تحول در دکترین دفاعی ایران؛ از دفاع حداقلی تا بازدارندگی نامتقارن با تکیه بر تنگه هرمز
یک کارشناس ارشد مسائل بینالملل با اشاره به تغییر رویکردهای راهبردی در ساختار امنیتی کشور تأکید کرد که جمهوری اسلامی ایران در آستانه بهرهگیری هوشمندانه از ظرفیتهای ژئوپلیتیک خود قرار دارد. به گفته این تحلیلگر، کنترل قانونی تنگه هرمز به عنوان گذرگاه ۳۰ درصد انرژی جهان، مهمترین ابزار بازدارندگی نامتقارن در برابر قدرتهای نظامی فرامنطقهای است.
تنگه هرمز یکی از مهمترین ظرفیتهایی است که ایران در جهت بازدارندگی می تواند از آن استفاده کند.
آرش حقیقتفرد، عضو هیئت علمی دانشگاه و کارشناس مسائل بینالملل با اشاره به اهمیت تنگه هرمز در معادلات منطقهای و جهانی گفت یکی از موضوعاتی که کمتر مورد توجه قرار گرفته، نقش این آبراه در راهبردهای کلان ایران است.
به گفته او، تنگه هرمز در محدوده جغرافیای بومی و ملی ایران قرار دارد و بر اساس کنوانسیونهای بینالمللی، ایران حق اعمال حاکمیت و مدیریت بر این گذرگاه مهم دریایی را دارد.
وی با اشاره به روند شکلگیری دکترین دفاعی ایران پس از جنگ تحمیلی-دفاع مقدس ۸ ساله- توضیح داد که در آن دوره تمرکز اصلی کشور بر حفظ سرزمین و بازسازی بود و به همین دلیل استراتژی غالب، دفاعی و حداقلی تعریف شد.
به گفته او، این رویکرد برای سالها در ساختار تصمیمگیری امنیتی کشور ادامه یافت، در حالی که بسیاری از کشورها از ظرفیتهای ژئوپلیتیکی خود برای افزایش نفوذ و قدرت تصمیمگیری استفاده میکنند.
به اعتقاد حقیقتفرد، تحولات اخیر و برخی اقدامات تهاجمی علیه ایران، افکار عمومی داخلی و بینالمللی را نسبت به این واقعیت آگاه کرده که حتی رویکرد صلحجویانه نیز مانع از تهدید و فشار علیه ایران نشده است.
به گفته او، همین شرایط باعث شده نگاه تازهای نسبت به بهرهگیری از ظرفیتهای راهبردی کشور شکل بگیرد.
این کارشناس با اشاره به مقررات بینالمللی درباره تنگه هرمز گفت ایران حق کنترل و اعمال حاکمیت در این محدوده را دارد و در این میان جزایر سهگانه نیز اهمیت ویژهای در معادلات امنیتی و جغرافیایی منطقه پیدا میکنند.
او تأکید کرد که ایران میتواند با رویکردی هوشمندانه و همراه با حفظ سیاست همسایگی و صلحجویانه، توانایی خود در مدیریت این گذرگاه انرژی را به جهان نشان دهد.
وی همچنین به اهمیت اقتصادی این آبراه اشاره کرد و گفت: حدود ۳۰ درصد انرژی جهان از تنگه هرمز عبور میکند.
به گفته او، در صورتی که هزینه یا محدودیتی در استفاده از این مسیر ایجاد شود، فشار اصلی بر اقتصاد جهانی وارد خواهد شد؛ اقتصادی که سالها از این مسیر برای انتقال انرژی استفاده کرده است.
حقیقتفرد در ادامه افزود: بسیاری از کشورهایی که امروز قدرتهای بزرگ اقتصادی محسوب میشوند، در مراحل مختلف توسعه از ابزارهای ژئوپلیتیکی برای تقویت موقعیت خود استفاده کردهاند.
او معتقد است ایران نیز میتواند بهصورت تدریجی و هوشمندانه از چنین ظرفیتهایی بهره ببرد.
به گفته او، رفتار ایران در عرصه بینالمللی، اغلب منطقیتر از آن چیزی تلقی میشود که در برخی تحلیلهای داخلی تصور میشود.
وی توضیح داد که ایران در قبال رویکردهای مختلف دولتهای آمریکا نیز واکنشهای متناسب نشان داده است؛ بهگونهای که در برابر رویکرد مذاکرهمحور، مسیر گفتوگو را دنبال کرده و در برابر سیاستهای تهاجمی نیز واکنش متقابل داشته است.
او در پایان با اشاره به تفاوت توان نظامی ایران و آمریکا گفت: ایجاد بازدارندگی نظامی متقارن با قدرتهایی که بودجههای نظامی بسیار بزرگ دارند دشوار است، اما کشورها میتوانند از ابزارهای بازدارندگی نامتقارن استفاده کنند.
به گفته وی، بازدارندگی اقتصادی و ژئوپلتیک از جمله این ابزارهاست و تنگه هرمز یکی از مهمترین ظرفیتهایی است که ایران میتواند در این چارچوب از آن بهره ببرد.
نظر شما