صادرات طلا گرفتار تحریم و سیاست ارزی/ ضرورت توسعه همراه با نظارت پلتفرم های آنلاین

صفحه اقتصاد - آیت محمدولی، کارشناس بازار طلا، در گفت‌وگو با "صفحه اقتصاد" با اشاره به ضرورت سامان‌دهی فعالیت پلتفرم‌های آنلاین، معتقد است: نمی‌توان مسیر حرکت بازار به سمت فضای مجازی را متوقف کرد اما فعالیت این پلتفرم‌ها باید بر بستر زیرساخت‌های کامل، چارچوب مشخص و امکان پیگیری حقوقی انجام شود.

اوهمچنین با اشاره به محدودیت‌های صادرات مصنوعات طلا، تحریم‌ها و دشواری بازگشت ارز حاصل از صادرات را از موانع مهم فعالیت تولیدکنندگان این صنعت می‌داند.

پلتفرم‌های آنلاین؛ ضرورت توسعه همراه با نظارت

محمدولی درباره گسترش پلتفرم‌های خریدوفروش طلا گفت: نمی‌توان در برابر توسعه فضای مجازی و ابزارهای جدید اقتصادی مانع ایجاد کرد چراکه این روند در سراسر جهان در حال گسترش است و صنعت طلا نیز از این تغییرات مستثنا نیست.

او افزود: مسئله اصلی مخالفت با فعالیت پلتفرم‌ها نیست بلکه آماده نبودن زیرساخت‌ها و مشخص نبودن چارچوب فعالیت برخی از آن‌هاست. کل دنیا دارد در این مسیر حرکت می‌کند و ما هم نمی‌توانیم دور خودمان دیوار بکشیم و بگوییم از این پلتفرم‌ها استفاده نمی‌کنیم اما بعضی از این پلتفرم‌ها در ساختار و زیرساخت‌هایشان ایرادهایی دارند و باید چارچوب مشخصی برای فعالیت آن‌ها تعریف شود تا مردم بتوانند با خیال راحت خرید کنند.

محمدولی با اشاره به تفاوت نظارت بر واحدهای صنفی فیزیکی و کسب‌وکارهای آنلاین، گفت: در صورت بروز مشکل در یک واحد صنفی دارای مجوز، اتحادیه یا سازمان‌های مرتبط امکان مراجعه و پیگیری مستقیم دارند اما در فضای مجازی همیشه مشخص نیست مسئول یک پلتفرم کجاست و مشتری در صورت بروز مشکل باید به کجا مراجعه کند.

او تأکید کرد: در یک واحد صنفی مجوزدار، اگر ایراد و اشکالی وجود داشته باشد، اتحادیه یا سازمان‌های مرتبط می‌توانند مراجعه کنند و موضوع را پیگیری کنند. اما در فضای مجازی همیشه مشخص نیست فردی که این پلتفرم را اداره می‌کند کجاست و آیا امکان مراجعه و پیگیری وجود دارد یا نه. اگر این مسائل برنامه‌ریزی شود و زیرساخت‌ها آماده باشند، فعالیت در این فضا می‌تواند به نفع مردم و صنعت باشد.

این کارشناس گفت: توسعه فعالیت‌های آنلاین اجتناب‌ناپذیر است اما این توسعه باید هم‌زمان با ایجاد سازوکارهای نظارتی و پاسخ‌گویی انجام شود تا اعتماد خریداران آسیب نبیند.

خرید طلای آب‌شده با سرمایه‌های کوچک چقدر امکان‌پذیر است؟

افزایش قیمت طلا باعث شده ورود به این بازار برای بسیاری از خانوارها دشوارتر شود. در چنین شرایطی، برخی افراد برای تبدیل پس‌اندازهای کوچک خود به طلا به سراغ پلتفرم‌های آنلاین می‌روند؛ اما محمدولی معتقد است: خرید طلای آب‌شده با مبالغ پایین، به‌ویژه در شرایطی که خریدار خواهان دریافت فیزیکی طلا باشد، با محدودیت‌هایی همراه است.

