"صفحه اقتصاد" بررسی میکند:
از DOOM تا GTA ۶؛ بازیهایی که قواعد صنعت گیم را تغییر دادند
یک روز تا انتشار بازیای باقی مانده که پس از ۱۳ سال انتظار، قرار است دوباره دنیای Grand Theft Auto را به صدر اخبار سرگرمی برگرداند. اما GTA 6 فقط یک نسخه تازه از یک مجموعه محبوب نیست؛ پروژهای عظیم با هزاران نیروی متخصص، سالها توسعه و هزینهای است که آن را در جمع گرانترین تولیدات تاریخ صنعت بازی قرار میدهد.
صفحه اقتصاد - نگاهی به تاریخ بازیهای ویدیویی نشان میدهد که بعضی عناوین، فقط یک سرگرمی تازه نبودند؛ آنها قواعد این صنعت را تغییر دادند.
صنعت بازیهای ویدیویی در چند دهه گذشته مسیری را طی کرده که شاید کمتر صنعت سرگرمی دیگری تجربه کرده باشد. از بازیهای سادهای که با چند پیکسل روی صفحه نمایش اجرا میشدند تا جهانهای سهبعدی و پرجزئیاتی که امروز میتوان ساعتها در آنها زندگی کرد، فاصلهای طولانی وجود دارد. در این مسیر، بعضی بازیها فقط فروش بالایی نداشتند؛ بلکه استانداردهای تازهای برای گرافیک، روایت داستان، آزادی عمل بازیکن و حتی مدل درآمدزایی شرکتها تعریف کردند.
حالا در آستانه انتشار GTA 6، دوباره همین بحث مطرح شده است: آیا این بازی میتواند مرزهای صنعت گیم را جابهجا کند؟ و مهمتر از آن، چه چیزی باعث شده ساخت چنین محصولی به پروژهای با هزینه و ابعاد کمسابقه تبدیل شود؟
بازیهایی که قواعد را عوض کردند؛ از DOOM تا GTA III
برای فهمیدن جایگاه GTA 6 باید کمی به عقب برگردیم؛ به سال ۱۹۹۳ و بازیای به نام DOOM.
در آن زمان، بازیهای رایانهای هنوز با محدودیتهای فنی زیادی روبهرو بودند. اما DOOM با ارائه محیط سهبعدی از زاویه دید اولشخص، سرعت بالای بازی و امکان رقابت چندنفره، تجربه متفاوتی ساخت. اهمیت این بازی فقط به گرافیک آن محدود نمیشد؛ کاربران میتوانستند مراحل و تغییرات جدیدی برای بازی طراحی کنند و همین موضوع به شکلگیری فرهنگ مادسازی و توسعه محتوای کاربرمحور کمک کرد.
به همین دلیل، DOOM را یکی از بازیهای تأثیرگذار در شکلگیری و گسترش سبک تیراندازی اولشخص میدانند؛ سبکی که بعدها به یکی از مهمترین بازارهای صنعت گیم تبدیل شد.
چند سال بعد، در سال ۱۹۹۷، نخستین نسخه Grand Theft Auto منتشر شد. تفاوت اصلی این بازی با بسیاری از آثار آن زمان، آزادی عمل بازیکن بود. بهجای اینکه فقط در یک مسیر از پیش تعیینشده حرکت کند، میتوانست در شهر خیالی بازی آزادانه جابهجا شود، خودرو بدزدد و مأموریتهای مختلفی را انجام دهد.
اما نقطه عطف بزرگ این مجموعه در سال ۲۰۰۱ اتفاق افتاد؛ زمانی که GTA III دنیای این مجموعه را از نمای دوبعدی به محیطی سهبعدی و قابل کاوش تبدیل کرد. بازیکن حالا در شهری گسترده حرکت میکرد، خودروهای مختلف میراند، با محیط تعامل داشت و میتوانست مأموریتها را در یک فضای نسبتاً آزاد دنبال کند.
این اتفاق فقط یک پیشرفت گرافیکی نبود؛ GTA III به شکلگیری الگوی بازیهای جهانباز مدرن کمک کرد؛ الگویی که بعدها در مجموعههایی مثل Assassin’s Creed و بسیاری از بازیهای نقشآفرینی و ماجراجویی گسترش پیدا کرد.
