تحولات هفتههای اخیر نشان میدهد که اقتصاد ایران در حال ورود به مرحلهای تازه از بازآرایی مسیرهای تجاری و ترانزیتی خود است؛ مرحلهای که هدف آن کاهش آسیبپذیری در برابر تحریمها، محدودیتهای خارجی و تهدیدهای احتمالی علیه تجارت کشور است.
یکی از مهمترین نشانههای این روند، پهلوگیری نخستین کشتی تجاری چین در بندر چابهار پس از محدودیتهای اخیر دریایی است. این رویداد نشان میدهد که مسیرهای تجاری ایران همچنان برای شرکای اقتصادی بینالمللی جذابیت خود را حفظ کرده و بنادر کشور در حال بازگشت به شرایط عادی فعالیت هستند.
چابهار به دلیل موقعیت راهبردی خود در اتصال اقیانوس هند به آسیای مرکزی، میتواند نقش مهمی در تنوعبخشی به مسیرهای تجارت خارجی ایران ایفا کند. حتی همکاری این بندر با بنادر کراچی و گوادر پاکستان که تحت بهرهبرداری چینیها قرار دارند، مسیرهای جدیدی برای مقاومسازی تجارت خارجی ایران هستند.
همزمان در غرب کشور نیز روند رفع موانع تجاری و ترانزیتی در مرز شلمچه آغاز شده است. این گذرگاه یکی از مهمترین دروازههای تجارت ایران با عراق محسوب میشود و تسهیل تردد کالا از آن میتواند به افزایش صادرات غیرنفتی و توسعه همکاریهای منطقهای کمک کند.
در شمال کشور نیز توسعه حملونقل ترکیبی در بندر امیرآباد در دستور کار قرار گرفته است. اتصال مؤثرتر حملونقل دریایی، ریلی و جادهای در این بندر میتواند جایگاه آن را در کریدور بینالمللی شمال-جنوب تقویت کرده و سهم ایران از ترانزیت منطقهای را افزایش دهد. کارشناسان معتقدند که بنادر شمالی کشور به ویژه در شرایط کنونی ظرفیت بالایی برای تبدیل شدن به دروازههای جدید تجارت ایران دارند.
آمارهای رسمی نشان میدهد هماکنون بنادر انزلی، کاسپین، آستارا و امیرآباد قادرند به طور همزمان ۴۰ فروند کشتی را تخلیه و بارگیری کنند.
هادی حقشناس، استاندار گیلان، تأکید کرده که تجهیزات این بنادر نسبت به سال ۱۳۸۹ دو برابر شده و ظرفیت پذیرش سالانه ۳۰ میلیون تن کالا را دارند؛ رقمی که با کل واردات کالاهای اساسی ایران از بنادر جنوبی در سال ۱۴۰۴ برابری میکند.
در همین راستا، توجه به ظرفیتهای دریای خزر و فعالسازی کریدور شرق خزر نیز بیش از گذشته مورد تأکید قرار گرفته است. این مسیرها میتوانند دسترسی ایران به بازارهای روسیه، قفقاز، آسیای مرکزی و حتی اروپا را تسهیل کنند و وابستگی تجارت کشور به برخی مسیرهای سنتی را کاهش دهند.
کارشناسان حوزه حملونقل و ترانزیت بر این باورند که تجربه سالهای اخیر بهویژه جنگ رمضان و محاصره ترامپ ضد بنادر جنوبی ایران، نشان داده تمرکز بیش از حد بر یک مسیر یا یک شریک تجاری میتواند ریسکهای جدی برای اقتصاد کشور ایجاد کند.
از همین رو تنوعبخشی به مسیرهای حملونقل و توسعه کریدورهای جایگزین به یکی از ضرورتهای راهبردی تبدیل شده است.
در کنار توسعه زیرساختها، تسهیل فرایندهای گمرکی، افزایش ظرفیت بنادر، تقویت ناوگان حملونقل و گسترش همکاریهای منطقهای نیز از جمله اقداماتی است که میتواند تابآوری اقتصاد ایران را در برابر فشارهای خارجی افزایش دهد.
مجموعه این تحولات نشان میدهد که راهبرد جدید کشور تنها حفظ جریان تجارت نیست، بلکه ایجاد یک شبکه چندمسیره و مقاوم برای صادرات، واردات و ترانزیت کالا است؛ شبکهای که بتواند در شرایط مختلف، تداوم فعالیت اقتصادی کشور را تضمین کند.
نظر شما