در گفتگوی صفحه اقتصاد با همایون دارابی، تحلیلگر بازارهای مالی بررسی شد
شرایط بازارهای سهام، طلا و دلار، پس از مذاکرات جدید هسته ای
همایون دارابی، تحلیلگر بازارهای سرمایه و مالی، در گفتگو با صفحه اقتصاد: من خوشبین هستم که اگر در چند روز آینده آرامش ادامه پیدا کند، بازار مجدداً سطح قبلی را پس بگیرد. البته بازار محدوده ۴ میلیون را به راحتی پس گرفت. اما این وضع، تابع آرامش و خبرهای سیاسی است.
صفحه اقتصاد-بعد از مذاکرات هسته ای در روز جمعه، بورس تهران در روز شنبه هفته جاری جهش بزرگی را به ثبت رساند و بیش از ۱۰۰ هزار واحد افزایش داشت. یازارهای دلار و طلا، با کمی تاخیر به استقبال فضای مثبت مذاکرات روز جمعه رفتند و دچار کاهش شدند. از سوی دیگر، قیمت بیت کوین و ارزهای دیجیتال دیگر، به ریزش خود ادامه دادند.
در گفتگویی که «صفحه اقتصاد» با دکتر همایون دارابی داشته است شرایط کلی بورس و سایر بازارها به طور مقایسه ای ارزیابی و تحلیل شده است. دارابی، دکترای مدیریت مالی دارد و از تحلیلگران بازارهای مالی و سرمایه است.
*****
*دوره جدیدی از مذاکرات ایران و ایالات متحده آمریکا، در زمان ریاست جمهوری آقای ترامپ، در روز جمعه ۱۷ بهمن ماه جاری در عمان شروع شده و نتایج اولیه مذاکرات در مجموع امیدوار کننده بود. بورس تهران از همان ابتدای فعالیت در صبح روز شنبه ۱۸ بهمن ماه جاری، واکنش بسیار مثبتی نشان داد ولی بازارهای دلار و طلا، چندان مثبتی به مذاکرات نگاه کرد و به سرعت کاهش قیمت نداشتند.
در روز شنبه هفته جاری، شاخص های بورس به شدت جهش کردند. شاخص کُل بورس ۱۰۴ هزار واحد رشد کرد و شاخص هم وزن ۲۲ هزار واحد رشد داشت. جنابعالی، این مقدار افزایش شاخص های بورس تهران را در مقایسه با سایر بازارها چگونه می بینید و تحلیل می کنید؟
-واقعیت این است که ما در هفته گذشته، کاهش بیش از اندازه ای را در شاخص کل بورس شاهد بودیم. شاخص کل در هفته های قبل تا حدود ۴.۵ میلیون واحد افزایش پیدا کرده بود، در روزهای قبل تا مرز حدود ۳ میلیون و ۹۰۰ هزار واحد پایین آمد و عملاً بازار یک اصلاح ۱۰ درصدی انجام داده بود. در بازار سهام، معمولاً معامله گرها در چه پوزیسیونی باشند خصوصاً معامله گران کوتاه مدت و معامله گران کوتاه مدتی که دنبال سود گرفتن از روندها هستند در بعضی مواقع، اقدام به فروش می کنند تا در قیمت های کمتر، دوباره خرید کنند و سود خودشان را شناسایی کرده باشند.
هفته گذشته، بخش عمده ای از این معامله گران، با سوار شدن به موج نگرانی های سیاسی، فروش های خودشان را انجام داده بودند. آنها در روز شنبه ۱۸ بهمن ماه، تا فضا را مناسب دیدند صف های خرید سنگین تشکیل دادند. در اواخر معاملات روز شنبه، نزدیک ۶ هزار میلیارد تومان صف خرید در بازار وجود داشت و همین موضوع نشان می داد آن نقدینگی که در هفته گذشته، موقتا در صندوق هیا درآمد ثابت بورسی پارک شده بود مجدداً شروع به خرید کرد.
ما یک خروج از صندوق های درآمد ثابت بورس را ثبت کردیم که کاملاً نشان می دهد بخشی از پول ها، در صندوق های درآمد ثابت پارک شده بود. به هر حال، بازار می تواند آن رشدی را که از دست داده بود، جبران کند.
در مورد طلا و دلار، می توان گفت که در روز جمعه قیمت اونس نزدیک ۵ هزار دلار بود و رشد قابل ملاحظه ای باید در قیمت طلای داخلی در روز شنبه ۱۸ بهمن ماه اتفاق می افتاد. فضای سیاسی مثبت مذاکرات، ضرب افزایش قیمت طلای داخلی را گرفت و با توجه به این که مانع رشد قیمت دلار شد، اجازه نداد که طلا هم یک جهش قیمت را انجام بدهد وگرنه طلا هم امروز می توانست رشد خوبی داشته باشد.
