علی اکبر نیکواقبال، اقتصاددان در گفتگو با صفحه اقتصاد:
با یارانه جزئی یک میلیون تومانی، مسائل اقتصادی کشور حل نمی شود
علی اکبر نیکواقبال، اقتصاددان در گفتگو با صفحه اقتصاد: این یارانه یک میلیون تومانی ناچیز است و فقط یک داروی جزئی است که می تواند این بیمار را از این مرحله به مرحله بعد برساند و در اصل، گرسنگی را به تاخیر می اندازد. در حالی که باید راه حل های اساسی در پیش گرفته شود و دست اندرکاران نباید خودشان را گول بزنند.
تا همین روزهای گذشته، دولت بخشی از ارز حاصل از صادرات نفت را به وارد کننده نهاده های دامی و خوراکی و مواد اولیه می داد تا پس از واردات اقلام وارداتی، کالاهای اساسی مرغ، روغن و مرغ، تولید شده و با قیمت پایین تر به دست مردم برسد. الان دولت مسعود پزشکیان، مقرر کرده که دولت دیگر ارز حاصل از صادرات نفت را برای تولید این اقلام اختصاص ندهد و واردات آنها با ارز شرکت های صادرات محور و فعلاً در محدوده ۱۲۵ تا ۱۳۰ هزار تومان انجام شود. در عین حال، دولت به همه ایرانیان، یک میلیون تومان یارانه اعتباری برای خرید ماکارونی، حبوبات، مرغ، روغن و تخم مرغ در هر ماه، داده است.
در ارتباط با این تصمیمات اخیر دولت و این که با انجام چنین طرحی که در قانون بودجه سال ۱۴۰۴ نیامده ولی دولت آن را به اجرا درآورده است، آیا می توان تورم را کاهش داد و قدرت خرید مردم را به طور مستمر و پایدار افزایش داد، صفحه اقتصاد با دکتر علی اکبر نیکواقبال، گفتگو کرده است. نیکواقبال، دکترای علوم اقتصادی از دانشگاه بُن آلمان دارد و مولف کتاب های «ایران بدون نفت» و «فرجام سرمایه داری» است.
*****
*در آبان ۱۴۰۴ و در میزگردی که برگزار شده بود بحث حذف ارز دولتی ۲۸ هزار تومانی مطرح شده بود. این ارز، درآمد حاصل از صادرات نفت است و برای واردات نهادهای دامی و خوراکی و تولید مرغ و روغن و همچنین واردات دارو تخصیص داده می شد. در آنجا آقای گچ پز زاده، معاون ارزی یانک مرکزی گفته بود که «سیاست دولت در مورد ارز ترجیحی و ۲۸ هزار تومانی تغییر نکرده و سیاست دولت، توجه خاص و ویژه به سبد خانوار و معیشت مردم است و دولت از هر گونه اقدام در جهت کاهش تامین کالاهای اساسی و دارو پرهیز دارد».
در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ که در اول دی ۱۴۰۴ به مجلس تقدیم شده بود، بحث حذف ارز دولتی ۲۸ هزار مطرح شده. برای امسال، چنین چیزی در قانون بودجه سال ۱۴۰۴ وجود ندارد. به نظر شما چه اتفاقی افتاد که دولت در دی ماه ۱۴۰۴ تصمیم گرفت ارز دولتی ۲۸ هزار تومانی برای تولید تخم مرغ و روغن و مرع اختصاص ندهد و یک میلیون تومان یارانه به هر نفر بدهد؟
-من در ارکان دولت و حکومت قرار ندارم و به این ریزه کاری ها توجه نکرده ام که چه عاملی باعث چنین تصمیماتی شده. سیاست های غلط، در هر صورت غلط است. وقتی این صحبت ها مطرح می شود و مشکل بسیار بزرگ تورم وجود دارد، باید تصمیمات مناسبی اتخاذ شود که چنین تورمی را کمتر کند. واقع نگری، اهمیت زیادی دارد و مقامات دولت و دست اندرکاران، باید به طور جدی برای حل مشکلات کشور اقدام کنند. کشوری که منابع ارزی نفتی در حد 50 میلیارد دلار دارد نباید درگیر بحث های جزئی شود. من به عنوان یک اقتصاددان، نمی توانم این وضعیت موجود را درک کنم.