او در این‌باره گفت: کسی که ۱۰ یا ۲۰ میلیون تومان سرمایه دارد، با توجه به قیمت‌های فعلی نمی‌تواند به‌راحتی طلای آب‌شده بخرد و همان مقدار را به‌صورت فیزیکی تحویل بگیرد. برای مثال، اگر فردی بخواهد با ۱۵ میلیون تومان طلای آب‌شده خریداری کند، نگهداری آن نزد فروشنده مستلزم اعتماد دو طرف است؛ چون تحویل دقیق همان میزان طلا در قالب یک قطعه کوچک، کار ساده‌ای نیست.

محمدولی در مقابل، خرید مصنوعات طلا را یکی از گزینه‌های قابل بررسی برای افرادی می‌داند که قصد دارند هم‌زمان با پرداخت پول، طلای خریداری‌شده را نیز تحویل بگیرند.

اوگفت: مصنوعات طلا در وزن‌های مختلف، از قطعات سبک تا وزن‌های بالاتر، در بازار موجود است و خریداران می‌توانند متناسب با میزان سرمایه خود انتخاب کنند.

این کارشناس بازار طلا معتقد است: خرید مصنوعات علاوه بر آنکه امکان دریافت فیزیکی طلا را برای مشتری فراهم می‌کند، به گردش فعالیت تولیدکنندگان و سایر بخش‌های زنجیره صنعت طلا نیز کمک خواهد کرد.

او اضافه کرد: وقتی خریدار پول پرداخت می‌کند و همان لحظه طلای خود را تحویل می‌گیرد، هم خریدار به طلا دسترسی پیدا کرده، هم فروشنده پولش را دریافت کرده و هم چرخه تولیدکننده به حرکت درمی‌آید. به اعتقاد من، خرید مصنوعات می‌تواند به نفع تولیدکننده و صنعت طلا باشد.

صادرات مصنوعات طلا در سطحی نزدیک به صفر

یکی از بخش‌های مهم اظهارات محمد ولی به وضعیت صادرات صنعت طلا مربوط می‌شود. او معتقد است: با وجود ظرفیت و سرمایه قابل‌توجه این صنعت در کشور، صادرات مصنوعات طلا در مقایسه با توان تولیدی ایران بسیار محدود شده و از نظر او تقریباً به صفر رسیده است.

محمدولی دو عامل را در این وضعیت مؤثر می‌داند: نخست، محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها و دوم، افزایش شدید قیمت طلا و دشواری دسترسی به مشتریان خارجی.

او در این‌باره توضیح داد: صنعت طلا در کشور ما هم با تحریم روبه‌روست و این موضوع فعالیت صادراتی را واقعاً دشوار کرده است. از طرف دیگر، قیمت طلا به‌شدت افزایش پیدا کرده و پیدا کردن مشتری در خارج از کشور که سفارش مصنوعات ایرانی را ثبت کند و بتوان به‌راحتی کالا را جابه‌جا کرد، کار ساده‌ای نیست.

این کارشناس بازار طلا همچنین درباره وضعیت تولیدکنندگان داخلی هشدار می‌دهد و گفت: بسیاری از کارگاه‌ها در مقایسه با گذشته فعالیت بسیار کمتری دارند. برخی تولیدکنندگان ناچار به تعدیل نیرو شده‌اند و تعدادی نیز نتوانسته‌اند فعالیت خود را ادامه دهند و کارگاه‌هایشان را تعطیل کرده‌اند.

محمدولی با تأکید بر کاهش فعالیت بخش تولید گفت: اگر بخواهیم وضعیت امروز تولیدکنندگان را با گذشته مقایسه کنیم، فعالیت بسیاری از آن‌ها تقریباً به صفر رسیده است. تعداد محدودی همچنان با ظرفیت پایین کار می‌کنند و برخی دیگر نیروهای خود را تعدیل کرده یا کارگاه‌هایشان را تعطیل کرده‌اند.

