یادداشت اختصاصی از علی سوری
ارز ۴۲۰۰ تومانی ؛ رانت، تورم، منابع ارزی و معیشت مردم
با تقدیم اولین لایحه بودجه به مجلس یکی از داغ ترین و بحث برانگیزین ترین مباحث پیرامون حذف ارزی ترجیحی یا همان ارز 4200 تومای شکل گرفته است.
صفحه اقتصاد - با تقدیم اولین لایحه بودجه دولت سیزدهم به مجلس شورای اسلامی یکی از داغ ترین و بحث برانگیزین ترین مباحث پیرامون حذف ارز ترجیحی یا همان ارز 4200 تومانی شکل گرفته است که مخالفان و موافقان سر سختی هم دارد. با خروج آمریکا از برجام و شروع یک جنگ تمام عیار اقتصادی علیه کشور، دولت در تنگنای شدید مالی قرار گرفت به همین خاطر تصمیماتی در سطح عالی ترین مقامات اقتصادی و سیاسی به منظور کاهش فشار اقتصادی و معیشتی به مردم گرفته شد، یکی از این تصمیمات تخصیص ارز با قیمت 4200 تومانی برای واردات 25 قلم کالای اساسی بود.
در این دوره زمانی سه ساله بررسی ها نشان می دهد حدود 65 میلیارد دلار از منابع ارزی کشور به واردات کالای اساسی اختصاص داده شد، که برآوردها نشان می دهد بیش از 600 میلیارد تومان رانت ایجاد کرده است و این رقم به اشکال مختلف، نصیب رانتخوران شده است و از دسترس دولت و مردم خارج شده است.
براساس گزارش دیوان محاسبات کشور 4.2 درصد از کل ارز 4200 تومانی معادل 16 میلیارد دلار به طور کل وارد کشور نشده است. و از سوی دیگر با اختصاص این میزان ارز به کالای اساسی باید تورم این 25 قلم کالا اساسی در این مدت صفر باشد، درحالی که شاهد حدود 74 درصد تورم در این بخش هستیم.
لازم به یادآوری است اصل عرضه و تقاضا برای کشف قیمت واقعی، یکی از اساسیترین مفاهیم اقتصاد و رکن مهم اقتصاد بازار است که با اجرای این اصل قیمت کالا و خدمات به تعادل می رسد. و از سوی دیگر در کشور ما و همه دنیا تجربه های زیادی وجود دارد که نشان می دهد با دستور نمی توان قیمت ها ثابت نگه داشت، که در تازه ترین تجربه، دولت دوازدهم از 25 قلم کالای اساسی که مشمول ارز ترجیحی بودند، این تعداد را به 5 قلم کاهش داده بود که علت آن عدم کارایی این ساز و کار برای کنترل تورم و کنترل قیمت این کالا ها بود.
با توجه به آنچه گفته شد ادامه روند اختصاص ارز ترجیحی به کالاهای اساسی حاصلی جز هدر رفت منابع با ارزش ارزی کشور ندارد و باعث ایجاد رانت بیشتر و رونق دلالی و احتکار کالاهای اساسی به اشکال مختلف می شود. از سوی دیگر باعث افزایش روز افزون قاچاق کالا می شود. همه این عوامل فشار را بر بخش تولید افزایش که بخش اساسی اقتصاد مقاومتی است، را با خطر نابودی مواجه می کند. البته ذکر این نکته بسیاری ضروری است فلسفه وجودی ارز 4200 تومانی کنترل تورم و حمایت از اقشار آسیب پذیر جامعه است، که دولت می تواند با بررسی دقیق و شناسایی این افراد و منابعی که از محل صرفه جویی حاصل از حذف ارز ترجیحی به دست می آورد، افراد آسیب پذیر جامعه را مورد حمایت قرار دهد و از سوی دیگر حذف یک باره و فراهم نبودن شرایط می تواند شوک تورمی ایجاد کند که لازم است برای اجرای این برنامه ساز کار مناسب اتخاذ شود.