در گفتگوی «صفحه اقتصاد» با حسن فروزان فرد؛ رئیس کمیسیون حکمرانی اتاق بازرگانی تهران بررسی شد؛
تبعات زیان آور قطع اینترنت بین الملل برای شرکت ها و فعالان اقتصادی
حسن فروزان فرد، رئیس کمیسیون حکمرانی اتاق بازرگانی تهران، در گفتگو با صفحه اقتصاد: امیدوارم به مرحله ای از مدیریت دست پیدا کنیم در سطح تعاملات ملی خودمان که برای اداره امور، جمع کردن شرایط و برای تعامل بهتر با مردم و جلوگیری از نارضایتی ها، مجبور نباشیم که نظامات جاری روزمره را بر هم بزنیم.
در هفته های اخیر و با وقوع تنش های اجتماعی در جامعه، دسترسی به اینترنت بین الملل، منتفی شد و بر اساس اخبار منتشر شده روزهای اخیر، مسعود پزشکیان رئیس جمهور، به دبیر شورای عالی امنیت ملی برای برقرار کردن اینترنت بین الملل و شروع فعالیت کسب و کارها، توصیه های لازم را ارائه داد.
در همین ارتباط، «صفحه اقتصاد» با حسن فروزان فرد، عضو هیأت نمایندگان اتاق های بازرگانی، صنایع و معادن تهران و ایران و رئیس کمیسیون حکمرانی اتاق بازرگانی، صنایع و معادن تهران درخصوص تبعات و زیان های ناشی از قطع اینترنت بین الملل برای فعالان اقتصادی و شرکت های مختلف به گفت و گو نشسته که می خوانید:
*****
*در هفته های اخیر، تنش هایی در جامعه ما به وجود آمد و اتفاقاتی رخ داد. در این میان، و از اواسط دی ماه ۱۴۰۴ اینترنت بین الملل هم قطع شد و قطعی اینترنت ادامه پیدا کرد. فعالان اقتصادی، عدد و رقم هایی در مورد زیان ها و خسارت هایی که در این مدت به فعالان بازار و تولید کنندگان وارد شده، اعلام می کنند. آیا واقعا مشخص هست که چقدر زیان یا عدم النفع اتفاق افتاده است؟
-امروزه جایگاه اینترنت در اداره امور، پیشرفت امور و رسیدن به دستاوردهای مورد انتظار، اینقدر نقش مهم و گسترده ای پیدا کرده که از جنبه های مختلف می شود به آن پرداخت و در مورد خسارت، هزینه یابی کرد، یعنی اینترنت صرفاً یک عامل ارتباطی، یا صرفاً دیگر یک وسیله تکمیلی در کنار بقیه وسایل نیست. شکل اداره شرکت ها به گونه ای در حال تغییر است که اینترنت، به یک تعبیر، در تار و پود مدیریت شرکت ها و تعاملات شرکت ها با ذی نفعان خودشان تنیده شده.
آنها هم که تعاملاتی بر پایه اینترنت دارند، اصلاً شرایط متفاوتی دارند، یعنی فروشگاه های آنلاین یا سایر کسانی که در چارچوب اینترنت با مشتریان و ذی نفعان خودشان، برای تولید ارزش و خدمات، در تعامل مستقیم هستند و خدمات یا کالاهایی را ارائه می کنند و اصلاً بر بستر اینترنت کار می کنند، توقف کامل فعالیت را تجربه کردند.
ضرر و زیان این نوع شرکت ها، در قالب توقف کامل هست، اما بقیه شرکت ها و فعالان هم، هر کدام به نوبه خودشان و متناسب با این که اینترنت چه سهمی در اداره امورشان و تولید ارزش شان دارد، به فراخور حال، دچار گرفتاری هایی شده اند. بنابراین، نحوه محاسبه زیان احتمالی در این زمینه، نیاز به بررسی دقیق دارد.
*رئیس اتحادیه کسب و کارهای مجازی، اعلام کرده که هر روز قطعی اینترنت ۳ هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان به کسب و کارهای اینترنتی آسیب زده و در مجموع ۲ هفته ۴۰ هزار میلیارد تومان زیان اتفاق افتاده است. ارقام دیگری از جمله ارقام کمتر هم گفته شده. آیا اتاق بازرگانی و صنایع، بایستی اطلاعات را از سراسر کشور و فعالان اقتصادی دریافت کند و مشخص شود که چقدر زیان یا عدم النفع اتفاق افتاده است؟
-برخی همکاران در اتاق بازرگانی داریم که اگر شرایط مساعد باشد و به دنبال شفافیت باشیم، توان انجام چنین محاسباتی را دارند. کسانی در کمیسیون های مرتبط در اتاق ایران و اتاق های بازرگانی مهم کشور یعنی در حوزه کسب و کارهای اینترنتی و حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات فعالیت دارند و من امیدوارم در فضایی مساعد و در فضایی که همراه با آرامش باشد آنها بتوانند محاسبه درستی در این زمینه داشته باشند و اعلام می کنند.