ما بر سر چه چیزی بحث می کنیم. الان بحث خروج سرمایه از کشور را داریم و سرمایه داران بزرگ، سرمایه های خودشان را به خارج از کشور می برند. از طرفی، سرمایه گذاری خارجی، در ایران در حد صفر است. کشور ما امکانات عظیمی دارد و نباید مشکلاتی مثل مشکلات فعلی داشته باشیم. در سال های اخیر، میزان فقر بیش تر شده ولی ما امکانات زیادی داریم و نباید ما درگیر این مشکلات فعلی باشیم.
*ارز حاصل از صادرات نفت با قیمت ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان برای واردات مواد اولیه روغن و نهاده های دامی جهت تولید مرغ و روغن، اختصاص پیدا می کرد. این تخصیص ارز باعث می شد در شرایط تحریم، مردم با قیمت پایین تر روغن و مرغ و تخم مرغ را بخرند. الان دولت، تخصیص ارز ۲۸ هزار تومانی برای تولید این کالاهای اساسی را قطع کرده و دولت از منابع ارزی صندوق ملی توسعه، پول برداشت کرده و یک میلیون تومان یارانه اعتباری به همه ایرانیان داده است.
خروج سرمایه مشکل بزرگ اقتصادی است. تخصیص این یارانه ماهیانه یک میلیون تومانی در قانون بودجه سال ۱۴۰۴ مطرح نشده. در حال حاضر دولت یارانه یک میلیون تومانی به هر نفر داده و قیمت روغن و تخم مرغ و مرغ افزایش داده شده. در مورد دادن این یارانه یک میلیون تومانی و حذف ارز ۲۸ هزار تومانی چه نظری دارید؟
-این یارانه یک میلیون تومانی ناچیز است و فقط یک داروی جزئی است که می تواند این بیمار را از این مرحله به مرحله بعد برساند و در اصل، گرسنگی را به تاخیر می اندازد. در حالی که باید راه حل های اساسی در پیش گرفته شود و دست اندرکاران نباید خودشان را گول بزنند و بگویند حالا این کار را انجام بدهیم تا ببینیم چه می شود. تا حالا، چندین بار این کارها را انجام داده اند و نتیجه را دیده ایم.
*در دوره ریاست جمهوری آقای رئیسی، تصمیم گرفته شد ارز دولتی ۴۲۰۰ تومانی برای واردات نهادهای دامی و خوراکی جهت تولید روغن و مرغ تخصیص داده نشود و قیمت آن به ۲۸ هزار تومان افزاایش داده شد. با این قیمت جدید، واردات این اقلام انجام شد. در همان دوره قیمت یک بطری روغن از حدود ۲۰ هزار تومان به ۸۰ هزار تومان افزایش پیدا کرد. در دوره قبل تر آقای روحانی ارز دولتی ۱۰۰۰ تومانی را قطع کرد و واردات برای تولید روغن و مرغ با ارز ۴۲۰۰ تومانی انجام شد.
الان در دولت آقای پزشکیان، تخصیص همان ارز ۲۸ هزار تومانی را قطع کرده و می گوید برای تولید روغن و مرغ از ارز ۱۳۰ هزار تومانی استفاده شود. قیمت جدید یک بطری روغن از ۱۳۰ هزار تومانی روزهای قبل به حدود ۴۰۰ هزار تومان افزایش پیدا کرده است. با وجود تحریم ها و تورم شدید فعلی، آیا نرخ ارز دوباره جهش پیدا می کند؟
-قیمت ارز به خاطر تورم بالا می رود و اساساً دست اندرکاران، این سیستم را بر اساس تورم، ساختار بندی کرده اند. عوامل کوچک و جزئی، فقط می تواند بیمار را برای یک مدت کوتاه زنده نگه دارد. هیچکس نباید امید داشته باشد که با این کار، یک راه حل پایه ای و اساسی، انتخاب شده و از این به بعد ایران روی غلتک پیشرفت و توسعه افتاده، سرمایه گذاری داخلی و خارجی انجام می شود و خروج سرمایه نخواهیم داشت.
این طور نیست که با انجام این نوع کارها، فکر کنیم مشکلات ما حل می شود. سیاستمداران ما، چرا باید دلخوش باشند که با این راه حل های جزئی، می توانند مسائل بزرگ این کشور را حل کنند. من دوست دارم خودشان بیایند و توضیح بدهند که چطور فقط این تصمیمات کوتاه مدت را اتخاذ می کنند.
