تهدید امنیت انرژی جهان تحت تاثیر یک جانبه گرایی آمریکا
به گفته تحلیلگر ارشد حوزه نفت و انرژی، ادعای تامین امنیت انرژی جهان از سوی آمریکا با سیاستهای یکجانبه گرایانه زیر سوال رفته است.
احسان جنابی در گفتوگو با ایرنا با مرور تاریخ شکلگیری نهادهای بینالمللی انرژی تاکید کرد: فلسفه ایجاد نهادهایی مانند مجمع بینالمللی انرژی بر پایه همکاری و توازن میان تولیدکنندگان و مصرفکنندگان بوده است، اما سیاستهای یکجانبهگرایانه آمریکا این چارچوب را با چالش جدی روبهرو کرده و حتی میتواند امنیت انرژی جهان را تهدید کند.
وی با اشاره به تاریخچه شکلگیری سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) افزود: در سال ۱۹۶۰ پنج کشور در بغداد گرد هم آمدند و تصمیم گرفتند سازمانی برای حفظ منافع جمعی کشورهای صادرکننده نفت تاسیس کنند. این سازمان که بعدها با نام اوپک شناخته شد، از همان ابتدا با مخالفت کشورهای مصرفکننده و بهویژه شرکتهای بزرگ نفتی موسوم به «هفت خواهران» مواجه بود.
وی تشریح کرد: مقر اولیه اوپک در ژنو تعیین اما پنج سال بعد به وین منتقل شد؛ تصمیمی که به دلیل موقعیت جغرافیایی اتریش و قرار گرفتن آن میان اروپای غربی و شرقی اتخاذ شد تا این کشور بتواند موضعی بیطرفانه داشته باشد. در نهایت دبیرخانه اوپک از سال ۱۹۶۵ در وین فعالیت خود را آغاز کرد.
به گفته جنابی، با قدرت گرفتن اوپک، کشورهای مصرفکننده بهویژه آمریکا و شرکتهای بینالمللی نفتی نسبت به هماهنگی سیاستهای نفتی تولیدکنندگان ابراز نگرانی کردند و در واکنش به آن، ایده تاسیس آژانس بینالمللی انرژی را مطرح کردند. این آژانس که مقر آن در پاریس قرار گرفت، با هدف هماهنگسازی سیاستهای کشورهای مصرفکننده و ایجاد نوعی موازنه در برابر اوپک شکل گرفت.
این تحلیلگر بازار انرژی ادامه داد: در ادامه مشخص شد که تقابل صرف میان تولیدکنندگان و مصرفکنندگان نمیتواند به نتیجه مطلوب برسد. به همین دلیل در سال ۱۹۹۱ ایده گفتوگوی مشترک میان دو طرف مطرح شد و در همین چارچوب «مجمع بینالمللی انرژی» (IEF) شکل گرفت تا بستری بیطرفانه برای همکاری و تبادل نظر میان کشورهای تولیدکننده و مصرفکننده فراهم شود.
جنابی با اشاره به نقش ایران در این روند گفت: ایران از همان ابتدا در جلسات این مجمع مشارکت فعال داشت و در سال ۲۰۰۳ نیز نشست مهمی به میزبانی ایران در اصفهان برگزار شد که به تدوین «اساسنامه اصفهان» انجامید. این سند بر ضرورت حرکت از تقابل به سمت تعامل و همکاری میان کشورهای تولیدکننده و مصرفکننده تاکید داشت.
وی افزود: بعدها در سال ۲۰۱۲ کشورهای عضو به این جمعبندی رسیدند که چارچوب قبلی نیازمند بهروزرسانی است و در فوریه همان سال منشور جدید مجمع بینالمللی انرژی تصویب شد. ایران نیز از جمله کشورهای فعال در تدوین پیشنویس این منشور بود و همواره بر سیاستزدایی از بخش انرژی تاکید داشت.
به گفته این کارشناس، در ساختار مجمع بینالمللی انرژی ۱۱ کشور تولیدکننده از جمله ایران و ۱۱ کشور مصرفکننده حضور دارند و در کنار آنها هشت عضو چرخشی نیز فعالیت میکنند. دبیرخانه این مجمع نیز در منطقه دیپلماتیک ریاض مستقر است و یکی از محورهای اصلی فعالیت آن، تقویت امنیت انرژی در جهان است.
جنابی با بیان اینکه امنیت انرژی ۲ بعد عرضه و تقاضا دارد، توضیح داد: همانطور که مصرفکنندگان خواهان عرضه پایدار انرژی هستند، تولیدکنندگان نیز نیاز دارند از وجود تقاضا برای منابع تولیدی خود اطمینان داشته باشند. در همین راستا مقرر شده است وزرای نفت و انرژی ۷۲ کشور عضو هر ۲ سال یکبار در نشستهای این مجمع گرد هم آیند و درباره مسائل بازار جهانی انرژی تبادل نظر کنند.
با این حال، وی معتقد است که در سالهای اخیر رفتار برخی کشورها با این اصول همخوانی ندارد. وی اضافه کرد: کشوری که همواره خود را مدعی تامین امنیت انرژی جهان معرفی میکرد، اکنون با سیاستهای یکجانبهگرایانه عملاً همان اصولی را که بر آن تأکید داشت زیر سوال برده است.
به گفته جنابی، ایالات متحده آمریکا با وجود برخورداری از منابع قابل توجه نفت و گاز، وابستگی چندانی به نفت عبوری از خلیج فارس و تنگه هرمز ندارد، اما بسیاری از کشورهای آسیای شرقی در صورت اختلال در مسیرهای انتقال انرژی با آسیب جدی مواجه خواهند شد و رشد اقتصادی آنها تحت تأثیر قرار میگیرد.
این تحلیلگر انرژی همچنین به تصمیم اخیر آژانس بینالمللی انرژی اشاره و اعلام کرد: این آژانس به کشورهای عضو توصیه کرده است از ذخایر راهبردی نفت خود (SPR) استفاده کنند و در همین چارچوب حدود ۴۰۰ میلیون بشکه از این ذخایر آزاد شود. قرار است کشورهای عضو روزانه حدود ۲ میلیون بشکه از ذخایر استراتژیک برداشت کنند، در حالی که مصرف جهانی نفت حدود ۱۰۰ میلیون بشکه در روز است و این اقدام نمیتواند راهکاری بلندمدت باشد.
وی تاکید کرد: چنین تصمیمهایی میتواند برای کشورهایی مانند ژاپن، کره جنوبی، هند و چین که مصرفکنندگان بزرگ انرژی هستند، ریسکهایی در حوزه امنیت انرژی و رشد اقتصادی ایجاد کند.
جنابی با اشاره به شرایط داخلی آمریکا گفت: در آستانه انتخابات کنگره در ماه نوامبر، افزایش قیمت بنزین در این کشور نیز به موضوعی مهم تبدیل شده است. در حالی که قیمت هر گالن بنزین پیشتر حدود ۳.۴ دلار بود، اکنون به حدود ۴ تا ۴.۳ دلار رسیده است و این افزایش میتواند بر میزان رضایت عمومی و حتی نتایج انتخابات تأثیر بگذارد.
این تحلیلگر بازار نفت و انرژی تاکید کرد: نارضایتی بابت افزایش قیمت بنزین و تاثیر آن در بر انتخابات کنگره، از جمله اشتباهات محاسبات آقای ترامپ است که منتج به قربانی کردن کشورهای مصرفکننده میشود که امیدوارم این ضرر در نهایت متوجه خود ترامپ شده و در انتخابات نوامبر کنگره اقبالی نداشتهباشد.
نظر شما