یادداشت مدیرمسئول:
ایران در وضعیت نه جنگ و نه صلح؛ اقتصاد در انتظار کدام تصمیم؟
اقتصاد ایران امروز بیش از آنکه با یک بحران مقطعی مواجه باشد، با مسئله‌ای عمیق‌تر به نام نااطمینانی روبه‌روست. شرایط نه جنگ و نه صلح، فضایی ایجاد کرده که در آن تولیدکننده، صادرکننده، سرمایه‌گذار و حتی سیاست‌گذار اقتصادی، برای تصمیم‌گیری درباره آینده با احتیاط و تردید مواجه‌اند.
صفحه اقتصاد - در چنین شرایطی، پرسش اصلی این است که آیا اقتصاد ایران باید تا روشن‌شدن سرنوشت تحولات سیاسی و مذاکرات با آمریکا در وضعیت انتظار باقی بماند؟
واقعیت این است که نه می‌توان همه ظرفیت‌های اقتصادی کشور را به توافق احتمالی با آمریکا گره زد و نه می‌توان هزینه‌های اقتصادی تداوم تنش را نادیده گرفت.
توافق با آمریکا، در صورت تحقق، می‌تواند فرصت مهمی برای کاهش محدودیت‌ها، توسعه تجارت خارجی، جذب سرمایه و بازگشت منابع ارزی ایجاد کند؛ اما توافق سیاسی به‌تنهایی مشکلات ساختاری اقتصاد ایران را حل نخواهد کرد.
از سوی دیگر، اگر وضعیت موجود ادامه پیدا کند، کشور همچنان به راهبردی فعال برای حفظ تولید، صادرات، اشتغال و جریان ارزآوری نیاز دارد.
در این میان، یکی از ظرفیت‌هایی که می‌تواند در هر دو سناریو مورد توجه قرار گیرد، توسعه روابط اقتصادی با کشورهای همسایه است.
عربستان، امارات، قطر، عمان، عراق و ترکیه صرفاً همسایگان جغرافیایی ایران نیستند؛ بلکه می‌توانند بخشی از راهبرد اقتصادی کشور برای توسعه تجارت، سرمایه‌گذاری، ترانزیت و همکاری در حوزه انرژی باشند.
البته توسعه این روابط صرفاً با گفت‌وگوهای سیاسی محقق نمی‌شود. اعتمادسازی اقتصادی، ثبات مقررات، تسهیل مبادلات مالی، احترام به منافع متقابل و تعریف پروژه‌های مشترک، لازمه تبدیل روابط سیاسی به منافع اقتصادی پایدار است.
در داخل کشور نیز نمی‌توان از ضرورت بازسازی اعتماد میان دولت و بخش خصوصی چشم‌پوشی کرد. صادرکننده‌ای که با تغییرات مکرر مقررات، دشواری بازگشت ارز و محدودیت‌های بانکی مواجه است، نمی‌تواند با اطمینان برای بازارهای خارجی برنامه‌ریزی کند.
حمایت از تولید صادرات‌محور، پیش‌بینی‌پذیر کردن سیاست‌های ارزی و تجاری، تسهیل بازگشت ارز و آماده‌سازی زیرساخت‌های بانکی و حمل‌ونقل، باید به بخشی از اولویت‌های اقتصادی کشور تبدیل شود.
مسئله دیگر، آمادگی برای دوران احتمالی توافق است. اگر گشایش سیاسی حاصل شود، آیا اقتصاد ایران برای استفاده از فرصت‌های جدید آماده خواهد بود؟ آیا پروژه‌های سرمایه‌گذاری مشخص، زیرساخت‌های مناسب، نظام بانکی آماده و مقررات شفاف در اختیار سرمایه‌گذاران قرار دارد؟
این پرسش‌ها نشان می‌دهد که آماده‌سازی اقتصاد برای آینده نباید به زمان دستیابی به توافق موکول شود.
ایران امروز به نگاهی نیاز دارد که میان دیپلماسی سیاسی، دیپلماسی اقتصادی و اصلاحات داخلی پیوند برقرار کند. امنیت منطقه‌ای نیز زمانی می‌تواند پایدارتر شود که کشورهای همسایه، در کنار اختلافات سیاسی و امنیتی، منافع اقتصادی مشترک و ملموسی داشته باشند.
مسئله امروز ایران فقط عبور از وضعیت نه جنگ و نه صلح نیست؛ مسئله این است که در این فاصله چه میزان از فرصت‌های اقتصادی خود را حفظ می‌کنیم و برای فردای کشور چه چیزی می‌سازیم.
اقتصاد کشور نمی‌تواند نامحدود در انتظار روشن‌شدن معادلات سیاسی بماند. تولیدکننده، صادرکننده و سرمایه‌گذار به چشم‌انداز روشن و قواعد قابل پیش‌بینی نیاز دارند.
شاید زمان آن رسیده باشد که در کنار دیپلماسی سیاسی، دیپلماسی اقتصادی به یکی از اولویت‌های جدی کشور تبدیل شود؛ زیرا ثبات و امنیت فقط با توافق‌های سیاسی شکل نمی‌گیرند، بلکه با منافع مشترک اقتصادی نیز دوام می‌آورند.
ایران بیش از هر زمان دیگری به تصمیم‌های بلندمدت نیاز دارد؛ تصمیم‌هایی که اقتصاد را از بلاتکلیفی خارج کند و حتی در دشوارترین شرایط، مسیر تولید، تجارت و توسعه را زنده نگه دارد.