بازگشت ارز صادراتی؛ مانعی در برابر فعالیت صادرکنندگان؟

دربخش دیگری از این گفت‌وگو، موضوع بازگشت ارز حاصل از صادرات و تأثیر سیاست‌های ارزی بر انگیزه صادرکنندگان مصنوعات طلا مطرح شد.

محمدولی معتقد است: صنعت طلا در سال‌های گذشته برای تأمین نیازهای وارداتی و صادراتی خود عمدتاً از منابع و سازوکارهای آزاد استفاده کرده و حمایت ارزی مشخصی از سوی نهادهای متولی دریافت نکرده است.

او با اشاره به دشواری‌های موجود در مسیر بازگشت ارز توضیح داد: صادرکننده برای انجام فعالیت خود ناچار است هزینه‌ها را با نرخ بازار آزاد محاسبه کند اما در زمان بازگشت ارز، ممکن است ملزم به عرضه آن در چارچوب‌ها و نرخ‌های تعیین‌شده از سوی نهادهای مربوط باشد. از نظر او، این تفاوت می‌تواند صرفه اقتصادی صادرات را کاهش دهد.

محمدولی در این‌باره افزود: صنعت طلا تا به حال حتی یک سنت هم برای واردات یا صادرات از طرف بانک مرکزی یا نهادهای متولی دریافت نکرده است. این صنعت هر زمان صادراتی داشته، نیاز خود را به‌صورت آزاد تأمین کرده و اگر وارداتی هم انجام داده، از همین مسیر بوده است.

او ادامه داد: نمی‌شود از یک طرف به صادرکننده گفت با نرخ آزاد صادرات انجام بده، اما وقتی ارز را برمی‌گرداند، آن را در مسیری عرضه کند که نهادهای مسئول تعیین می‌کنند. من اگر با دلار آزاد صادرات انجام بدهم، اما در زمان بازگشت ارز نتوانم آن را با شرایط اقتصادی خودم به طلا یا ریال تبدیل کنم، فعالیت برایم صرفه اقتصادی نخواهد داشت.

از نگاه این کارشناس، تا زمانی که سازوکار بازگشت ارز با واقعیت‌های هزینه‌ای و تجاری صنعت طلا هماهنگ نباشد، نمی‌توان انتظار داشت سیاست‌های صادراتی به‌تنهایی انگیزه کافی برای افزایش صادرات ایجاد کنند.

صنعت طلا میان تغییر رفتار مشتری و محدودیت تولید

اظهارات محمد ولی نشان می‌دهد صنعت طلا هم‌زمان با چند چالش روبه‌روست؛ از یک سو، افزایش قیمت‌ها و کاهش قدرت خرید مردم، تقاضا برای مصنوعات طلا را تحت تأثیر قرار داده و از سوی دیگر، گسترش پلتفرم‌های آنلاین شکل تازه‌ای از معاملات را به بازار وارد کرده است. در کنار این تحولات، محدودیت‌های صادراتی، تحریم‌ها و دشواری‌های مربوط به بازگشت ارز نیز بر فعالیت تولیدکنندگان فشار وارد می‌کند.

در چنین شرایطی، سامان‌دهی پلتفرم‌های آنلاین، ایجاد امکان پیگیری حقوقی برای خریداران، بازنگری در موانع صادراتی و هماهنگ‌کردن سیاست‌های ارزی با شرایط واقعی تولید و تجارت، از جمله موضوعاتی است که می‌تواند در مسیر حمایت از صنعت طلا مورد توجه قرار گیرد. با این حال، احیای تولید مصنوعات طلا تنها به سیاست‌های صادراتی وابسته نیست و به بهبود قدرت خرید خانوارها و بازگشت تقاضا به بازار داخلی نیز نیاز دارد.