در سالهای بعد، بازیهای دیگری هم مسیر صنعت را تغییر دادند. Super Mario 64 در سال ۱۹۹۶ استانداردهای تازهای برای حرکت و کنترل دوربین در محیط سهبعدی ایجاد کرد. بازی Wii Sports در سال ۲۰۰۶ نیز با کنترل حرکتی، بازی را به خانه خانوادههایی برد که شاید پیش از آن هیچ علاقهای به بازیهای ویدیویی نداشتند. این بازی بیش از ۸۲ میلیون نسخه فروش داشت؛ آماری که نشان میدهد نوآوری در شیوه بازیکردن میتواند به اندازه پیشرفت گرافیکی اهمیت داشته باشد.
GTA 6 چه چیزهایی را تغییر داده است؟
حالا نوبت به GTA 6 رسیده؛ بازیای که قرار است در ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶ برای کنسولهای پلیاستیشن ۵ و ایکسباکس سری X و S منتشر شود.
یکی از تفاوتهای مهم این نسخه، توجه گسترده به جزئیات جهان بازی است. داستان در شهر خیالی Vice City و ایالت Leonida جریان دارد؛ محیطی الهامگرفته از فلوریدا و شهر میامی آمریکا. اما آنچه در تصاویر و ویدئوهای منتشرشده توجه مخاطبان را جلب کرده، فقط وسعت محیط نیست؛ بلکه تلاش برای زندهتر نشان دادن این جهان است.
در GTA 6 دو شخصیت اصلی به نامهای لوسیا و جیسون حضور دارند که داستان بازی حول رابطه و ماجراهای مشترک آنها شکل میگیرد. لوسیا نخستین شخصیت زن اصلی و قابلبازی با چنین نقش محوری در مجموعه GTA است؛ تغییری که با توجه به متنوعتر شدن مخاطبان بازیهای ویدیویی اهمیت دارد.
اما یکی از جالبترین بخشهای توسعه بازی، طراحی شخصیتهایی است که بازیکن مستقیماً کنترلشان نمیکند؛ همان رهگذران، فروشندهها، رانندهها و افرادی که در خیابانها و ساختمانها دیده میشوند.
در بازیهای قدیمیتر، بسیاری از این شخصیتها رفتارهای محدودی داشتند. ممکن بود بازی
کن با آنها برخورد کند، واکنشی کوتاه ببینند و بعد دوباره به مسیر قبلی خود برگردند. اما راکاستار برای GTA 6 تلاش کرده رفتار شخصیتهای غیرقابلبازی را طبیعیتر و متنوعتر کند.
گزارش بلومبرگ از روند ساخت بازی نشان میدهد که راکاستار حتی یک گروه تخصصی از نویسندگان، کارگردانها و تهیهکنندگان را برای طراحی شخصیتهای فرعی و رفتارهای آنها تشکیل داده است. این تیم باید برای آدمهایی که شاید بازیکن فقط چند ثانیه از کنارشان عبور کند، شخصیت و واکنش طراحی کند.
به زبان ساده، قرار نیست فقط خیابانها و ساختمانها واقعی به نظر برسند؛ قرار است آدمهای داخل این شهر هم تا حد امکان رفتارهایی شبیه دنیای واقعی داشته باشند.
پشت صحنه GTA 6؛ نزدیک به ۵ هزار نیروی انسانی
ساخت چنین جهانی طبیعتاً به یک گروه کوچک از برنامهنویسان و طراحان محدود نمیشود. تولید یک بازی در این ابعاد، مجموعهای از تخصصهای مختلف را کنار هم قرار میدهد؛ از برنامهنویسی و طراحی محیط گرفته تا انیمیشن، صداگذاری، موسیقی، نویسندگی، ضبط حرکات بازیگران، آزمایش فنی و کنترل کیفیت.
گزارش جیسون شرایر در بلومبرگ نشان میدهد تعداد کارکنان راکاستار گیمز از ۲۴۴۱ نفر در سال ۲۰۱۸، همزمان با انتشار Red Dead Redemption 2، به ۴۷۱۱ نفر در ۱۲ دفتر مختلف افزایش یافته است.
