازمی‌گشت.
او با انتقاد از عملکرد سایپا می‌گوید این شرکت با وجود دریافت پول و تکمیل وجه، مدت‌هاست خودرو تحویل نداده و خریدار در نهایت صرفاً به دنبال دریافت خودرویی است که هزینه آن را پرداخت کرده، نه درگیر شدن با مشکلات زنجیره تأمین یا مسائل مدیریتی و سیاسی.

از جهش ارزی تا رؤیایی شدن خرید خودرو

به گفته جعفری، اعلام سیاست حذف ارز نیمایی و حرکت به سمت ارز تک‌نرخی، عملاً به معنای افزایش ۸۰ تا ۹۰ درصدی نرخ ارز مبنای واردات بوده است؛ موضوعی که افزایش شدید قیمت خودرو را اجتناب‌ناپذیر می‌کند. او تأکید می‌کند که تأییدیه‌های لازم برای افزایش قیمت‌ها اخذ شده و به‌زودی قیمت‌های جدید کارخانه‌ای اعلام خواهد شد.
این کارشناس بازار خودرو در پایان با نگاهی انتقادی می‌گوید خودرو در ایران، در همه دولت‌ها، به کالایی دور از دسترس تبدیل شده است؛ آن هم خودروهایی که از نظر فناوری و کیفیت، متعلق به ۴۰ تا ۴۵ سال پیش هستند و در بسیاری از کشورها حتی ارزش مصرفی ندارند. با این حال، همین محصولات با کیفیتی به‌مراتب نازل‌تر، امروز برای مردم ایران به رؤیا تبدیل شده و هزینه‌های سنگینی بابت آن پرداخت می‌شود؛ وضعیتی که به گفته جعفری، تنها می‌توان بابت آن تأسف خورد.