در مورد این عدد ۴۰ هزار میلیارد تومان، نظری ندارم چون نحوه محاسبه آن را ندیده و مطالعه نکرده ام. من فکر می کنم، بعد از این که شرایط جامعه، به شرایط مستحکم تر و باثباتی برگردد و قابلیت محاسبه فراهم شود، افراد متخصص و کمیسیون های مرتبط در اتاق های بازرگانی، در این زمینه می توانند اظهار نظر کنند. همین الان هم، نفرات فعال در این عرصه، در اتاق های بازرگانی فعالیت دارند و احتمالاً می توانند در این زمینه، عدد دقیق تری را اعلام کنند.
*جنابعالی در حوزه تولید و صنعت فعالیت دارید و در حوزه مشاوره هم، تخصص دارید. با توجه به فعالیت عملی خودتان و شناختی که دارید، آیا در این دو هفته گذشته، اتفاقاتی برای حوزه کاری فعالان تجارت، تولید و صنعت رخ داد و دچار زیان شدند یعنی در زمینه فروش، آسیب زیادی دیدند؟
-صد در صد، آسیب هایی وارد شده و هر عاملی که زمینه های ارتباطی را در فضای کسب و کار محدود می کند، به اندازه محدودیتی که ایجاد می کند، زیان وارد می کند. چرا که سرعت عمل را کاهش می دهد و دقت ها را کاهش می کند. فرض کنید شرکت ها حتی در این دو هفته، دسترسی به اینترنت نداشتند. شرکت ها به اینترنت حتی به معنای ارسال یا دریافت پاسخ نامه الکترونیکی، نداشتند که در تعاملات خودشان، از آن استفاده کنند. پس شرکت ها حتی دسترسی به پست الکترونیکی (ایمیل) نداشتند.
همچنین شرکت ها به دلیل این که اینترنت نداشتند مکانیسم های کنترلی آنها که بر اساس اینترنت کار می کرده، از کار افتاده است. موارد فراوانی در این زمینه می توان ذکر کرد و اینقدر اینترنت در تار و پود روزمره کسب و کارها تنیده شده که متناسب با نوع کسب و کار، آسیب ها جدی بوده است.
*فرضاً در شرکت هایی که در آنها مسئولیت دارید این مشکل، چه آسیب هایی ایجاد کرد؟
-من خودم، رئیس هیأت مدیره یک شرکت فروش اینترنتی هم هستم. در این شرکت و طی دو هفته گذشته، انواع و اقسام هزینه ها را پرداخت کردیم. اول این که در تعامل با مشتریان خودمان، دو هفته فاصله افتاده است. از طرفی، بحث تاریخ مصرف محصولات فروشگاه، مطرح است. همچنین در حوزه تعامل با تامین کنندگان کالاها دچار مشکل شدیم چرا که کالاهای آنها برای فروش در اختیار ما بود.
این نوع کسب و کارها، کلاً مختل بودند. کل هزینه های پرسنلی، هزینه های اجاره و هزینه های برق و آب، تحمیل شده و هیچ دستاوردی در دو هفته گذشته وجود نداشته است. البته کسب و کارهای تولیدی دیگر، ممکن است اینترنت به عنوان عامل اصلی در تولید آنها نقش نداشته باشد. در مورد این شرکت ها باید گفت که این شرکت ها هم، به اندازه استفاده ای که از اینترنت برای برقراری ارتباطات و برقراری تعاملات خودشان بهره می گرفتند، به همان اندازه آثار منفی ایجاد شده.
شرکت هایی که فعالیت صادراتی می کردند، تعاملات شان یکباره با مشتریان و کسانی که مثلاً راننده هستند یا در زنجیره تامین این شرکت ها، برای انجام صادرات همکاری می کردند، قطع شده، یا به سختی و با هزینه بالا برقرار شده. همچنین این شرکت ها، زمان از دست داده اند و فرصت از دست رفته وجود دارد. همه این موارد، زمینه های مرتبط با قطع شدن اینترنت است.