البته این عدد، تعداد کل کارکنان شرکت راکاستار در دفاتر مختلف است و نباید آن را با تعداد افرادی که مستقیماً روی GTA 6 کار کردهاند یکسان دانست. با این حال، مقیاس نیروی انسانی پشت این مجموعه را نشان میدهد.
در چنین پروژهای، هر بخش وظیفه مشخصی دارد. برنامهنویسان موتور بازی و سیستمهای فیزیکی را توسعه میدهند؛ طراحان محیط، شهرها و ساختمانها را میسازند؛ انیماتورها حرکات بدن و چهره را طراحی میکنند؛ نویسندگان برای شخصیتها داستان و دیالوگ مینویسند و متخصصان صدا، صدای محیط، خودروها، اسلحهها و گفتوگوها را ضبط و پردازش میکنند.
بازیگران نیز فقط برای خواندن دیالوگ وارد پروژه نمیشوند. در تولید آثار بزرگ، ضبط حرکات بدن و چهره بازیگران میتواند به ساخت انیمیشنهای طبیعیتر کمک کند. در کنار آن، گروههای موسیقی و آهنگسازان هم برای ساخت موسیقی متن و انتخاب آهنگهای رادیویی بازی فعالیت میکنند.
نکته جالب این است که راکاستار برای شناخت بهتر فضای میامی، سفرهای تحقیقاتی متعددی انجام داده است. کارکنان این شرکت از مناطق مختلف شهر بازدید کردند، با محیطهای واقعی آشنا شدند و حتی برای بررسی نورپردازی و فضای مکانهای مختلف، از زاویههای متفاوت عکاسی و تصویربرداری کردند.
به این ترتیب، ساخت یک شهر مجازی فقط به طراحی چند خیابان و ساختمان خلاصه نمیشود؛ پشت هر گوشه از این جهان، ساعتها تحقیق، طراحی و اجرای جزئیات قرار دارد.
چرا ساخت GTA 6 اینقدر گران تمام شده است؟
اینجاست که بحث اقتصادی بازی جذابتر میشود.
راکاستار رقم رسمی بودجه ساخت GTA 6 را اعلام نکرده است؛ اما برآوردهای رسانهای از هزینهای بیش از یک میلیارد دلار حکایت دارند. رویترز نیز در گزارش خود در آستانه انتشار بازی، بودجه تولید را دستکم یک میلیارد دلار برآورد کرده است. بنابراین رقمهای بالاتر که گاهی در فضای مجازی مطرح میشوند، نباید بدون سند بهعنوان هزینه قطعی معرفی شوند.
اما چرا تولید یک بازی میتواند چنین هزینهای داشته باشد؟
اولین عامل، زمان است. ساخت GTA 6 بیش از هشت سال طول کشیده و پروژه در این مدت با دو بار تأخیر در انتشار روبهرو شده است. هر سال اضافه در یک پروژه بزرگ، به معنای پرداخت حقوق هزاران نیروی متخصص، هزینه نگهداری استودیوها، تجهیزات، نرمافزارها و ادامه آزمایشهای فنی است.
عامل دوم، افزایش سطح جزئیات است. هرچه تعداد شخصیتها، محیطها، انیمیشنها و تعاملات بیشتر شود، کار طراحی و برنامهنویسی هم پیچیدهتر خواهد شد. حتی یک رفتار ساده مثل واکنش طبیعی یک رهگذر به برخورد بازیکن، میتواند به طراحی چندین حالت انیمیشن، دیالوگ و واکنش نیاز داشته باشد.
عامل سوم، ضبط صدا و تصویر است. برای ساخت یک بازی سینمایی، بازیگران، صداپیشگان، آهنگسازان، مهندسان صدا و گروههای تولید محتوای تصویری باید با یکدیگر همکاری کنند. در نتیجه، هزینه تولید فقط به برنامهنویسی و گرافیک محدود نمیشود.
عامل چهارم هم آزمایش و کنترل کیفیت است. وقتی بازیکن میتواند در یک شهر بزرگ آزادانه حرکت کند، هزاران موقعیت مختلف به وجود میآید که باید آزمایش شوند. برخورد خودروها، واکنش شخصیتها، مأموریتها، تعامل با محیط و حتی اتفاقاتی که ممکن است در یک نقطه دورافتاده از شهر رخ دهد، باید بررسی شوند تا بازی با خطاهای جدی منتشر نشود.
