بررسی صفحه اقتصاد از بازار خودرو در بهمن ماه :
بازار خودرو روی لبه تیغ سیاست و قیمت/ بالاترین و پایین ترین قیمتهای خودرو
پیش بینی شب عید خودرویی/بازار در قبضه ایران خودرو
بازار خودرو ایران تا ۱۸ بهمن ۱۴۰۴ نهتنها از رکود خارج نشده، بلکه وارد فاز پیچیدهتری از «رکودِ متشنج» شده است؛ بازاری که در آن قیمتها با خبر و دستور حرکت میکنند، نه با معامله، و خریدار میان شوکهای کارخانهای، مداخلات قضایی و نبود افق روشن، عملاً به تماشاگر تبدیل شده است.
در نیمه دوم بهمن، تصویر غالب بازار خودرو، کاهش محسوس حجم خرید و فروش در کنار چسبندگی قیمتهاست، برخلاف تصور عمومی، افت معاملات به کاهش قیمت منجر نشده و بازار آزاد ترجیح داده در سطوح جدید قیمتی متوقف بماند.
افزایشهای مقطعی در برخی محصولات پرتقاضا مانند دنا پلاس اتوماتیک، پژو ۲۰۷ اتوماتیک پانورما و سورن پلاس دوگانهسوز، بیشتر واکنش روانی به اخبار بوده تا نتیجه تقاضای واقعی، در مقابل، کاهش محدود قیمت در محصولاتی مانند تارا اتوماتیک V4 یا ساینا S نشان میدهد بازار در نبود خریدار، توان اصلاح عمیق ندارد.
در ۱۹ بهمن، بالاترین قیمت بازار به هایما ۸S با حدود ۳ میلیارد و ۶۳۰ میلیون تومان رسید و پایینترین قیمت متعلق به سایپا ۱۵۱ GX در محدوده ۷۳۹ میلیون تومان بود؛ فاصلهای که بیش از هر چیز، شکاف عمیق میان قدرت خرید جامعه و سبد واقعی بازار خودرو را برجسته میکند.
پس یک واقعیت تلخ را از همین اول بپذیریم، بازار خودرو ایران، بازار خودرو نیست. بازار “دارایی شبهپولی” است.
ماشین در ایران دیگر وسیله نقلیه نیست؛ واحد ذخیره ارزش، ابزار پوشش تورم و در مواردی حتی جایگزین مسکن برای طبقه متوسط شده است و اگر این را نفهمیم، هیچ نمودار قیمتی معنی ندارد.
بازاری که ماشین نمیفروشد، تورم میفروشد
در بهمن ۱۴۰۴ بازار خودرو ایران وارد فاز عجیبی شده است نه رکود واقعی است، نه رونق واقعی، نمایشگاهها خلوتاند اما سایتهای خرید و فروش شلوغاند، معاملات انجام میشود اما فروشندهها پشیمان و خریدارها مرددند.
دلیل این امر ساده است مردم خودرو را برای «سوار شدن» نمیخرند؛ برای «جا نماندن از تورم» میخرند، افزایش قیمت کارخانهای ایرانخودرو، رشد نرخ ارز و بازگشت تدریجی وارداتیها سه نیروی اصلی شکلدهنده بازار فعلی هستند، نتیجه آن بازاری شده که نه میریزد، نه میجهد، فقط میخزد…
رکود معاملاتی با تورم قیمتی
تا ۱۸ بهمن ۱۴۰۴ بازار خودرو وارد «رکود تورمی» شده یعنی حجم معاملات پایین، قیمتهای بالا و انتظارافزایش قیمت در ذهن مردم است همچنین گزارشهای معاملاتی نشان میدهد بازار جهت مشخص ندارد و در حالت انتظار قرار گرفته است.
اما همزمان رشد نرخ ارز باعث افزایش قیمت خودروها شده، مخصوصاً خودروهای مونتاژی و وابسته به قطعات وارداتی، این یعنی چه؟ یعنی مردم خرید را عقب میاندازند، اما قیمت عقب نمینشیند، پس چرا خرید و فروش کم است؟ سه دلیل دارد قدرت خرید سقوط کرده ، ترس از افت ناگهانی بعد مذاکرات و انتظار جهش ارزی در نتیجه بازار «منجمد» است، نه آرام.
شوک ایرانخودرو؛ جرقهای که آتش نشد اما دود کرد
افزایش ۴۷ تا ۶۳ درصدی قیمتهای کارخانهای ایرانخودرو، مهمترین متغیر بهمنماه بود، اعلام قیمتهایی مانند جهش پژو ۲۰۷ پانوراما از حدود ۸۶۰ میلیون به بیش از یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان، بلافاصله انتظارات تورمی را در بازار آزاد بالا برد.
با این حال، واکنش صریح وزارت صمت مبنی بر عدم تأیید این افزایشها و ورود دادستانی تهران، که به بسته شدن سایت فروش ایرانخودرو انجامید، اجازه نداد این شوک به یک موج پرقدرت معاملاتی تبدیل شود.
