صفحه اقتصاد گزارش می دهد:
کروز در مرکز التهاب بازار قطعه؛ ردپای قطعهساز بزرگ در گرانیهای پساجنگ
افزایش بیسابقه قیمت قطعات و لوازم یدکی خودرو در هفتههای پس از جنگ، حالا نگاهها را بیش از هر زمان دیگری به سمت شرکت کروز به عنوان یکی از اصلیترین تأمینکنندگان قطعات خودرو در کشور برده است. در شرایطی که بازار هنوز با کمبود واقعی قطعه مواجه نشده، جهش سنگین قیمتها، توقف یا اختلال در بخشی از زنجیره تأمین و بالا گرفتن اختلافات مالی میان خودروسازان و کروز، این پرسش را ایجاد کرده که آیا تمرکز بخش بزرگی از بازار قطعه در اختیار یک بازیگر بزرگ، صنعت خودرو را وارد مرحله تازهای از انحصار و التهاب کرده است؟
سالهاست کارشناسان صنعت خودرو نسبت به وابستگی گسترده خودروسازان به چند قطعهساز محدود هشدار میدهند؛ هشداری که حالا با بحران اخیر بازار قطعه، ابعاد جدیتری پیدا کرده است. در روزهایی که قیمت لوازم یدکی به شکل افسارگسیخته در حال افزایش است و خودروهای ناقص در پارکینگها انباشته شدهاند، نام شرکت کروز بیش از هر زمان دیگری در متن بحران دیده میشود؛ شرکتی که از یک سو خود را طلبکار بزرگ خودروسازان معرفی میکند و از سوی دیگر، منتقدان معتقدند قدرت بالای آن در زنجیره تأمین، بازار را به شدت آسیبپذیر کرده است.
کروز؛ از قطعهسازی تا اثرگذاری بر نبض بازار
شرکت کروز طی سالهای اخیر به یکی از بزرگترین و اثرگذارترین تأمینکنندگان قطعات خودرو در کشور تبدیل شده؛ جایگاهی که حالا در جریان بحران اخیر، بیش از همیشه مورد توجه قرار گرفته است. بسیاری از فعالان صنعت معتقدند وابستگی شدید برخی خودروسازان به تولیدات این مجموعه باعث شده هرگونه تنش مالی یا اختلاف در همکاری، مستقیماً بر تولید و بازار اثر بگذارد.
در هفتههای اخیر و همزمان با بالا گرفتن اختلافات میان خودروسازان و کروز، بازار قطعات یدکی نیز وارد فاز جدیدی از التهاب شد. افزایش شدید قیمت قطعات، کمبود برخی اقلام مصرفی و رشد هزینه تعمیرات، این ذهنیت را در بازار ایجاد کرده که اختلال در همکاری با تأمینکنندهای به بزرگی کروز میتواند کل بازار را تحت تأثیر قرار دهد. کارشناسان میگویند همین وابستگی گسترده، نشانهای از شکلگیری انحصار در زنجیره تأمین خودرو است.
اختلاف میلیاردی که از اتاق جلسات بیرون زد
بحران زمانی وارد مرحله تازهای شد که جزئیاتی از جلسات میان مدیران خودروسازی و قطعهسازان منتشر شد؛ جلساتی که در آن گفته شد بدهی خودروسازان به کروز بسیار بیشتر از ارقام اعلامشده قبلی بوده است. این مسئله نشان داد اختلاف میان طرفین صرفاً یک دعوای تجاری معمولی نیست، بلکه بحرانی عمیق در ساختار مالی صنعت خودرو شکل گرفته است.
برخی فعالان صنعت میگویند وقتی تأمینکننده اصلی قطعات با مطالبات چند هزار میلیارد تومانی مواجه باشد، طبیعی است که روند تولید و تأمین دچار اختلال شود. اما منتقدان نیز معتقدند هیچ قطعهسازی نباید به سطحی از نفوذ برسد که اختلاف مالی با آن بتواند کل بازار خودرو و قطعه را دچار شوک کند. به باور آنها، وابستگی شدید خودروسازان به کروز، امروز به یکی از مهمترین نقاط ضعف صنعت خودرو تبدیل شده است.
گرانی قطعات؛ بحران واقعی یا موج روانی؟
در شرایطی که قیمت برخی قطعات یدکی بیش از ۱۰۰ درصد افزایش یافته، بسیاری از کارشناسان تأکید دارند این جهشها فراتر از واقعیتهای اقتصادی است. آنها معتقدند اگرچه بخشی از هزینه تولید تحت تأثیر رشد قیمت مواد اولیه و دستمزد افزایش یافته، اما رشد فعلی قیمتها بیش از آنکه ناشی از کمبود واقعی باشد، نتیجه فضای روانی و آشفتگی در زنجیره تأمین است.
منتقدان میگویند اختلافات اخیر میان خودروسازان و کروز، سیگنال کمبود و بحران را به بازار مخابره کرد و همین مسئله باعث شد شبکه توزیع و فروشندگان نیز قیمتها را به شکل هیجانی افزایش دهند. از سوی دیگر، نبود نظارت مؤثر بر بازار قطعه، زمینه را برای رشد بیشتر قیمتها فراهم کرده و مصرفکننده نهایی را در برابر موج گرانی بیدفاع گذاشته است.
نفوذی که صنعت خودرو را شکننده کرد
کارشناسان صنعت خودرو معتقدند بحران اخیر نشان داد ساختار تأمین قطعات در ایران بیش از حد به چند بازیگر محدود وابسته شده است. در چنین شرایطی، هرگونه اختلاف میان خودروساز و قطعهساز میتواند به سرعت کل صنعت را وارد بحران کند. نام کروز در این میان به دلیل سهم بالای آن در تأمین قطعات، بیش از دیگران مطرح شده است.
به گفته برخی تحلیلگران، مسئله اصلی تنها بدهی یا اختلاف مالی نیست، بلکه تمرکز قدرت در زنجیره تأمین است. زمانی که یک شرکت بتواند روی بخش بزرگی از تولید خودرو اثر بگذارد، عملاً بازار و مصرفکننده نیز در برابر تصمیمات و اختلافات آن آسیبپذیر میشوند. همین مسئله بار دیگر بحث بازنگری در ساختار خصوصیسازی و مقابله با انحصار در صنعت خودرو را پررنگ کرده است.
مصرفکننده زیر آوار جنگ قطعهسازان
در تمام این بحران، مصرفکنندگان بیشترین آسیب را متحمل شدهاند. هزینه تعمیر خودرو طی ماههای اخیر جهش چشمگیری داشته و بسیاری از مردم برای تهیه قطعات ساده نیز با مشکل مواجه هستند. افزایش قیمتها باعث شده بخشی از مصرفکنندگان به سمت قطعات غیراستاندارد یا تعمیر قطعات فرسوده حرکت کنند؛ موضوعی که میتواند خطرات جدی ایمنی ایجاد کند.
فعالان بازار هشدار میدهند اگر وضعیت فعلی ادامه پیدا کند، بحران قطعه از یک مسئله صنعتی فراتر خواهد رفت و به بحران اجتماعی تبدیل میشود. آنها معتقدند تا زمانی که وابستگی شدید خودروسازان به مجموعههایی مانند کروز ادامه داشته باشد و نظارت مؤثری بر بازار اعمال نشود، هر تنش مالی یا اقتصادی میتواند دوباره موج تازهای از گرانی و آشفتگی را به بازار خودرو تحمیل کند.
نظر شما