این کارها، در حد این است که از این قدم تا آن قدم، خودمان را نجات بدهیم تا ببینیم بعداً چطور می شود. مقامات دولت نمی توانند با این حساب و کتاب های جزئی، کشور را نجات بدهند. ما باید با راه حل های پایه ای و اساسی، مشکلات موجود را برطرف کنیم. بانک مرکزی ما و دولت ما، چه کار می کنند و چرا سرمایه ها از کشورمان خارج می شود. چرا ما باید دچار فقر بنیادین شویم در حالی که ما یک کشور ثروتمند داریم.
برای من جای سوال دارد که چرا ما اینقدر باید ذلیل باشیم. اینهمه درآمد نفتی داریم ولی چرا ما باید یک کشور فقیر و ذلیل باشیم. من خودم از اقتصاد زده شده ام. یک حساب و کتاب دو، دو تا چهار تا هست و دولت باید قواعد بدیهی را رعایت کند. واقعاً جای سوال است که چرا دولت، یک راه حل اساسی را در پیش نمی گیرد و چرا ما اینقدر عقب افتاده هستیم. متاسفانه ما به طور مستمر داریم عقب افتاده تر می شویم و من، پیشرفتی در کار مقامات دولت نمی بینم.
*در قانون بودجه سال ۱۴۰۴ مصوبه ای در این زمینه نداریم که در این سال، یک میلیون یارانه به هر نفر ایرانی داده شود. فقط در قانون بودجه امسال، بحث این مطرح شده که ۳ دهک ثروتمند جامعه، یعنی دهک های ۸ و ۹ و ۱۰ از لیست یارانه بگیران ۳۰۰ هزار تومانی حذف شوند.
بر اساس آخرین اقدامات دولت آقای پزشکیان که توسط آقای میدری، وزیر کار، تعاون و رفاه اجتماعی اعلام شده بود تعداد ۷ میلیون یارانه بگیر از لیست گرفتن یارانه حذف شده بودند و تعداد یارانه بگیران کشور در آبان امسال ۷۵ میلیون نفر شده بود. آقای میدری می گفت این کار در جهت اجرای قانون بودجه ۱۴۰۴ انجام شده. به نظر چرا یک دفعه و خارج از بودجه سال ۱۴۰۴، آقای پزشکیان به عنوان رئیس جمهور، تصمیم گرفت چنین کارهایی انجام بدهد و یارانه یک میلیون تومانی به هر ایرانی بدهد؟
-در این زمینه آقای پزشکیان باید توضیح بدهند. چون تصمیماتی که ایشان می گیرند تصمیمات لحظه ای هست. هنوز این تصمیم اجرا نشده، یک تصمیم دیگر گرفته می شود. یک دولت متفکر اول باید بررسی کند و ببیند راه حل های اساسی چه هست و آنها را اجرا کند. الان راه حل اساسی، اتخاذ نشده و هنوز یک تصمیم اجرایی نشده که تصمیم دیگری گرفته می شود. از اول دولت آقای پزشکیان، ایشان همین طور رفتار کرده اند و معلوم نیست دارد چه کار می کند.
*آقای گچ پز زاده، معاون ارزی بانک مرکزی در ۱۸ آبان امسال گفته بود ارز دولتی ۲۸ هزار تومانی همچنان برای تولید کالاهای اساسی روغ و مرغ تخصیص داده می شود و دولت به سبد خانوار و معیشت مردم توجه دارد. همچنین گفته بود که دولت، تصمیمی برای این که ارز ۲۸ هزار تومانی حذف کند ندارد. با صراحت، معاون ارزی بانک مرکزی این طور اعلام کرده ولی در دی ماه، یک دفعه تخصیص ارز ۲۸ هزار تومانی را خارج از قانون بودجه امسال حذف کردند.
-من متوجه این تصمیمات لحظه ای نمی شوم. اگر اقدامات دولت بر اساس تصمیمات متفکرانه باشد باید کار ادامه پیدا کند ولی وقتی بحث این است که یک جای کار کم شود و یک جای کار زیاد شود، این نشان می دهد که قبلاً تفکر اساسی انجام نشده، تصمیمات لحظه ای گرفته شده و می خواهند تغییرات لحظه ای انجام بدهند.
به نظر می رسد دولت، همین طور ادامه خواهد داد. در حالی که باید یک رشد اقتصادی سالم، صحیح و خوب در کشور محقق می شد و باید اقداماتی انجام می دادند که سرمایه گذاران راضی باشند در کشور، سرمایه گذاری کنند و سرمایه های خود را به کشورهای دیگر نبرند. مشکلات فعلی، قابل حل است مگر این که تصمیمی برای اصلاحات اقتصادی کشور نداشته باشند. باید ایجاد کار و شغل شود و حتی باید کاری کرد که سرمایه گذاری خارجی جذب شود.