تناقض میان موضع خودروساز، وزارت صمت و دستگاه قضایی، بازار را در وضعیت تعلیق نگه داشت؛ قیمتها بالا رفتند، اما معاملهای شکل نگرفت. نتیجه، بازاری است که «گرانتر شده»، اما «فعالتر نشده» است.
مهمترین اتفاق بازار خودرو در یک سال اخیر افزایش قیمت کارخانهای بود، قیمت محصولات ایرانخودرو و سایپا تا حدود ۳۳٪ افزایش پیدا کرد، این اتفاق سه اثر مستقیم شامل افزایش فوری قیمت بازار آزاد در ایران ، نابودی کامل خودرو ارزان بعد از این افزایش و بازگشت دلالی داشت.
کدام شرکت بیشترین فروش را دارد؟
در حال حاضر ایرانخودرو سلطان بازار است؛ در سال ۲۰۲۵ بیش از ۴۰۰ هزار دستگاه فروش داشته و حدود ۱۰۰ هزار دستگاه جلوتر از سایپا بوده است.
از منظر عملکرد شرکتها، ایرانخودرو همچنان بیشترین درآمد فروش را در اختیار دارد، درآمد ۹ ماهه این شرکت تا آذر ۱۴۰۴ به حدود ۳۷۰ هزار میلیارد تومان رسید؛ رشدی قابلتوجه که عمدتاً از فروش داخلی گروههای پژو، دنا، سورن و تارا حاصل شده است.
با این حال، این رشد درآمد الزاماً به معنای بهبود پایدار وضعیت مالی نیست، زیرا ساختار هزینهای و زیان انباشته همچنان پابرجاست،
سایپا در نقطه مقابل، بیشترین حجم فروش را ثبت کرده و بیش از ۹۸ درصد تولید خود را به فروش رسانده، اما افت شدید تولید داخلی و کاهش فروش خانواده X200 زنگ هشدار جدی برای این شرکت است.
در این میان، کرمانموتور بهعنوان یکی از بازیگران مونتاژی، کمبازدهترین عملکرد را در فروش بورسی ثبت کرده و عملاً از رقابت سودآور عقب مانده است.
آمار تولید نیز همین را تأیید میکند ایرانخودرو ۴۸۵ هزار دستگاه، سایپا ۳۱۵ هزار دستگاه، پارسخودرو ۹۶ هزار دستگاه فروخته اند.
کدام شرکتها زیانده هستند؟
حقیقتی که کمتر گفته میشود این است که تقریباً تمام خودروسازان بزرگ داخلی زیان انباشته دارند، ایرانخودرو سالها ضررده بوده و حتی در برخی خطوط تولید مانند محصولات پژو میلیاردها ریال زیان ثبت کرده است.
دلیل آن هم بنا به نظر کارشناسان قیمتگذاری دستوری، هزینه تولید بالا ، فناوری قدیمی ، تیراژ غیر اقتصادی بوده است یعنی شرکت میفروشد اما سود نمیسازد.
بالاترین و پایینترین قیمت خودروها (بهمن ۱۴۰۴)
ارزانترینها ساینا: حدود ۴۵۰ تا ۵۲۰ میلیون تومان
کوییک: حدود ۴۸۰ تا ۵۷۰ میلیون تومان
تیبا/خانواده X۲۰۰: نزدیک ۵۰۰ میلیون تومان(اینها دیگر خودرو اقتصادی نیستند، فقط ارزانتریناند.)
میانرده داخلی پژو ۲۰۷: حدود ۷۵۰ تا ۹۵۰ میلیون
دنا پلاس: حدود ۹۰۰ تا ۱.۲ میلیارد
تارا: حدود ۱.۱ تا ۱.۴ میلیارد
مونتاژیها دیگنیتی پرایم: حدود ۳.۲ میلیارد
فیدلیتی الیت: حدود ۳.۵ میلیارد
پیکاپ فوتون: حدود ۴.۴ میلیارد
سقف بازارSUV های وارداتی و لوکس:۶ تا ۱۰ میلیارد تومان
وارداتیها؛ ویترین جذاب، اثر محدود
بازگشت وارداتیها یک اشتباه تحلیلی رایج ایجاد کرده ، خیلیها فکر کردند قیمتها میریزد اما نریخت چون این خودروها در ایران «جایگزین» داخلی ندارند.
پس بازار جدا دارند و اثر واقعی آنها کاهش تقاضا برای مونتاژیهای چینی گران و افزایش پرستیژ بازار وارداتی تغییر سلیقه خریدار پولدار است، ورود و عرضه محدود خودروهایی مانند کیا سورنتو، هیوندای سانتافه و کیا اسپورتیج، اگرچه توجه رسانهای بالایی ایجاد کرده، اما اثر واقعی آن بر بازار، محدود و بیشتر روانی بوده است.
