صفحه اقتصاد گزارش می دهد:
سقوط تولید نفت ایران؛ زنگ هشدار برای بازار انرژی و بودجه ۱۴۰۵
جدیدترین گزارش اوپک از افت ۸۱ هزار بشکهای تولید نفت ایران در ماه ژانویه و رسیدن آن به ۳.۱۲۹ میلیون بشکه در روز حکایت دارد؛ رقمی که نشان میدهد تولید نفت کشور از ابتدای دولت چهاردهم تاکنون حدود ۱۸۰ هزار بشکه کاهش یافته است. این افت در شرایطی رخ میدهد که اقتصاد ایران بیش از هر زمان دیگری به درآمدهای نفتی وابسته است و هر کاهش تولید، مستقیماً بودجه و بازار ارز را تحت تأثیر قرار میدهد.
کاهش ۸۱ هزار بشکهای شاید در نگاه اول عددی محدود به نظر برسد، اما وقتی این رقم در مقیاس ماهانه و سالانه محاسبه شود، ابعاد اقتصادی آن روشنتر میشود. با فرض متوسط قیمت ۷۵ دلار برای هر بشکه نفت، افت ۸۱ هزار بشکهای روزانه معادل حدود ۶ میلیون دلار کاهش درآمد روزانه و بیش از ۲ میلیارد دلار در سال خواهد بود؛ آن هم فقط برای همین افت اخیر.
نکته مهمتر اما کاهش ۱۸۰ هزار بشکهای نسبت به ابتدای دولت است. این افت به معنای کاهش چند میلیارد دلاری ظرفیت درآمدی کشور در سال است؛ رقمی که میتواند تراز بودجه، سیاستهای ارزی و حتی پروژههای عمرانی را تحت فشار قرار دهد.
سقوط جایگاه ایران در اوپک
ایران همچنان چهارمین تولیدکننده بزرگ اوپک است، اما یک پله سقوط در رتبهبندی، پیام روشنی دارد: رقبا در حال تثبیت یا افزایش سهم خود هستند و ایران در حال از دست دادن بخشی از جایگاه تاریخی خود در بازار جهانی نفت است.
در شرایطی که کشورهایی مانند عربستان و امارات با سرمایهگذاریهای سنگین در حال افزایش ظرفیت تولید خود هستند، کاهش تولید ایران میتواند به معنای واگذاری تدریجی سهم بازار باشد؛ سهمی که بازپسگیری آن در بازار رقابتی نفت، کار آسانی نیست.
ریشههای افت تولید؛ تحریم یا مدیریت؟
کاهش تولید نفت ایران را نمیتوان تنها به یک عامل نسبت داد. بخشی از آن به محدودیتهای صادراتی و مشکلات لجستیکی ناشی از تحریمها مربوط میشود. اما بخش دیگر به وضعیت سرمایهگذاری در میادین، توسعه طرحهای نیمهتمام و مدیریت فروش بازمیگردد.
در ماههای گذشته گزارشهای متعددی درباره توقف یا کندی برخی پروژههای توسعهای منتشر شده است. اگر روند سرمایهگذاری در میادین مشترک و طرحهای افزایش ضریب بازیافت با وقفه مواجه شود، افت تولید نه یک نوسان مقطعی، بلکه یک روند ساختاری خواهد بود.
اثر مستقیم بر بودجه و بازار ارز
در شرایطی که بخش مهمی از منابع بودجه به درآمدهای نفتی گره خورده، کاهش تولید میتواند فشار مضاعفی بر منابع ارزی کشور وارد کند. کاهش درآمد نفتی به معنای کاهش عرضه ارز در بازار و افزایش حساسیت نرخ ارز خواهد بود؛ موضوعی که مستقیماً بر تورم و معیشت خانوار اثر میگذارد.
اگر افت تولید ادامهدار باشد، دولت ناچار به یکی از سه مسیر خواهد شد: افزایش استقراض، رشد پایه پولی یا تشدید سیاستهای انقباضی. هر سه گزینه پیامدهای اقتصادی خاص خود را دارند.
آینده تولید؛ نقطه بازگشت کجاست؟
سؤال کلیدی این است که آیا این افت تولید یک نوسان موقت است یا نشانهای از ضعف در سیاستگذاری و سرمایهگذاری نفتی؟ اگر برنامهای روشن برای افزایش تولید، تکمیل طرحهای توسعهای و بهبود مدیریت فروش وجود نداشته باشد، روند نزولی میتواند ادامه پیدا کند.
بازار جهانی نفت منتظر ایران نمیماند. سهم بازار از دسترفته به سرعت توسط رقبا پر میشود. بنابراین احیای ظرفیت تولید و تثبیت آن، نهتنها یک ضرورت صنعتی، بلکه یک اولویت راهبردی برای اقتصاد کشور است.
کاهش ۸۱ هزار بشکهای تولید نفت ایران در ژانویه تنها یک عدد در گزارش اوپک نیست؛ این عدد، هشداری برای اقتصاد ایران است. در شرایطی که نفت همچنان موتور محرک منابع ارزی کشور محسوب میشود، افت تولید میتواند به کاهش درآمد، افزایش فشار بر بودجه و تضعیف جایگاه ایران در اوپک منجر شود. اکنون بیش از هر زمان دیگری، سیاستگذاری فعال در حوزه توسعه میادین و مدیریت فروش، یک ضرورت اقتصادی است نه یک انتخاب.
نظر شما