*الان بحث جذب سرمایه گذاری خارجی اصلاً مطرح نیست. دولت، لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ را در اول دی ۱۴۰۴ برای بررسی و تصویب تحویل مجلس داد و در ۷ دی ماه، آقای پزشکیان، برای دفاع از لایحه بودجه به مجلس رفته بود. آقای پزشکیان، در صحن مجلس گفته بود که «ما می خواهیم تورم را کنترل کنیم و قرار شده در بودجه سال آینده کسری بودجه نداشته باشیم و این بودجه، آتش تورم را کم رمق کرده و تا حدی گرانی ها را کنترل می کند».
در همان جلسه ۷ دی ماه مجلس، آقای محسن زنگنه عضو کمیسیون برنامه و بودجه و نایب رئیس کمیسیون تلفیق بودجه خطاب به آقای پزشکیان گفته که «کسانی که متن بودجه ۱۴۰۴ را برای شما نوشته اند به شما به عنوان رئیس جمهور خیانت کرده اند و به شعور ملت ایران توهین کرده اند». آقای زنگنه گفته «تیم اقتصادی شما پذیرفته اند که توان کاهش تورم و مهار نرخ ارز را ندارند». چند روز بعد از این جلسه، دولت ارز ۲۸ هزار تومانی واردات مواد اولیه تولید روغن و مرغ را حذف کرد. جنابعالی فکر می کنید با اقداماتی که در حال انجام است تورم را نمی توان کنترل کرد و گفته این نماینده مجلس درست است؟
-با انجام این نوع کارها نمی توان تورم را کنترل کرد و مشت نمونه خروار است. آقای پزشکیان، در سال اول فعالیت خود در دولت نتوانسته موفقیتی به دست بیاورد و زمان دارد می گذرد. الان پیش خودش می گوید فلان کار را انجام بدهم شاید به نتیجه بهتری برسیم. وقتی که آقای پزشکیان، موفق نبوده باید از این مقام، کنار می رفت، یا این که ایشان باید با قدرت و صلابت بیشتری عمل می کرد.
*آقای زنگنه، عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس، دکترای اقتصاد دارد و به آقای پزشکیان گفته با این لایحه بودجه نمی توانید تورم را کنترل کنید. همچنین گفته که «بودجه، انبساطی تهیه شده ولی مقامات دولت اعلام می کنند انقباضی است و این توهین به ملت ایران است». مجلس می خواست کلیات لایحه را رد کند ولی آقای پزشکیان مهلت ۲۴ ساعته ای از مجلس خواست و فردای آن، آقای پزشکیان به مجلس نامه نوشت که «مجلس هر اصلاحی را در لایحه بودجه به صلاح می داند ایجاد کند». آیا واقعاً با همین کارهایی که دولت انجام می دهد بالاخره می تواند نرخ تورم رسمی ۴۲ درصد فعلی را تا حدی کاهش بدهد؟
-خیر. با قاطعیت می توانیم بگوییم که دولت با ادامه روند فعلی نمی تواند تورم را کاهش بدهد. برای کنترل تورم، بانک مرکزی پُرقدرتی نیاز داریم و باید وقتی بودجه تصویب می شود به همان صورت اجرا شود. وظیفه اصلی بانک مرکزی، کنترل تورم و حفظ ارزش پول ملی است.
بانک مرکزی ما، الان توانایی کنترل تورم و حفظ ارزش پول ملی را ندارد. بانک مرکزی را با چند نفر یا حداکثر 20 نفر باید اداره کرد و نه با صدها نفر و ایجاد تعداد زیادی شورا. الان بانک مرکزی، صدها نفر کارمند دارد و حقوق های گزاف می گیرند. در عمل، مملکت به سمت فقر بیش تر و تورم بیش تر می رود. با این برنامه ها و با این کارها، ما به نتیجه مثبت نمی رسیم چه این فرد، رئیس جمهور باشد و چه آن فرد و یا هر فرد دیگری که بیاید و با همین روش ها کار کند. ما واقعاً عاجز شده ایم و از خدا می خواهیم کمکی به این مردم بکند تا از این فقر مطلق خارج شوند.
نظر شما