گفتگوی صفحه اقتصاد با کیانوش جهانپور سخنگوی اسبق وزارت بهداشت،
تلاطم زنجیره تامین دارو در سایه جنگ و تحریم/ روایتی از چالشهای جهانی و تابآوری داخلی
در شرایطی که تنشهای ژئوپلیتیک و تحریمهای بینالمللی، بازارهای جهانی مواد موثره دارویی و صنایع وابسته را تحتالشعاع قرار دادهاند، دکتر کیانوش جهانپور در تحلیلی جامع، ابعاد تابآوری صنعت داروی ایران را ارزیابی کرد.
رها رمضانی - کیانوش جهانپور سخنگوی اسبق وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در گفتگو با صفحه اقتصاد با تاکید بر اینکه آسیبهای فیزیکی به برخی زیرساختهای دارویی، بهرغم مغایرت با موازین بین المللی و حقوق بشردوستانه، در مقیاس کلان اقتصاد دارو شوک تعیینکنندهای ایجاد نکرده است، تصریح کرد که پیوند ساختاری صنعت دارو با صنایعی نظیر پتروشیمی و پلیمر، این بخش را در برابر تکانههای بینالمللی حساس کرده و حفظ پایداری زنجیره تامین، نیازمند مدیریت هوشمندانه و راهبردی است.
وی ضمن تشریح مختصات کنونی بازار داروی کشور، چالشهای موجود را حاصل تقاطع چندین متغیر کلان اقتصادی و عملیاتی دانست که زنجیره ارزش و تولید را تحت فشار مضاعف قرار دادهاند. وی تاکید کرد که نارساییهای فعلی، معلول یک عامل واحد نبوده و اختلالات زیربنایی بهصورت اثرات زنجیرهای در طول زنجیره تامین نمایان میشود.
چالشهای ارزی و انسداد شریانهای حملونقل بینالمللی
وی در تبیین گلوگاههای اصلی، به بحران تخصیص و تامین ارز برای واردات مواد اولیه و داروهای ساختهشده اشاره کرد و افزود: تطویل فرآیند نقلوانتقالات ارزی به دلیل محدودیتهای تحریمی، نخستین و کلیدیترین مانع در دسترسی پایدار به دارو است. به گفته وی، این تاخیرها چرخه ثبت سفارش تا ترخیص گمرکی را بهشدت افزایش داده است.
جهانپور همچنین اختلالات بخش پشتیبانی و حملونقل، از جمله پیامدهای تنشهای منطقهای، محدودیتهای ترابری دریایی و توقف پروازهای باری را عامل تشدیدکننده این بحران دانست که به افزایش تصاعدی هزینههای مبادلاتی و پیچیدگی فرآیند جابهجایی تجهیزات پزشکی منجر شده است.
بحران نقدینگی و سرکوب قیمتی؛ عوامل تضعیف تولید
این تحلیلگر صنعت دارو، تغییر سیاست ارزی (حذف ارز ترجیحی) را عامل ایجاد شوک نقدینگی برای تولیدکنندگان و واردکنندگان ارزیابی کرد و گفت: «این سیاست، نیاز به سرمایه در گردش بنگاههای اقتصادی را بهشدت افزایش داده است.»
وی با اشاره به شکاف موجود میان بهای تمامشده تولید و نظام قیمتگذاری سازمان غذا و دارو، هشدار داد که حاشیه سود منفی یا حداقلی، انگیزه سرمایهگذاری و استمرار تولید را از بین میبرد. جهانپور پیامد اقتصاد خرد این چرخه معیوب را بهصورت کمبود مقطعی داروها، شکلگیری بازارهای غیررسمی (بازار سیاه) و تورم تحمیلی به بیماران توصیف کرد که نیازمند بازنگری ساختاری در نظام تنظیمگری است.
ارزیابی خطرات زیرساختی و مدیریت تابآوری سیستم دارویی
دکتر جهانپور در تحلیل اثرات هدف قرار گرفتن برخی زیرساختهای دارویی، با نگاهی به مدیریت بحران اظهار داشت: اگرچه برخی مجتمعهای تولیدی دچار آسیب شدهاند، اما ضریب نفوذ این اختلالات در مقایسه با حجم کل بازار داروی کشور محدود بوده است.
وی ضمن محکومیت این حملات از منظر حقوق بینالملل و موازین بشردوستانه، تصریح کرد که با وجود اختلال در تولید برخی مواد اولیه یا داروهای خاص (نظیر برخی واکسن ها و داروهای بیماران اماس)، وجود خطوط تولید موازی و امکان تامین داروهای جایگزین در فهرست رسمی دارویی کشور، خطر کمبود راهبردی را پوشش داده و خلاء ناشی از توقف موقت این واحدها تا حد مطلوبی جبران شده است.
تکانههای اقتصاد جهانی و همبستگی صنایع وابسته
جهانپور در پایان به تحلیل اثرات کلانروندها شامل جنگ و تحریمهای بینالمللی بر زیستبوم دارویی پرداخت و خاطرنشان کرد: صنعت دارو یک بخش ایزوله و جداافتاده نیست و همبستگی بالایی با صنایع بالادستی نظیر صنایع شیمیایی، پتروشیمی، پلیمر و آلومینیوم (جهت تامین ملزومات بستهبندی) دارد.
وی تاکید کرد که تکانههای بیرونی اقتصاد مستقیماً بهای تمامشده و امنیت تامین در حلقههای مختلف تولید را متاثر میسازد. با این وجود، نتیجهگیری کرد که بهرغم سیطره این فشارهای ژئوپلیتیک بر زنجیره تامین داخلی، با اتخاذ سیاستگذاریهای مبتنی بر اقتصاد سلامت و تدابیر پیشگیرانه، میتوان دامنه این اثرات منفی را کنترل و پایداری بازار دارو را تضمین نمود.
نظر شما