قیمت این خودروها در بازه ۲.۴ تا ۶.۶ میلیارد تومان قرار دارد؛ سطحی که آنها را از دسترس اکثریت خریداران خارج میکند.
کیا اسپورتیج ۲۰۲۵ با پیشرانه ۱.۵ لیتری توربو و شبکه خدمات پس از فروش گستردهتر کوشا خودرو، موقعیت رقابتی بهتری نسبت به سانتافه ۲۰۲۴ دارد که طراحی ساختارشکن آن با تردید بازار و ضعف شبکه خدمات همراه شده است. با در نظر گرفتن قیمت جهانی حدود ۳۰ هزار دلار، هزینه نهایی خرید این خودروها برای مشتری اول به حوالی ۵ میلیارد تومان میرسد؛ رقمی که نقش آنها را به «تنظیمکننده انتظارات» محدود میکند، نه کاهنده قیمت.
قیمت تقریبی (بهمن ۱۴۰۴)
کیا اسپورتیج: حدود ۵.۵ تا ۶.۵ میلیارد تومان
هیوندای سانتافه: حدود ۶.۵ تا ۸ میلیارد
کیا سورنتو: حدود ۸ تا ۱۰ میلیارد اینها قیمت داخلیها را پایین نمیآورند و فقط بازار ثروتمندان را از چینیها جدا میکنند.
چرا قیمت خودرو پایین نمیآید؟
موتور اصلی قیمت نرخ ارز است، خودرو مستقیم یا غیرمستقیم وابسته به واردات قطعه است، بنابراین افزایش دلار فوراً قیمت را بالا میبرد.
تورم عمومی در ایران خودرو تابع تورم است، نه عرضه و تقاضا ، کمبود عرضه واقعی تولید حدود ۸۹۶ هزار دستگاه بوده که نسبت به سال قبل کاهش داشته است.
در کشوری با تقاضای بیش از ۱.۵ میلیون خودرو در سال، این یعنی کمبود دائمی خرید و فروش انجام میشود اما نوع معامله عوض شده قبل خرید مصرفی بوده و الان خرید سرمایهای یعنی مردم ماشین دوم میخرند کمتر سوار میشوند، بیشتر نگه میدارندبه عبارتی ماشین شده «سکه بزرگ»
چشمانداز تا شب عید؛ رکود گران یا جهش مقطعی؟
با فرض تداوم ابهام در سیاست قیمتگذاری و نبود عرضه پرحجم و منظم، محتملترین سناریو تا اسفند ۱۴۰۴، تداوم رکود معاملاتی همراه با تثبیت یا رشد ملایم قیمتهاست. هر خبر جدید از افزایش رسمی قیمتها یا تغییر نرخ ارز میتواند جهشهای کوتاهمدت ایجاد کند، اما بدون پشتوانه تقاضای واقعی، این جهشها پایدار نخواهند بود. اصلاح قیمتی عمیق تنها در صورتی محتمل است که فروش گسترده با تحویل قطعی و سیگنال ثبات اقتصادی همزمان ارسال شود؛ سناریویی که در حال حاضر نشانههای پررنگی از آن دیده نمیشود.
نتیجهگیری
بازار خودرو ایران مشکل تولید یا واردات ندارد، مشکل اعتماد دارد، تا وقتی تورم مزمن وجود دارد خودرو مصرفی نمیشود ، کالای سرمایهای میماند قیمت واقعی کشف نمیشود پس سؤال «الان بخریم یا نه؟» اساساً سؤال غلطی است.
در اقتصاد ایران زمان خرید خودرو را نیاز تعیین نمیکند، تورم تعیین میکند و این همان دلیلی است که باعث شده پراید حذف شود، ولی منطق پراید هنوز در ذهن اقتصاد ایران زنده بماند.
بازار خودرو ایران در بهمن ۱۴۰۴ نه در مسیر سقوط است و نه در مسیر رونق؛ بلکه در وضعیتی ایستاده که قیمتها جلوتر از واقعیت اقتصادی حرکت میکنند و معاملات عقبتر از آن. افزایشهای کارخانهای، حتی وقتی متوقف میشوند، اثر روانی خود را میگذارند و بازار آزاد را روی پله بالاتر نگه میدارند. تا زمانی که سیاستگذاری شفاف، عرضه قابل اتکا و نسبت معقول میان قیمت و قدرت خرید شکل نگیرد، خودرو همچنان کالایی گران، کممعامله و پرحاشیه باقی خواهد ماند؛ بازاری که بیش از آنکه تابع عرضه و تقاضا باشد، اسیر تصمیم و دستور است.
بنابراین بازار آزاد، به جای بازگشت، روی پله جدید جاگیر شد و این همان الگویی است که اگر سیاستگذاری قابل پیشبینی نشود، تا شب عید هم تکرار میشود.
نظر شما