*در سال های اخیر، اینترنت کمک کرد که شرکت ها، مشتریان زیادی را جذب کنند و این کارها به صورت آنلاین انجام شده. در این روزها که اینترنت بین الملل قطع شد و فقط اینترنت داخلی با سرعت پایین، برقرار بود، آیا این شرایط باعث می شود که مشتریان، به سمت خرید به صورت مراجعه حضوری بروند یا این که ممکن است بعد از وصل کامل اینترنت، به همان حالت خرید آنلاین برگردند؟
-به نظر من، به راحتی تغییر در رفتار مشتری اتفاق نخواهد افتاد. کسی که به دلایل محکم و شواهد و منافع، در طول زمان به سمت تعاملات بر بستر اینترنت حرکت کرده و در حوزه های رفتار، نحوه خرید و موضوعات دیگر تغییر ایجاد کرده، به راحتی آنها را تغییر نمی دهد و به طور همیشگی به سمت خرید حضوری نمی رود. به هر حال، چنین فردی در این زمینه مقاومت می کند. ممکن است در شرایط اضطرار مجبور باشد این کار را انجام بدهد، اما خرید و فروش اینترنتی، تسهیلاتی را فراهم کرده بود و مردم هم از آن بهره ند شده اند.
در نتیجه، با قطعی موقت اینترنت، دیدگاه این نوع افراد، در این زمینه به آسانی تغییر نمی کند. با این حال، اعتماد مصرف کننده، به این روش کاهش پیدا می کند؛ مخصوصاً اگر شرایط را شرایط پُرچالشی ببیند و احتمال دوباره شکل گیری چنین اتفاقی را بدهد، قاعدتاً اطمینان او به این ابزار کمتر می شود و تعهدش به این که لزوماً از این ابزار استفاده کند، کاهش پیدا می کند.
در مجموع، لزوماً تغییر رفتار عمومی مصرف کنندگان را پیش بینی نمی کنم. من پیش بینی می کنم احتمالاً بعد از این که اینترنت به شرایط مساعد خودش برگردد، یک رویکرد مجدد به استفاده از اینترنت برای خیلی از کسب و کارها فراهم شود.
*آقای ابوالحسن فیروز آبادی که چند سال دبیر شورای عالی فضای مجازی بود در همین اوایل بهمن ماه گفته است قطع کردن اینترنت، مثل محروم کردن افراد از آب و برق و گاز است. همچنین گفته قطع ارتباطات ابزاری هست که صرف بیش تر از ۲ یا ۳ سال دیگر در اختیار حکومت ها نیست و الان هم شرکت اپل، موبایل هایی ساخته که اینترنت را از طریق ماهواره دریافت می کنند و حکومت ها نمی توانند اینترنت این موبایل ها را قطع کنند.
-دقیقاً نظر من هم، همین است. تغییرات تکنولوژی نشان داد که کسی، منتظر ما نمی ماند. در فضای فعلی، تحولاتی که در زمینه اینترنت به سرعت در حال شکل گیری است، زمینه ای را فراهم نمی کند که ما در بلند مدت، بتوانیم بگوییم از طریق قطعی دستی اینترنت، توانسته ایم زمینه برقراری ارتباط شهروندان ایرانی را به صورت کلی قطع کرده ایم. امکان دارد که بتوانیم محدودیت هایی ایجاد کنیم، اما کار به شکلی پیشرفت خواهد کرد که دسترسی به اینترنت، فراهم خواهد بود.
با این ترتیب، در بلند مدت باید به فکر راه های بهتری برای اداره امور باشیم و محدودیت یا توقف را به عنوان یک ابزار کنترلی برای خودمان در نظر نگیریم، یعنی توانمند سازی لازم انجام شود تا در حین برقراری اینترنت، دقت نظر داشته باشیم و منافع ملی را تامین کنیم.
*بحث تاریخ مصرف اقلام را مطرح کردید. آیا چنین مشکلی به صورت گسترده و وسیع بوده و خسارت زیادی در مورد این اقلام وارد شده؟
-این موضوع بستگی دارد به فعالیت پلتفرم ها و نوع فروشی که فروشگاه های اینترنتی دارند. برخی فروشگاه ها، کالاها را تهیه می کنند و بعد هم، می فروشند. این تعهد، به دوش صاحبان آنها می افتد و دشواری کار روی صاحبان این نوع فروشگاه های اینترنتی است. در جاهایی که به صورت پلتفرم عمل می کنند و محصول، در اختیار افراد است، شرایط، فرق می کند.
به هر حال، کُندی یا توقف اینترنت زمینه توقف یا کنُدی فروش را فراهم می کند. فارغ از این که هزینه نهایی این عقب افتادگی را تولید کننده می پردازد یا واسطه فروش می پردازد یا پلتفرم می پردازد، این هزینه بالاخره اتفاق می افتد. برای مثال، کالایی برای عرضه و فروش آماده شده و با تاریخ مصرف محدود، مثل کالاهایی ازقبیل لبنیات یا محصولات غذایی، اما یک دفعه زمینه فروش کاهش پیدا می کند یا ارتباطات، برای این که فروش را انجام داد متوقف می شود. این که هزینه را چه کسی می پردازد، در مجموع فرق نمی کند چرا که بالاخره هزینه ای اتفاق افتاده است. هزینه ایجاد شده بستگی به اندازه فروشگاه ها و حوزه فعالیت فروشگاه ها دارد و آثار منفی دارد.
