این آخرین نبرده، منجیمون برمیگرده / منجی واقعی چه کسی است؟
اعتقاد به ظهور منجی و مصلح جهانی تنها محدود به مسلمانان نیست؛ تقریباً همه ادیان بزرگ جهان از هندو و بودا گرفته تا یهود، مسیحیت و زرتشتیان، نوید ظهور شخصی را میدهند که در زمانی که ظلم و فساد همهجا را فرا گرفته، عدالت و صلح را در جهان برقرار میکند. هر دین او را با نام و ویژگیهای مخصوص خود میشناسد، اما هدف مشترک همه، هدایت و نجات بشر است.
انتظار یک منجی، از کهنترین باورهای بشری است؛ شخصی که در زمان ظلم و فساد جهان، عدالت و صلح را بازمیگرداند.
آیا تمامی ادیان به منجی اعتقاد دارند؟
به طور کلی، عقیده به مهدی موعود و منجی عالم، تنها مختص مسلمانان نیست؛ تقریباً تمام ادیان و مذاهب الهی چنین باوری دارند. پیروان این ادیان معتقدند که در مقطعی از تاریخ، وقتی جهان تیره و تار شده و جامعه بشری با فساد و ظلم گسترده روبهرو میشود، یک منجی با تأیید دست غیبی ظهور میکند و ریشه ظلم و فساد را از میان بشر برمیچیند. این نوید در کتابهای آسمانی یهود، نصاری و زرتشتیان (مانند کتاب زند، پازند و جاماسبنامه) و همچنین در منابع هندو و بودایی نیز آمده است.
همه این ادیان در هدف کلی، یعنی هدایت، ارشاد و نجات بشر از گمراهی و ظلم، اتفاق نظر دارند، اما در امور جزئی و ویژگیهای شخصی منجی اختلافاتی وجود دارد؛ هر ملت او را با لقب و ویژگیهای مخصوص خود میشناخته و از آنِ خود میدانسته است (۱).
منجی در آیینهای مختلف
آیین هندو و بودا:
در آیین هندو، نجاتدهنده به نام «آواتار» معرفی شده و در منابع هندو مانند اوپانیشادها آمده است (۲). مظهر دهم ویشنو در انقضای عالم، سوار بر اسب سفید و شمشیر در دست، ظاهر میشود و شروران را نابود میکند و خلقت را تجدید میکند (۳). در یکی از متون هندو آمده است که این منجی جهان را پر از عدالت میکند و هر چیزی که در آسمانها و زمین پنهان است، آشکار خواهد شد (۴).
در آیین بودا نیز انتظار ظهور شخصیت مورد انتظار، یعنی بودای پنجم مطرح است (۵).
آیین زرتشت:
در زرتشتیان سه منجی مطرحاند: هوشیذر، هوشیذر ما و سوشیانس (نجاتدهنده مرگ) که جهان را پس از یکدیگر پر از عدالت میکنند. مهمترین آنها، سوشیانس است که دین را در جهان رواج داده، فقر و تنگدستی را ریشهکن میکند و مردم را همفکر، همگفتار و همکردار میسازد (۶، ۷).
آیین یهود:
در یهودیت نیز انتظار ظهور موعود وجود دارد، هرچند یهودیان هنوز او را نشناختهاند. باور دارند که موعود، زمین را پر از عدالت و معرفت خداوند میکند، مظلومان را نجات میدهد و فساد و ظلم را از میان برمیچیند (۸، ۹).
آیین مسیحیت:
مسیحیان باور دارند که حضرت عیسی(علیهالسلام) باز خواهد گشت و جهان را پر از عدل خواهد کرد. در انجیل مرقس آمده است: «پس بیدار باشید، زیرا نمیدانید در چه وقت صاحب خانه میآید، در شام، یا نیمه شب، یا بانگ خروس، یا صبح!» (۱۰، ۱۱)
آیین اسلام:
به اعتقاد شیعیان، امام مهدی(عج) زنده است و در آینده ظهور خواهد کرد و به همراه یارانش، حکومتی جهانی برپا میکند و دنیا را که پر از ظلم و ستم شده، آکنده از عدل و داد مینماید. در روایات اسلامی، بر انتظار فرج تأکید زیادی شده و شیعیان این روایات را بهمعنای انتظار ظهور امام زمان(عج) میدانند. (۱۲، ۱۳، ۱۴)
مفسران شیعه بر اساس روایات، پارهای از آیات قرآن را اشاره به امام زمان(عج) دانستهاند. احادیث بسیاری نیز درباره امام زمان، زندگی و غیبت و حکومت او نقل شده است. گفته شده بیش از ۲۰۰۰ کتاب به زبانها و موضوعات مختلف درباره امام مهدی نوشته شده است.
اهل سنت شخصی با نام مهدی را منجی آخر الزمان دانسته و او را از نسل پیامبر (ص) تلقی نمودهاند؛ با این حال تعدادی از آنها معتقدند که او در آینده متولد خواهد شد. در این میان برخی از علمای اهلسنت همچون سبط ابنجوزی و ابنطلحه شافعی، همانند شیعیان معتقدند که مهدی موعود همان فرزند امام حسن عسکری(ع) است که در سال ۲۵۵ق به دنیا آمده است.
