در کدام کشورهای دنیا حملونقل عمومی رایگان است؟
ایده حملونقل عمومی رایگان برای همه، در نگاه نخست یک راهکار ایدهآل برای کاهش ترافیک و آلودگی به نظر میرسد، اما تجربه کشورهایی همچون لوکزامبورگ و مالت نشان میدهد که اجرای سراسری و دائمی آن با موانع اقتصادی بزرگی روبهروست؛ پرسش اصلی اینجاست که چرا بیشتر دولتها، ترجیح میدهند بهجای حذف کامل بلیت، بر مدلهای یارانهایِ هدفمند تمرکز کنند؟
در واقع، در سطح ملی فقط تعداد بسیار محدودی از کشورها چنین سیاستی را اجرا کردهاند و بیشتر دولتها بهجای رایگانسازی کامل، سراغ یارانههای هدفمند برای گروههای خاص رفتهاند.
مهمترین نمونه در جهان لوکزامبورگ است؛ کشوری کوچک در اروپا که از ۲۹ فوریه ۲۰۲۰، استفاده از همه وسایل حملونقل عمومی در آن برای همه رایگان شد. البته این سیاست یک استثنا دارد: کلاس اول قطارها همچنان هزینه دارد. هدف دولت لوکزامبورگ از این تصمیم، کاهش ترافیک، تشویق مردم به استفاده از حملونقل عمومی و سبککردن فشار تردد در یک کشور کوچک و ثروتمند بود.
نمونه نزدیک دیگر مالت است که از اکتبر ۲۰۲۲، حملونقل عمومی را برای ساکنان رایگان کرده است. با این حال، چون این سیاست شامل همه افراد ــ از جمله گردشگران یا غیرمقیمها ــ نمیشود، نمیتوان آن را «رایگانسازی کامل برای همه» دانست. در بسیاری از شهرهای دیگر جهان نیز طرحهای رایگانسازی موقت یا محدود، مثلاً برای کودکان، سالمندان، دانشآموزان، یا در روزهای خاص، اجرا میشود؛ اما اینها با سیاست ملی و دائمی متفاوتاند.
چرا در اکثر کشورها رایگان نیست؟
اما چرا حملونقل عمومی در اکثر کشورها رایگان نیست؟ نخستین دلیل، هزینه سنگین جایگزینی درآمد بلیت است. هرچند در بسیاری از شبکههای حملونقل عمومی، درآمد بلیتها تنها بخشی از هزینهها را پوشش میدهد، اما همین سهم نیز برای بسیاری از دولتها و شهرداریها مهم است. اگر این درآمد حذف شود، باید از محل مالیات عمومی، بودجه شهرداری یا یارانههای مستقیم جبران شود.
دلیل دوم، هزینه بالای نگهداری و توسعه شبکه است. حملونقل عمومی فقط خرید بلیت نیست؛ ناوگان، تعمیرات، نیروی انسانی، نظافت، امنیت، توسعه خطوط و بهروزرسانی زیرساختها همگی هزینهبر هستند. در نتیجه، رایگان شدن ناگهانی میتواند بدون تأمین مالی پایدار، به افت کیفیت خدمات منجر شود.
از سوی دیگر، بسیاری از دولتها ترجیح میدهند بهجای رایگان کردن کامل سیستم، یارانهها را هدفمند کنند؛ مثلاً برای دانشآموزان، سالمندان، افراد کمدرآمد یا معلولان. این روش هم هزینه کمتری دارد و هم از نظر سیاسی و مدیریتی قابلدفاعتر است.
در نهایت، تجربه جهانی نشان میدهد حملونقل عمومی رایگان ایدهای جذاب است، اما اجرای سراسری آن تنها در شرایط خاص ممکن میشود؛ شرایطی مانند جمعیت کم، اقتصاد قدرتمند، و توان بالای دولت در تأمین هزینهها. به همین دلیل، در بیشتر کشورها هنوز بلیتفروشی، هرچند با یارانههای سنگین، بخش جداییناپذیر حملونقل عمومی باقی مانده است.
نظر شما