*در روزهای قبل، این بحث ها مطرح بود که اینترنت فعالان اقتصادی وصل شود. اما اعلام شد که وصل شدن در حد این است که اتاق های بازرگانی، اینترنت بین الملل شان وصل شده و فعالان بازار از جمله مدیران عامل شرکت ها یا بقیه مسئولان شرکت، به محل اتاق بازرگانی شهر خودشان مراجعه می کنند و از آنجا می توانند فقط ایمیل ارسال و دریافت کنند. کلا در این حد ارتباط اینترنتی برقرار شد؟
-بله؛ دقیقاً همین طور بوده است. برخی همکاران ما به خاطر مشکلات مربوط به محموله های صادراتی، یا قطع ارتباط آنها با مشتریان خارج از کشور، یا قطع ارتباط با رانندگان، به شدت آشفته شده بودند. اتاق های بازرگانی، سعی کردند این تعامل را شروع کنند و راه کوچکی باز کنند تا در موارد ضروری و حیاتی، رسیدگی لازم انجام شود.
با همکاری هایی که دستگاه های مرتبط انجام دادند، این شرایط فراهم شد. اتاق بازرگانی تهران، سریعتر از بقیه اتاق های بازرگانی، توانست این ظرفیت را فراهم کند تا اعضای اتاق بازرگانی، با معرفی نامه معتبر، بتوانند به اتاق مراجعه کنند و حدوداً زمانی در حد نیم ساعت در روز در اختیار داشته باشند و از خدمات دسترسی به اینترنت برای ارسال پیام های خودشان یا دریافت پیام ها، به صورت محدود استفاده کنند.
*اینترنت بین الملل از پنج شنبه ۱۸ دی ماه قطع شد. چند روز بعد از قطع اینترنت، این امکان در اتاق بازرگانی ایجاد شد؟
-اگر اشتباه نکنم در هفته دوم، این امکان فراهم شد.
-یعنی حدوداً از شنبه ۲۷ دی ماه، دسترسی به اینترنت از طریق اتاق های بازرگانی برای فعالان اقتصادی فراهم شد؟
-فقط در مورد اتاق بازرگانی تهران صحبت می کنم. چون برخی اتاق ها، به طور همزمان و حتی تا روزهای اول بهمن ماه جاری، موفق به این کار نشدند. چرا که زیرساخت لازم را نداشتند و نتوانستند این کار را انجام بدهند. بر اساس گزارش اولیه ای که همکاران ما در جلسه هیات نمایندگان اتاق تهران، در روز سه شنبه 30 دی ماه، ارائه دادند، مشخص شد که چند روزی هست که این خدمات فراهم شده و هر روز تعدادی از اعضای اتاق بازرگانی، برای رسیدگی به همین موارد، به اتاق بازرگانی مراجعه کرده اند.
*برخی شرکت ها برای غلبه بر مشکل قطع اینترنت و ارتباطات، نفرات خودشان را به کشورهای دیگر فرستاده اند یا از سیم کارت های موبایل کشورهای دیگر استفاده کرده اند. آیا این کارها هزینه زیادی داشته است؟
-حتماً همین طور است و بی نظمی هم ایجاد می کند. در جلسه روز سه شنبه 30 دی ماه، تعدادی از همکاران من، در همان جلسه اتاق بازرگانی، اعلام کردند که در روزهای اول به مرزها مراجعه کرده بودند تا از ظرفیت های مرزی برای ایجاد ارتباطات و تعاملات شرکت خودشان استفاده کنند یا حتی از کشور خارج شده بودند تا بتوانند برخی از کارهای مهم خودشان را پیگیری کنند. این شرایط، بی نظمی و هزینه زیادی ایجاد می کند. بعد هم احتمال وقوع بحث های امنیتی وجود داشته است. این رفت و آمدها، هم پرهزینه بوده، در سرما و گرفتاری ها، دشوار بوده است و هم می توانسته افراد را در مرزها دچار مشکلات امنیتی کند.
امیدوارم به مرحله ای از مدیریت دست پیدا کنیم در سطح تعاملات ملی خودمان که برای اداره امور، جمع کردن شرایط و برای تعامل بهتر با مردم و جلوگیری از نارضایتی ها، مجبور نباشیم که نظامات جاری روزمره را بر هم بزنیم. این موضوعات، قابل پیش بینی هست و باید تدابیری اندیشیده شود که شفافیت و حکمرانی در فضای عمومی، به گونه ای کارها را پیش ببرد که فرصت برای رفتارهای غیر طبیعی در بین مردم و سوء استفاده بیگانگان فراهم نباشد.
نظر شما