بر اساس آموزههای شیعه، حضرت مهدی(ع) پس از غیبتی طولانی در آخرالزمان با همراهی یارانش قیام میکند و با برپایی حکومتی جهانی، عدالت و صلح را در جهان برقرار میسازد. [۱۵] در منابع اسلامی نشانههایی برای ظهور امام زمان ذکر شده است از جمله خروج سفیانی، صیحه آسمانی، قتل نفس زکیه.[۱۶]
بنابر روایات شیعه، جهان در آستانه ظهور دارای سه ویژگی عمده است: ظلم و ستم فراگیر و فتنهای که بر هر خانهای وارد میشود،[۱۷] وجود دشمنانی مانند سفیانی و نواصب و دیگرانی که در عراق و دیگر سرزمینهای اسلامی مشغول فعالیت علیه شیعه هستند و سپس سوریه را تصرف میکنند،[۱۸] و در نهایت یاران امام زمان که در سرزمینهای اسلامی یاد و نام امام دوازدهم را در عالم پراکنده میکنند.[۱۹]
بر اساس روایات، امام مهدی(ع) قیام خود را از مسجد الحرام در مکه آغاز میکند و به همراه یارانش به سمت کوفه حرکت میکند و این شهر را بهعنوان مرکز حکومت خود برمیگزیند.[۲۰]
انتظار ظهور امام زمان یکی از آموزههای اصلی فرهنگ شیعه است که با عبارت انتظار فرج از آن یاد میشود و بهمعنای امید به گشایش سختیها و رسیدن آیندهای روشن با ظهور امام زمان است؛ این مفهوم در روایات شیعه با واژگانی مانند «اَلْمُنتظِرُ لِأمْرِنا»، «مُنتظِرٌ لِهذا الاَمر»، «اِنْتِظارُ قائِمِنا»، «تَوَقُّعُ الْفَرَج»، «اَلمُنتَظِرینَ لِظُهورِهِ»، «مُنْتَظِرونَ لِدَوْلَةِ الْحَق» و «اَلمُنتظِرُ لِلّثانی عَشَر» یاد شده است.[۲۱] این روایات پاداش و فضائل بیشماری برای منتظران بیان کرده و آنان را از «اولیاءالله»، کسی که در راه خدا در خون خودش غلتیده، و برترین مردم به حساب آورده است که همچون یاران پیامبر(ص) در جنگ بدر بوده یا در خیمه امام زمان(ع) به همراه او نبرد میکنند.[۲۲]
منابع:
۱. ابراهیم امینی، دادگستر جهان، ص۷۶؛ فریده گل محمدی آرمان، رسالت جهانی حضرت مهدی، ص۹۸.
۲. کتاب اوپانیشاد، ص۷۳۷.
۳. سید حسین نصر، معارف اسلامی در جهان معاصر، ص۲۴۵.
۴. محمد بهشتی، ادیان و مهدویت، ص۱۹.
۵. فریده گل محمدی آرمان، رسالت جهانی حضرت مهدی، ص۱۰۳-۱۰۴.
۶. جاماسب نامه، ص۱۲۱؛ به نقل از فریده گل محمدی، رسالت جهانی حضرت مهدی، ص۹۹.
۷. محمد بهشتی، ادیان و مهدویت، ص۱۹.
۸. ابوالفتح محمد بن عبدالکریم شهرستانی، ترجمه الملل و النحل، ج۱، ص۳۱۲.
۹. فریده گل محمدی آرمان، رسالت جهانی مهدی، ص۱۰۶.
۱۰. همان، ص۱۰۹.
۱۱. انجیل مرقس، با اقتباس از رسالت جهانی مهدی، فریده گل محمدی آرمان، ص۱۰۹.
۱۲. سوره قصص، آیه ۵
۱۳. علامه مجلسی، بحارالانوار، ج۵۱، ص۶۷ به بعد.
۱۴. نجم الدین جعفر بن محمد عسکری، المهدی الموعود، ج۲، ص۷۲؛ ابوعبدالله محمد بن ابراهیم بن جعفر نعمانی، کتاب الغیبة نعمانی، ص۴۲۵.
۱۵. سلیمیان، فرهنگنامه مهدویت، ۱۳۸۸ش، ص۱۸۴ و ۱۹۹-۲۰۲.
۱۶. صدوق، کمال الدین، ۱۳۹۵ق، ج۲، ص۶۵۰.
۱۷. سید ابنطاووس، الطرائف، ۱۴۰۰ق، ج۱، ص۱۷۷.
۱۸. علامه مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۲، ص۱۸۶.
۱۹. صدوق، کمال الدین، ۱۳۹۵ق، ج۱، ص۳۱۹-۳۲۰، باب ۳۱، ح۲.
۲۰. محمدی ریشهری، دانشنامه امام مهدی، ۱۳۹۳ش، ج۸، ص۲۰۱؛ صدر، تاریخ مابعد الظهور، ۱۴۱۲ق، ج۳، ص۲۱۲-۲۲۴.
۲۱. نگاه کنید به: محمدی ریشهری، دانشنامه امام مهدی، ۱۳۹۳ش، ج۵، ص۳۰۶-۳۰۷، ص۳۱۴-۳۲۱ و ص۳۲۸-۳۶۳.
۲۲. محمدی ریشهری، دانشنامه امام مهدی، ۱۳۹۳ش، ج۵، ص۳۰۹.
نظر شما