به همین دلیل، گران شدن بازیهایی مثل GTA 6 را نمیتوان فقط به گرافیک بهتر نسبت داد. هزینه اصلی، ساخت یک جهان پیچیده با تعداد زیادی سیستم و جزئیات است که باید همزمان و بدون اختلال کار کنند.
یک بازی که قرار است میلیاردها دلار درآمد داشته باشد
البته چنین سرمایهگذاری عظیمی با هدف فروش چند میلیون نسخه انجام نمیشود. شرکت مادر راکاستار، یعنی Take-Two Interactive، امیدوار است GTA 6 به یکی از بزرگترین محصولات سرگرمی تاریخ تبدیل شود.
برای درک ظرفیت اقتصادی این مجموعه کافی است به نسخه قبلی نگاه کنیم. GTA V که در سال ۲۰۱۳ منتشر شد، طبق اعلام شرکت ناشر بیش از ۲۳۰ میلیون نسخه فروش داشته و تنها در سه روز نخست عرضه به یک میلیارد دلار فروش خردهفروشی رسید.
بخش آنلاین این بازی نیز سالها پس از انتشار همچنان برای شرکت درآمدزایی میکند. بلومبرگ درآمد سالانه GTA Online را حدود ۵۰۰ میلیون دلار برآورد کرده است؛ رقمی که نشان میدهد عمر اقتصادی یک بازی موفق لزوماً با پایان داستان اصلی آن تمام نمیشود.
درباره نسخه ششم هم پیشبینیهای بزرگی مطرح شده است. جوست فان در دونن، استاد دانشگاه نیویورک، با اشاره به برآورد حدود ۱۰ میلیون پیشخرید و میانگین قیمت نزدیک به ۱۰۰ دلار، گفته است میزان خرید مصرفکنندگان میتواند از همان ابتدای عرضه از یک میلیارد دلار عبور کند. مؤسسه Newzoo نیز فروش دستکم ۳.۲۵ میلیارد دلاری را در هفته نخست پیشبینی کرده است. این ارقام پیشبینی و برآورد هستند، نه درآمد قطعی ثبتشده.
قیمت نسخه استاندارد بازی در بازار آمریکا ۷۹.۹۹ دلار و نسخه نهایی آن ۹۹.۹۹ دلار اعلام شده است. این قیمتگذاری نیز نشان میدهد شرکتهای بازیسازی برای بازگرداندن هزینههای سنگین تولید، به دنبال افزایش درآمد از هر نسخه فروختهشده هستند.
آیا هر بازی گرانقیمتی میتواند تاریخساز شود؟
تاریخ صنعت بازی نشان داده که نوآوری همیشه به معنای گرافیک بهتر یا بودجه بیشتر نیست. DOOM با تغییر شیوه نمایش و رقابت چندنفره، GTA III با گسترش آزادی عمل در محیط سهبعدی و Wii Sports با تغییر شیوه کنترل بازی، هرکدام در زمان خود مسیر تازهای ایجاد کردند.
حتی گاهی یک بازی با امکانات فنی محدودتر، به دلیل ایده متفاوت خود تأثیر بیشتری بر صنعت میگذارد. آنچه این آثار را ماندگار کرده، فقط هزینه ساخت یا کیفیت تصاویرشان نبوده؛ بلکه تجربهای بوده که پیش از آن در اختیار بازیکنان قرار نداشت.
GTA 6 حالا در موقعیتی قرار گرفته که باید نشان دهد سرمایهگذاری عظیم راکاستار چه نتیجهای داشته است. این بازی از نظر ابعاد تولید، نیروی انسانی و انتظارات اقتصادی در جایگاه ویژهای قرار گرفته؛ اما اینکه واقعاً به یک نقطه عطف تازه در تاریخ بازیهای ویدیویی تبدیل شود، به تجربهای بستگی دارد که بازیکنان پس از ورود به دنیای آن خواهند داشت.
یک چیز روشن است: در صنعت گیم، دیگر فقط ساخت یک بازی مطرح نیست؛ شرکتها در حال سرمایهگذاری روی جهانهایی هستند که میتوانند سالها مخاطب را درگیر کنند، میلیاردها دلار درآمد بسازند و حتی بر بازار سختافزار، موسیقی، تبلیغات و سرگرمی تأثیر بگذارند.