دریاچه ارومیه قربانی مدیریت محلی شد / از مهر ۱۴۰۰ دریاچه عملاً رها شده است

رها رمضانی – عیسی کلانتری، رئیس سابق سازمان حفاظت محیط زیست، در گفتگو با صفحه اقتصاد با انتقاد از روند احیای دریاچه ارومیه گفت: این دریاچه از پایان شهریور سال ۱۴۰۰ تاکنون عملاً رها شده و سیاست‌های پوپولیستی و مدیریت محلی مانع رسیدن آن به پایداری شده است.

تحویل دریاچه با ۹ میلیارد متر مکعب آب به دولت رئیسی

به گفته کلانتری، در پایان شهریور ۱۴۰۰ و هم‌زمان با پایان سال آبی، حدود ۹ میلیارد متر مکعب آب در دریاچه ارومیه وجود داشت و این میزان به دولت شهید ابراهیم رئیسی تحویل داده شد.
او افزود: بر اساس برنامه احیا قرار بود سالانه حدود یک میلیارد متر مکعب به حجم آب دریاچه افزوده شود، اما این برنامه متوقف شد و دریاچه بار دیگر رها شد؛ وضعیتی که متأسفانه در دولت پزشکیان نیز ادامه پیدا کرده است.

انتقال ستاد احیا؛ بزرگ‌ترین خطای مدیریتی

رئیس سابق سازمان حفاظت محیط زیست، بزرگ‌ترین خطای مدیریتی در پروژه احیای دریاچه ارومیه را انتقال ستاد عالی احیا از دانشگاه صنعتی شریف به استانداری آذربایجان غربی دانست و گفت:
ستادی که باید برای تأمین آب دریاچه می‌جنگید، تحویل نهادی شد که اولویتش راضی نگه داشتن مردم و نمایندگان است، نه نجات یک مسئله ملی.

آب دریاچه دوباره به کشاورزی رفت

کلانتری با تأکید بر پیامدهای محلی شدن مدیریت افزود: با این تصمیم، آب دریاچه دوباره به سمت مصرف کشاورزی هدایت شد و حتی سرمایه‌گذاری‌های زیربنایی انجام‌شده نیز به هدف اصلی خود نرسید.
به گفته او، پروژه‌هایی مانند کانال‌ها و تونل‌های انتقال آب که قرار بود آب را به دریاچه برسانند، عملاً آب را در اختیار کشاورزان قرار دادند و حقابه دریاچه نادیده گرفته شد.

وقتی مسئله ملی لوکال می‌شود

کلانتری با بیان اینکه «وقتی یک مسئله ملی لوکال می‌شود، نتیجه همین است»، تصریح کرد: استاندار مشکلش دریاچه نیست؛ مشکلش این است که به مردم و نمایندگان پاسخ مثبت بدهد. از مهر ۱۴۰۰ تا امروز، دریاچه عملاً رها شده است.

تونل زاب و برداشت غیرقانونی آب

او همچنین به توزیع آب در مسیر تونل انتقال آب رودخانه زاب اشاره کرد و گفت: در مسیری که طبق مصوبه شورای عالی محیط زیست منطقه حفاظت‌شده بود، بیش از ۱۸۰ موتورپمپ نصب شد و آبی که باید وارد دریاچه می‌شد، با همکاری مدیریت‌های محلی و استانداری‌ها برداشت شد. این تونل اساساً هیچ حقابه‌ای برای کشاورزی نداشت.

کشاورزی؛ عامل اصلی فشار بر منابع آبی دریاچه

رئیس سابق سازمان حفاظت محیط زیست با رد ساده‌سازی بحران دریاچه به یک عامل واحد گفت: کشاورزی عامل اصلی فشار بر منابع آبی دریاچه است.
او توضیح داد که در دهه‌های ۷۰ و ۸۰، آب دریاچه برای توسعه کشاورزی مصرف شد و پس از تشکیل ستاد احیا در سال ۱۳۹۲، بخشی از این آب‌ها طبق ۲۶ راهکار مدیریتی از کشاورزان پس گرفته شد، اما این روند دوباره متوقف شد.

بهره‌وری پایین آب به زیان کشاورزان

کلانتری درباره بهره‌وری آب کشاورزی گفت: در حالی که نیاز واقعی آبی گیاهان حدود ۰.۸ ET است، به دلیل نبود کنترل و مدیریت، این عدد به ۱.۳۸ رسید؛ یعنی حدود ۶۰ درصد مصرف بیشتر از نیاز واقعی که حتی به خود کشاورزان هم آسیب زده است.

پایان سال آبی، معیار واقعی سنجش دریاچه

به گفته او، معیار واقعی سنجش وضعیت دریاچه، پایان سال آبی است و اگرچه در ماه‌های اخیر بارندگی‌هایی رخ داده، اما در پایان شهریور باید وضعیت واقعی آب دریاچه ارزیابی شود.
کلانتری تأکید کرد: دریاچه باید در پایان سال آبی حدود ۶ میلیارد متر مکعب آب می‌داشت، اما این هدف محقق نشد.

پاک کردن صورت مسئله برای راضی نگه داشتن مدیران محلی

رئیس سابق سازمان حفاظت محیط زیست با انتقاد از عملکرد دولت‌ها گفت: اشتباهی که دولت رئیسی کرد و اشتباهی که دولت پزشکیان ادامه داد، این بود که برای درگیر نشدن با مسائل محلی، صورت مسئله را پاک کردند. برایشان مسئله ملی اهمیت نداشت؛ مهم این بود که استاندار راضی باشد و پاسخگو نباشد.

سه راهکار فوری برای نجات دریاچه ارومیه

کلانتری در پایان و در پاسخ به این پرسش که اگر امروز اختیار کامل داشت چه اقداماتی انجام می‌داد، سه راهکار فوری را مطرح کرد:

1. بازپس‌گیری کامل حقابه دریاچه ارومیه

2. افزایش بهره‌وری آب کشاورزی و کاهش مصرف از ۱.۳۸ ET به ۰.۸ ET

3. اجرای کامل ۲۶ راهکار مدیریتی مصوب دولت