صفحه اقتصاد گزارش می دهد:
بازارگاه و ارز ترجیحی / چالشهای سامانه بازارگاه و سیاستهای ارزی در صنعت زعفران
صنعت زعفران یکی از مهمترین بخشهای صادرات غیرنفتی کشور هماکنون با مشکلات ساختاری جدی در بازاررسانی و سیاستهای ارزی مواجه است. سامانه بازارگاه که قرار بود واسطهها را کاهش دهد و ارتباط مستقیم میان تولیدکننده و مصرفکننده ایجاد کندهنوز نتوانسته کارآمدی لازم را به دست آورد. همزمان، حذف ارز ترجیحی و فشارهای ناشی از سیاستهای ارزی، نقدینگی و سرمایه تولیدکنندگان و صادرکنندگان را تحت تاثیر قرار داده و مسیر تولید و صادرات این محصول راهبردی را دشوارتر کرده است.
در حالی که صنعت زعفران بهعنوان یکی از مهمترین بخشهای صادرات غیرنفتی کشور با چالشهای متعددی دستوپنجه نرم میکند، دو موضوع عملکرد سامانه بازارگاه در حذف واسطهها و حذف ارز ترجیحی و پیامدهای آن بر تولید و صادرات به محور اصلی انتقاد فعالان این حوزه تبدیل شده است. تولیدکنندگان معتقدند نه تنها ارتباط موثری میان کشاورزان و سامانههای تنظیم بازار برقرار نشده، بلکه سیاستهای ارزی نیز فشار مضاعفی بر صادرکنندگان وارد کرده و بخشی از سرمایه فعالان واقعی این صنعت را کاهش داده است. در همین زمینه علی حسینی عضو شورای ملی زعفران و نایبرئیس انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان زعفران خراسان در گفتگو با صفحه اقتصاد به بررسی این چالشها پرداخته است.
ارتباط سامانه بازارگاه با کشاورزان برقرار نشده است
حسینی با اشاره به ساختار خردهمالکی در تولید زعفران گفت: کشاورزان زعفران عمدتا خردهمالک هستند و بالغ بر ۱۵۰ تا ۱۶۰ هزار خانوار در استانهای خراسان رضوی،خراسان جنوبی و خراسان شمالی در این حوزه فعالیت میکنند. هرچند در حال حاضر بیش از ۲۰ استان کشور نیز درگیر تولید زعفران شدهاند اما عمده تولید همچنان در همین سه استان متمرکز است.
وی تاکید کرد:به نظر من ارتباط این سامانه با کشاورزان برقرار نشده است.من ندیدهام و نشنیدهام که کشاورزان بگویند توانستهاند از طریق سامانه بازارگاه خرید و فروش انجام دهند یا زمان مناسب عرضه محصول خود را تشخیص دهند. اینها دغدغههای اصلی کشاورزان است.
به گفته او اگر قرار است سامانه بازارگاه فراگیر شود باید اطلاعرسانی منظم و هدفمند در میان جامعه تولیدکنندگان انجام شود و سپس بستر جذب فعالان واقعی به این سامانه فراهم گردد تا ارتباط مستقیم میان تولیدکننده و مصرفکننده شکل بگیرد.
حذف واسطهها هنوز محقق نشده است
حسینی درباره نقش واسطهها در بازار زعفران تصریح کرد:هدف اصلی چنین سامانهای باید حذف یا کاهش نقش واسطههای غیرضروری باشد، واسطههایی که بعضا موجب افزایش قیمت و حتی تهدید سلامت و اعتبار محصول میشوند.اما حداقل در حوزه زعفران نظر میرسد این اتفاق هنوز نیفتاده است.
او افزود:مهم این است که این سازوکار بتواند ارتباط واقعی میان تولید و مصرف ایجاد کند. اگر چنین ارتباطی برقرار شود، منافع اصلی به جیب کشاورز میرودبخش عمدهای از واسطهها حذف میشوند و سلامت و اعتبار محصول نیز افزایش مییابد.