البته در روز شنبه خروج پول از صندوق های طلای بورسی ثبت شد و حدود ۵۰۰ میلیارد تومان خروج پول از صندوق های طلا در روز شنبه هفته جاری اتفاق افتاد و درهمین روز حدود ۳ هزار و ۴۰۰ میلیارد تومان ورود پول به سهام بورسی را تجربه کردیم. کاملاً واضح بود که بازار، خودش را مطابق با شرایط، اخبار و گزارش هایی که می آید، تغییر می دهد و شرایط را به گونه ای مثبت جلو می برد، یعنی نسبت به این تحولات دیپلماتیک، واکنش مثبت نشان می دهد.
*برخی فعالان حوزه سیاسی ، دیدگاه متفاوتی نسبت به نتایج مذاکرات دارند. جنابعالی، به عنوان صاحب نظر در حوزه های بازار سرمایه و مالی، چه دیدگاهی دارید و احیاناً دیدگاه فعالان بازار سرمایه و فعالان بازارهای مالی نسبت به این مذاکرات چه دیدگاهی دارند؟
-وقتی که وارد مذاکره در این سطح می شویم هدف وقت تلف کردن نیست. به هر حال، رویکرد انجام مذاکرات، قابل دفاع است و خصوصاً با مقدمه چینی هایی که با دعوت آقای اردوغان برای میانجی گری شروع شد و بعد از آن کشورهای منطقه تلاش کردند تا این مذاکرات انجام شود، امید به احتمال موفقیت مذاکرات را بالا می برد. این تحولات و آماده سازی ها، به معنای این نیست که ما یک کار بی هدف یا بی نتیجه را شاهد هستیم.
من شخصاً خوشبین هستم که وقتی اینهمه زمینه سازی ها انجام می شود و دو طرف وارد مذاکره می شوند، منجر به کاهش تنش ها شود. هرکس می تواند ارزیابی خودش را داشته باشد و نظرات مختلف، محترم است. من اعتقاد دارم آنچه که پیگیری می شود با هدف بهبود و به نتیجه رسیدن مذاکرات است.
بالاخره ۲.۵ درصد رشد شاخص کل بورس تهران، در روز شنبه ۱۸ بهمن ماه، محقق شد و تعداد کدهای فعال بورسی در بازار سرمایه از ۷۰۵ هزار کد عبور کرده و این رقم قابل ملاحظه ای است. در فرابورس هم همین قدر رشد اتفاق افتاد. به هر حال، شاخص کل بورس توانست دوباره بالای مرز ۴ میلیون واحد تثبیت کند.
این نشان می دهد که خریداران سهام بورسی، دست بالاتری داشته اند. حدود ۹۳ درصد نمادهای بورسی بازار مثبت بودند. بازار نظر خودش را با شاخص کل اعلام می کند. وقتی شاخص کل بورس چنین رشدی را ثبت می کند و نزدیک ۳۰ هزار میلیارد تومان صف خرید ایجاد شده ولی عرضه ای هم صورت نمی گیرد، این وضع نشان می دهد که دیدگاه بازار به این تحولات مثبت است. اجماع بازار این است که تنش ها کاهش پیدا کرده است.
*آقای عراقچی، وزیر خارجه کشورمان بعد از مذاکرات روز جمعه گفت دیدگاه های دو طرف مطرح شده. همچنین ایشان اظهار امیدواری کرد که دور دوم مذاکرات برگزار شود. سخنگوی وزارت خارجه بعداً تاکید کرد که جلسه دوم برگزار خواهد شد. آقای ترامپ هم ساعت های بعد اعلام کرد که ایران طرح هایی را در مذاکرات پیشنهاد داده که ای کاش قبل از جنگ پیشنهاد می کرد.
همچنین او گفته که اگر ایران به سمت سلاح هسته ای نرود، توافق حاصل می شود. جنابعالی با توجه به این که ایران تاکید دارد به دنبال سلاح هسته ای نیست و با توجه با این موضع گیری های مقامات دو کشور، مذاکرات می تواند به سمت توافق برود؟
-فعلاً نظرات دو طرف مثبت بوده. وقتی دو تا قدرت درگیر، واردات مذاکراتی و آن هم در جلسه اول می شوند، نمی توانند سریعاً در کوتاه مدت، به نتیجه خاصی برسند. این که فقط دو طرف برداشت مثبتی از مذاکرات داشتند، مبنای خوبی هست. ایران در دکترین نظامی خودش، پیش از این هم به طور شفاف اعلام کرده که به دنبال سلاح اتمی نیست.
