گیم چطور ورزش شد؟ از سرگرمی تا مدال طلای ناگویا و جایزه میلیاردی

صفحه اقتصاد - طلای ایران در رشته eFootball بازی‌های آسیایی ناگویا، نمونه‌ای روشن از همین تغییر است؛ تغییری که نشان می‌دهد گیم دیگر فقط یک سرگرمی نیست و به بخشی از اقتصاد ورزش تبدیل شده است.

گیم از کجا وارد ورزش شد؟

مسیر رسمی‌شدن ورزش‌های الکترونیکی در آسیا از همین بازی‌های آسیایی آغاز شد. ورزش‌های الکترونیکی در بازی‌های آسیایی ۲۰۱۸ جاکارتا و پالمبانگ به‌عنوان یک رشته نمایشی حضور داشتند و مدال‌های آنها در جدول رسمی بازی‌ها محاسبه نمی‌شد.

اما در سال ۲۰۲۰ شورای المپیک آسیا تصمیم گرفت esports را به‌عنوان یک رشته رسمی مدال‌آور وارد برنامه بازی‌های آسیایی کند. در بازی‌های آسیایی هانگژو ۲۰۲۲، این اتفاق عملی شد و ورزش‌های الکترونیکی برای نخستین‌بار به‌عنوان رشته رسمی مدال‌آور در این رقابت‌ها برگزار شدند.

حالا در بازی‌های آسیایی آچی-ناگویا ۲۰۲۶، esports دیگر یک اتفاق حاشیه‌ای نیست؛ ۱۱ رویداد مدال‌آور برای این رشته در نظر گرفته شده و بازی‌هایی مانند eFootball، League of Legends، PUBG Mobile، Gran Turismo 7، Pokémon Unite و Puyo Puyo Champions در برنامه قرار گرفته‌اند.

طلای ایران؛ وقتی بازی به مدال تبدیل شد

ایران هم در همین مسیر سهم خودش را گرفت. حسن پاجانی و ابوالفضل اقیانصَب در رشته eFootball نماینده ایران بودند و با عبور از عربستان و ژاپن، در فینال مقابل مالزی قرار گرفتند و با برتری ۴ بر ۲ در مجموع دو بازی، مدال طلای ایران را به دست آوردند.

اما شاید جذاب‌ترین بخش داستان برای یک گزارش اقتصادی، اتفاقی باشد که بعد از مدال افتاد.

کمیته ملی المپیک ایران برای این مدال طلا ۹ میلیارد تومان پاداش در نظر گرفت. از این مبلغ، به هر یک از دو بازیکن ۳ میلیارد تومان رسید و ۳ میلیارد تومان باقی‌مانده نیز برای کادر فنی اختصاص یافت.

یعنی همان فعالیتی که سال‌ها در نگاه عمومی صرفاً «بازی کردن» محسوب می‌شد، حالا برای یک قهرمانی رسمی ورزشی، پاداش میلیاردی محسوب می شود.

اما پول اصلی کجاست؟

پاداش مدال‌آوران تنها بخش کوچکی از اقتصاد esports است. در سطح جهانی، مسابقات بزرگ بازی‌های ویدیویی به رویدادهایی با بودجه‌های بسیار سنگین تبدیل شده‌اند.

برای نمونه، جام جهانی ورزش‌های الکترونیکی ۲۰۲۶ با حضور بیش از ۲ هزار بازیکن و ۲۰۰ باشگاه از بیش از ۱۰۰ کشور در ۲۵ تورنمنت و ۲۴ بازی برگزار شد و مجموع جوایز آن به ۷۵ میلیون دلار رسید. تنها جایزه قهرمانی باشگاهی این رقابت‌ها ۷ میلیون دلار بود. برگزارکنندگان همچنین اعلام کردند این دوره بیش از ۸۵۰ میلیون بیننده و حدود ۴۴۰ میلیون ساعت تماشای محتوا داشته است.

اینجاست که تفاوت «گیم» با یک سرگرمی معمولی مشخص می‌شود. وقتی میلیون‌ها نفر برای تماشای مسابقه یک بازی ویدیویی وقت می‌گذارند، پای اسپانسر، تبلیغات، حق پخش، فروش بلیت، قرارداد بازیکنان، باشگاه‌ها و تولید محتوا هم به میان می‌آید.

ورزش جدید، اقتصاد جدید

در ورزش‌های سنتی، بخش بزرگی از درآمد از بلیت، حق پخش، اسپانسرینگ و فروش کالا به دست می‌آید.

esports همین مدل را با یک تفاوت مهم دنبال می‌کند: خود بازی یک محصول دیجیتال است. یعنی یک شرکت بازی‌ساز می‌تواند همزمان صاحب محصول، برگزارکننده مسابقه و ذی‌نفع اقتصاد پیرامون آن باشد. بازیکنان حرفه‌ای هم فقط برای جایزه مسابقه درآمد ندارند؛ قرارداد با باشگاه‌ها، اسپانسرها، تبلیغات، پخش زنده و تولید محتوا بخش‌های دیگری از این بازار هستند.

حتی ساختار بازی‌های آسیایی هم نشان می‌دهد این صنعت در آسیا تا چه اندازه جدی شده است. در ناگویا حدود ۲۹ کشور و منطقه در رقابت‌های esports حضور داشتند و ۱۱ رویداد برای کسب مدال برگزار شد.

از سرگرمی تا سکوی قهرمانی

داستان esports در واقع داستان تغییر تعریف «ورزش» است. ورزش دیگر الزاماً به زمین چمن، سالن یا پیست نیاز ندارد. در esports، زمین مسابقه یک نمایشگر است، ابزار مسابقه یک رایانه یا کنسول، و ورزشکار کسی است که ساعت‌ها برای افزایش سرعت واکنش، تصمیم‌گیری، هماهنگی تیمی و مهارت فنی تمرین می‌کند.

مدال طلای ایران در eFootball ناگویا فقط یک مدال دیگر در جدول بازی‌های آسیایی نیست؛ می‌توان آن را نشانه‌ای از ورود رسمی یک صنعت دیجیتال به اقتصاد ورزش ایران دانست البته فاصله ایران با اقتصاد جهانی esports همچنان بسیار زیاد است. بازار جهانی از مسابقاتی با ده‌ها میلیون دلار جایزه و صدها میلیون بیننده صحبت می‌کند، در حالی که در ایران هنوز بخش مهمی از ظرفیت اقتصادی این حوزه در زمینه زیرساخت، اسپانسرینگ، باشگاه‌داری، پخش و درآمد بازیکنان حرفه‌ای بالفعل نشده است.

با این حال، یک اتفاق مهم افتاده: گیم دیگر فقط چیزی نیست که بازی شود؛ چیزی است که می‌توان برایش تمرین کرد، رقابت کرد، مدال گرفت و پول گرفت و شاید مدال طلای ایران در ناگویا یکی از واضح‌ترین نشانه‌های همین تغییر باشد.