وی همچنین بر ضرورت راستیآزمایی فعالان حاضر در سامانه تاکید کرد و گفت صرف ادعای تولیدکننده یا تاجر بودن نباید ملاک قرار گیرد و انتخاب فعالان باید با دقت و نظارت جدی انجام شود.
سیاستهای ارزی به زیان تولیدکننده است
این فعال حوزه زعفران در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع حذف ارز ترجیحی و سیاستهای ارزی پرداخت و اظهار کرد: من اساسا به ارز ترجیحی و غیرترجیحی اعتقادی ندارم. تولیدکننده یا صادرکنندهای که با سرمایه شخصی یا با دریافت وام و پرداخت بهره بانکی فعالیت میکند، نباید هنگام بازگشت ارز حاصل از صادرات، بخشی از سرمایه خود را به دلیل فروش ارز نیمایی یا سیاستهای مشابه از دست بدهد. این موضوع ناعادلانه است.
او ادامه داد:یکی از دلایل خروج فعالان واقعی از عرصه تولید و صادرات همین مسئله است. وقتی صادرکننده احساس کند هر بار بخشی از سرمایهاش از بین میرود، طبیعی است که پس از چند بار تکرار، از فعالیت کنار میکشد. در این شرایط، افرادی وارد عرصه میشوند که لزوماً تولیدکننده یا صادرکننده واقعی نیستند و ممکن است شرایط را به نفع خود مدیریت کنند؛ موضوعی که به زیان تولید کشور است.
به گفته حسینی، اگر صادرکننده بتواند ارز حاصل از صادرات را به نرخ واقعی به فروش برساند و مجددا در چرخه تولید و صادرات به کار گیرد، این روند به رونق تولید و اشتغال منجر خواهد شد.
انتقاد از عملکرد وزارت جهاد کشاورزی
حسینی در ادامه با انتقاد از عملکرد وزارت جهاد کشاورزی گفت: به نظر من این وزارتخانه نقش واقعی خود را آنگونه که باید ایفا نمیکند. در برخی موارد به خرید و فروش محصولات کشاورزی میپردازد که گاه سودآور و گاه زیانده است، اما نقش اصلی آن باید حمایت، آموزش و تأمین نهادههای مورد نیاز کشاورزان باشد.
وی تاکید کرد: در حوزه آموزش کشاورزان و تامین نهادهها آنطور که شایسته است عمل نشده است. حداقل در حوزه زعفران که من در آن فعالیت دارم وزارت جهاد کشاورزی نتوانسته نقش موثر و میدانی خود را ایفا کند.
او با بیان اینکه بسیاری از کشاورزان از نحوه خدماترسانی گلایه دارند، افزود: کارشناس کشاورزی باید در میدان باشد،نه اینکه پشت میز و در ساختمانهای اداری مستقر شود. تا زمانی که رویکرد میدانی و عملیاتی جایگزین نگاه اداری نشود، مشکلات بخش کشاورزی حل نخواهد شد.
حسینی در پایان ابراز امیدواری کرد با اصلاح سازوکارهای اجرایی، تقویت ارتباط مستقیم میان تولیدکننده و مصرفکننده و بازنگری در سیاستهای ارزی و حمایتی، شرایط به نفع کشاورزان و تولیدکنندگان واقعی تغییر کند.
زعفران در تنگنای سیاستگذاری
با وجود جایگاه راهبردی زعفران در اقتصاد غیرنفتی کشور، عملکرد وزارت جهاد کشاورزی در قبال چالشهای این صنعت با انتقادهای جدی روبهروست. از ضعف در اتصال موثر سامانههای تنظیم بازار به بدنه تولید گرفته تا کاستی در آموزش، تامین نهادهها و حمایت میدانی از کشاورزان،مجموعهای از نارساییها موجب شده تولیدکنندگان احساس پشتیبانی عملی نداشته باشند.در شرایطی که سیاستگذاری باید به تقویت جایگاه کشاورز و تسهیل مسیر تولید و صادرات منجر شود، نبود مدیریت میدانی موثر و اجرای کارآمد، فشار مضاعفی بر فعالان این بخش وارد کرده و کارآمدی ساختار حمایتی را زیر سؤال برده است.
نظر شما