قبل از جنگ هم، آمریکایی ها تعدادی از هواپیماهای خودشان را در جزیره دیه گو گارسیا در اقیانوس هند مستقر کرده بودند. در عین حال، مذاکرات اوایل امسال انجام شد ولی بعداً هواپیماها را از آنجا بردند. در مجموع، دو طرف بسته به شرایطی که می بینند و امکاناتی که وجود دارد، اظهار نظر می کنند.
چارچوب های دیپلماسی ثابت نیست و بر حسب شرایط تغییر می کند. هم آمریکایی ها و هم طرف ایرانی، اظهار خوشبینی کرده اند. در نتیجه باید منتظر مذاکرات در روزهای آینده باشیم. آقای ویتکاف و تیم آمریکایی هنوز در منطقه حضور دارند و شاید تا دوره بعدی مذاکرات در منطقه بمانند و کارهای دیپلماتیک خودشان را انجام بدهند.
*در اواخر روز شنبه ۱۸ بهمن ماه، کاهش بیش تری در بازار دلار و طلا اتفاق افتاد. آیا ممکن است این کاهش ها در این بازارها ادامه دار شود و آیا فعالان این بازارها احساس کردند که مذاکرات جدی هست؟
-قاعدتاً این طور بوده است. ما یک الاکلنگی در اقتصاد داریم که اگر شاخص بورس تهران، پایین بیاید، در آن طرف قیمت طلا و ارز و خصوصاً ارز ممکن است بالا برود. چون ارز عاملی هست که جهت حرکت طلا را هم تعیین می کند. قیمت طلا ، حاصلضرب قیمت اونس جهانی در نرخ تبدیل دلار به ریال است. از آن طرف، وقتی نرخ دلار و طلا بالا بروند، شاخص بورس کااهش پیدا می کند.
در بازارهای جهانی، چون قیمت طلا افزایشی بود و نوسان رو به پایین طلای جهانی، جای خودش را به یک رشد مقطعی داد، فعلاً در روزهای یک شنبه بهمن ماه، نرخ طلای داخلی احتمالاً در جا می زند و دلار هم، بعد از این که طلا در جا زد، رشد نکرد.
البته بازار نفت از خبرها در روز جمعه تاثیر نگرفت. در روز دوشنبه ۲۰ بهمن ماه، بازار نفت تاثیر خودش را می گیرد. اگر در روز دوشنبه قیمت نفت کاهشی باشد، نشان می دهد که احتمال توافق از نظر کارشناسان نفتی وجود دارد. کارشناسان نفتی، سیاسی ترین کارشناسان بازارها هستند. در حالی که تحلیلگران بازار طلا، بیش تراقتصادی و طرف بانک ها و بانک مرکزی هستند. ما باید منتظر باشیم که در روز دوشنبه، آیا قیمت نفت نشان می دهد که مذاکرات جدی بوده یا نه. بنابراین، قیمت نفت خیلی مهم است.
*بیت کوین ریزش بزرگی داشته و در روز شنبه ۱۸ بهمن ماه، در محدوده ۶۷ تا ۷۱ هزار دلار در نوسان بود. بیت کوین در زمان اوج در ماه های قبل به ۱۲۴ هزار دلار رسیده بود. آیا ممکن است یک مقدار از پول های ایرانی های فعال در حوزه بیت کوین و ارزهای دیجیتال، به سمت بورس آمده باشد؟
-خیر؛ از زمانی که آقای ترامپ وارد کاخ سفید شد و شعار اول آمریکا را در پیش گرفت، می دانستیم سیاست بازگشت آمریکا با رونق، نمی تواند همراه با تضعیف دلار باشد. آقای ترامپ در روزهای اول یک مقدار روی ارزهای دیجیتال مانور داد و باعث شد قیمت ها خیلی بالا برود، ولی ما می دانستیم ترامپ نمی تواند برای دلار به عنوان پول آمریکا، رقیب بتراشد. به همین دلیل تب و تاب ارزهای دیجیتال فروکش کرد و بیت کوین تمام رشدی که با شروع دوره آقای ترامپ تجربه کرد پس داد.
ایرانی ها در بازار ارزهای دیجیتال پول چندانی ندارند و بازار ارزهای دیجیتال و بازار بورس تهران، به همدیگر متصل نیستند. از طرفی، چون صرافی های ارزهای دیجیتال تحت فشار هستند به سرعت نمی توانند پول به بازار سهام تهران منتقل کنند. الان ترامپ دارد فشار می آورد که دلار رشد کند. در نتیجه در این شرایط بازار کریپتو کارنسی (ارزهای دیجیتال) نمی تواند رونق خاصی پیدا کند مگر این که نرخ بهره آمریکا کاهش داشته باشد.
