پیامد اقتصادی جنگ؛ از سفره مردم تا بازارهای جهانی

جنگ، پیش از آنکه فقط یک رخداد نظامی باشد، یک شوک اقتصادی است؛ شوکی که از مسیر انرژی، ارز، تجارت، تورم و سرمایه‌گذاری وارد زندگی مردم می‌شود. در اقتصاد امروز جهان، هیچ جنگی در خاورمیانه محدود به همان منطقه نمی‌ماند، به‌ویژه وقتی پای ایران، خلیج فارس و تنگه هرمز در میان باشد.

صفحه اقتصاد -

اهمیت تنگه هرمز برای اقتصاد جهانی تعیین‌کننده است. طبق گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا، در سال ۲۰۲۴ روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآورده نفتی از این مسیر عبور کرده؛ رقمی معادل حدود ۲۰ درصد مصرف جهانی نفت مایع. بنابراین هرگونه ناامنی در این مسیر می‌تواند قیمت نفت، گاز، بیمه حمل‌ونقل و هزینه تجارت جهانی را افزایش دهد.
ایران؛ خطر تشدید رکود تورمی
برای ایران، اثر جنگ مستقیم‌تر و سنگین‌تر است. اقتصاد ایران از قبل با تورم، فشار ارزی، تحریم و کاهش قدرت خرید روبه‌رو بوده است. در چنین شرایطی، جنگ می‌تواند نرخ ارز را ملتهب‌تر کند، هزینه واردات را بالا ببرد و قیمت کالاهای اساسی، دارو، مواد اولیه تولید و خدمات را افزایش دهد. نتیجه محتمل، تشدید رکود تورمی است؛ یعنی هم قیمت‌ها بالا می‌روند و هم تولید، اشتغال و درآمد واقعی مردم تحت فشار قرار می‌گیرد.
خاورمیانه؛ ناامنی در تجارت و سرمایه‌گذاری
در خاورمیانه، پیامد جنگ فقط به کشورهای درگیر محدود نمی‌شود. کشورهای نفتی ممکن است در ظاهر از افزایش قیمت نفت منتفع شوند، اما اگر صادرات انرژی، بیمه کشتی‌ها یا امنیت مسیرهای تجاری مختل شود، این سود می‌تواند به سرعت خنثی شود. کشورهای غیرنفتی منطقه نیز از مسیر گرانی انرژی، کاهش گردشگری، افت سرمایه‌گذاری و فشار بر بودجه عمومی آسیب می‌بینند.
اروپا؛ بازگشت فشار انرژی
اروپا یکی از آسیب‌پذیرترین مناطق در برابر شوک انرژی است. بر اساس داده‌های یورواستات، تورم سالانه منطقه یورو در آوریل ۲۰۲۶ به ۳ درصد رسید و بخش انرژی رشد ۱۰.۹ درصدی داشت. جنگ طولانی می‌تواند قبض انرژی، هزینه حمل‌ونقل و قیمت تولید صنعتی در اروپا را بالا ببرد و به‌ویژه صنایع انرژی‌بر مانند فولاد، شیمیایی، خودرو و کود را تحت فشار قرار دهد.
آمریکا؛ اثر از مسیر بنزین و نرخ بهره
در آمریکا، وابستگی مستقیم به انرژی خلیج فارس کمتر از اروپاست، اما اثر جنگ از مسیر قیمت بنزین، تورم، نرخ بهره و بازار مصرف منتقل می‌شود. صندوق بین‌المللی پول رشد اقتصاد آمریکا در سال ۲۰۲۶ را ۲.۳ درصد پیش‌بینی کرده است؛ عددی که نشان می‌دهد اقتصاد آمریکا نسبتاً مقاوم‌تر است، اما در برابر شوک انرژی و نااطمینانی ژئوپلیتیک مصون نیست.
آسیا؛ آسیب‌پذیری از مسیر واردات انرژی
آسیا نیز از مهم‌ترین دریافت‌کنندگان شوک جنگ است، زیرا بخش بزرگی از انرژی عبوری از تنگه هرمز به بازارهای آسیایی می‌رود. چین، هند، ژاپن و کره جنوبی به واردات انرژی وابسته‌اند و افزایش قیمت نفت و گاز می‌تواند هزینه تولید، حمل‌ونقل و کالاهای مصرفی را در این کشورها بالا ببرد.
بازار جهانی کالا؛ از نفت تا غذا
در سطح جهانی، بانک جهانی هشدار داده که قیمت انرژی در سال ۲۰۲۶ می‌تواند حدود ۲۴ درصد افزایش یابد و قیمت کل کالاها حدود ۱۶ درصد بالا برود. این یعنی اثر جنگ فقط در پمپ‌بنزین دیده نمی‌شود؛ به قیمت غذا، کود شیمیایی، حمل‌ونقل و کالاهای روزمره هم منتقل می‌شود.
هزینه نهایی بر دوش مردم
جمع‌بندی روشن است: جنگ برای اقتصاد ایران به معنای فشار بیشتر بر ارز، تورم، تولید و معیشت است؛ برای خاورمیانه به معنای ناامنی تجاری و سرمایه‌گذاری؛ برای اروپا به معنای انرژی گران‌تر و رشد ضعیف‌تر؛ برای آمریکا به معنای فشار بر بنزین، نرخ بهره و مصرف؛ و برای آسیا به معنای افزایش هزینه تولید و واردات انرژی.
در نهایت، هزینه جنگ را فقط دولت‌ها نمی‌پردازند؛ مردم با کوچک‌تر شدن سفره، دشوارتر شدن اشتغال، کاهش قدرت خرید و نااطمینانی نسبت به آینده آن را پرداخت می‌کنند.