*ارزش دلاری کل بازار بورس تهران ۸۸ میلیارد دلار شده و ارزش معاملات روز شنبه ۱۸ بهمن ماه ۲۲ هزار میلیارد تومان شد. آقای صیدی در ماه های قبل گفته بود که ارزش بازار باید به ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیارد دلار برسد. راجع به این دو مولفه هم لطفا توضیح بدهید؟
-دلار، رشد قابل ملاحظه ای کرده و از طرفی، ارتباط بازار ما با بازار جهانی، قطع است. به همین دلیل، ما یکی از ارزانترین بازارها را در دنیا داریم، یعنی سهام ما خصوصاً در گروه های پتروشیمی، نفت و گاز، معدن و فلزات نسبت به سهام کشورهای ترکیه، قطر و هندوستان و حتی روسیه ارزان است. رقم حدود ۹۰ میلیارد دلار بسیار ناچیز است.
در حال حاضر با قطع بودن ارتباط بازار سرمایه ایران با بازارهای جهانی، و نرخ بهره نزدیک ۴۰ درصد، نرخ های کنونی سهام ایران رخ داده است. ما باید به امید این باشیم که نرخ بهره کاهش پیدا کند، یا ارتباطات افزایش بیبن المللی پیدا کند. در آن صورت بازار ما یکی از بازارهای پرپتانسیل جهان خواهد بود. این که ارزش معاملات روزانه بورس ۲۲ هزار میلیارد تومان شده، طبیعی است. چرا که ارزش معاملات بورس در روزهای زیادی بالای ۲۰ هزار میلیارد تومان بوده است.
*به نظر شما، اگر قیمت دلار کاهش پیدا کند ارزش سهام دلاری بورس تهران و در مجموع بورس کاهش پیدا می کند و بر شاخص کل هم تاثیر می گذارد؟
-در روز شنبه نرخ دلار در مرکز مبادله ارز و طلای ایران ۱۳۴ هزار و ۹۰۰ تومان بود. این نشان می دهد که قصد آقای همتی، رئیس کل بانک مرکزی برای تک نرخی کردن ارز جدی است. یعنی فاصله نرخ ارز آزاد را با نرخ مبادله ای کاهش می دهد. در عین حال نرخ دلار بازار آزاد تا ۱۵۶ هزار تومان پایین آمد و اختلاف این نرخ با نرخ مرکز مبادله ۲۱ هزار تومان است.
بازار سهام، حتی هنوز ارز ۱۳۴ هزار تومان را هضم نکرده است، یعنی شرکت های بورسی هنوز صورت مالی جدید ۳ ماهه را با نرخ ارز جدید تطبیق نداده اند. البته بعید می دانم قیمت دلار بازار آزاد از حدود ۱۶۰ هزار تومان فعلی به ۱۳۵ هزار تومان برسد.
*شاخص کل در هفته های قبل، در زمان اوج رشد ۴ میلیون و ۶۰۰ هزار واحد شد. در شرایط قعلی آیا رشد شاخص کل بورس ادامه دارد و فراتر از ۴ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان سقف قبلی می رود یا رشد زیادی ندارد؟
-بورس به نوعی منتظر مسائل سیاسی است. فعلاً بازار نیاز به آرامش سیاسی دارد تا تاثیرات اصلاح و افزایش نرخ ارز بر شرکت های بورسی را ببیند.
*آقای ترامپ گفت در هفته بعد جلسه دوم مذاکرات با ایران را داریم. ایا این یعنی شرایط مثبت هست و بورس احتمال رشد بیشتر را دارد؟
-مساله این است که وقتی می خواهیم سرمایه گذاری بزرگی انجام بدهیم نیاز داریم خیال ما راحت تر باشد. الان رسیدن به سطح قبلی شاخص کل بورس، با توجه به نرخ های دلار و صورت های مالی امکانپذیر است. اما اگر بخواهیم بالاتر از آن برویم، هم آرامش لازم داریم و هم باید در مسائل مربوط به نرخ بهره و نرخ گذاری دستوری بعضی محصولات، تجدید نظر انجام شود.
من خوشبین هستم که اگر در چند روز آینده آرامش ادامه پیدا کند، بازار مجدداً سطح قبلی را پس بگیرد. البته بازار محدوده ۴ میلیون را به راحتی پس گرفت. اما این وضع، تابع آرامش و خبرهای سیاسی است. هر لحظه ممکن است یک خبر، آرامش بازار را به هم بزند. به همین دلیل شرایط بازار، شکننده هم هست و معامله گران کوتاه مدت هم در بورس فعال هستند. در مجموع، بازار به صورتی که بخواهیم محکم نیست. به هر حال، آرامش سیاسی توام با اصلاح اقتصادی، می تواند شاخص کل را حتی از سقف قبلی عبور بدهد.
نظر شما