هشدار فوری درباره افزایش مرگ فوک‌های خزری
با کشف لاشه یک فوک خزری دیگر در میانکاله، شمار تلفات گزارش‌شده از ابتدای سال به ۳۷ مورد رسید؛ اما علت دقیق مرگ این گونه کمیاب همچنان نامشخص است و محیط زیست پاسخی برای آن ندارد.
صفحه اقتصاد - تلف شدن و کشف لاشه فوک‌های خزری در سال‌های اخیر بیشتر از گذشته خبرساز شده است. چند سال است که در بهار و پاییز لاشه‌هایی از تنها پستاندار دریای خزر در مناطقی از سواحل جنوبی این دریا مشاهده می‌شود.
لاشه‌هایی که وضعیت ظاهری و فاسد شدن‌شان نشان می‌دهد از زمان مرگ فوک‌ها مدت زیادی گذشته و پیش از این‌که فوک بیمار خودش را به ساحل برساند، در آب تلف شده و جریان امواج آن‌ها را به ساحل رسانده است.
از بین رفتن بافت لاشه‌ها به دلیل گذشت زمان زیادی از تلف شدن فوک‌ها امکان کالبدگشایی و بررسی‌های علمی برای یافتن دلیل اصلی این پدیده را از بین برده است. به همین دلیل هنوز از علت دقیق این روند افزایشی تلف شدن فوک‌ها آماری در دست نیست و گمانه‌زنی‌های گوناگونی از دلایل احتمالی این تلفات پرتعداد مطرح می‌شود.
روند افزایشی تلف شدن فوک‌ها در سواحل جنوبی کاسپین به ویژه مناطق ساحلی مازندران، از اواخر دهه ۹۰ مشاهده شد. به همین دلیل نیز از سال ۱۴۰۰ توجه به این موضوع افزایش یافت و آماربرداری‌ها و پایش‌ها به ویژه در مازندران با تمرکز و دقت بیشتری انجام شد.
بر اساس آمارهای اداره کل حفاظت محیط زیست مازندران، سال ۱۴۰۰ در سواحل این استان ۲۷ لاشه فوک خزری مشاهده شد. این تعداد در سال ۱۴۰۱ به ۲۰ لاشه کاهش یافت و در سال ۱۴۰۲ نیز این روند کاهشی ادامه یافت و به ۱۵ لاشه رسید. سال ۱۴۰۳ نیز ۱۷ لاشه فوک خزری در سواحل مازندران مشاهده شد.
در چهار سال گذشته ۷۹ لاشه فوک خزری در سواحل مازندران مشاهده شد. اما در ۸۱ روز ابتدایی پارسال، ۳۶ لاشه فوک خزری با اموج کاسپین به سواحل مازندران رسید که معادل حدود ۵۰ درصد این آمار چهار ساله است.
آنچه در سواحل مازندران رخ می‌دهد فراتر از یک حادثه محیط زیستی ساده است؛ هر لاشه کشف شده گواهی بر یک بحران پنهان است. با کشف جدیدترین لاشه فوک خزری در ساحل میانکاله زنجیره مرگ در سواحل استان بار دیگر تداوم یافت و آمار تلفات این گونه کمیاب از ابتدای سال جاری به رقم هشداردهنده ۳۷ قلاده رسید.
معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره‌کل حفاظت محیط زیست مازندران اعلام کرد که به دلیل گذشت زمان از مرگ این حیوان لاشه در وضعیت فساد پیشرفته قرار داشته و امکان کالبدگشایی علمی برای یافتن علت مرگ میسر نبوده است.
روح الله اسماعیلی اظهار داشت : با احتساب لاشه‌های مشاهده شده در منطقه میانکاله ، مجموع آمار تجمعی تلفات ثبت شده در سواحل استان از ابتدای سال جاری تاکنون به ۳۷ قلاده رسید.
وی با تاکید بر تداوم پایش‌های ساحلی در سراسر استان، خاطرنشان کرد: با توجه به حساسیت موضوع، شبکه دیده‌بانی محیط زیست در تمامی سواحل فعال است و از شهروندان و صیادان عزیز تقاضا می‌شود در صورت مشاهده هرگونه مورد مشابه، مراتب را سریعاً از طریق سامانه ۱۵۴۰ (تلفن گویای سازمان حفاظت محیط زیست) اطلاع‌رسانی نمایند تا اقدامات تشخیصی و بهداشتی در کوتاه‌ترین زمان ممکن انجام شود.
با توجه به روند شدید کاهش جمعیت فک خزری در دریای خزر، در سال ۱۳۷۹ پروژه‌ای تحت عنوان برنامه اکولوژی و مطالعه آلودگی دریای خزر با حمایت برنامه محیط زیست خزر در تمامی پنج کشور حوزه این دریاچه آغاز شد. همچنین این پروژه از سال ۱۳۸۵ تحت عنوان "پروژه حفاظت از فک خزری " با حمایت موسسه داروین و دانشگاه لیدز انگلستان، با هدف کلی شناسایی وضعیت گونه و کاهش عوامل تهدید ادامه پیدا کرد. مرحوم دکتر هرمز اسدی به عنوان نماینده ایران در این پروژه تلاش‌های ارزشمندی برای حفاظت از فک خزری انجام دادند و در این راستا فعالیت‌هایی برای حفاظت از این تنها پستاندار دریای خزر در حال انجام است.
پایش سواحل خزر به منظور یافتن فک‌های مرده، شناسایی علت مرگ و نمونه‌برداری در راستای تهیه بانک اطلاعاتی، سرشماری هوایی فک‌ها بر روی یخ به منظور تخمین جمعیت فک‌های زادآور و نوزادان، نصب دستگاه رادیو تله‌متری بر روی بدن فک‌ها برای بررسی عادات، و شناسایی مناطق تغذیه و استراحت، بررسی اثرات عبور یخ شکن‌ها در مسیرهای حضور فک برای ارزیابی میزان آسیب‌رسانی و یافتن راه‌های کاهش اثرات، بررسی و مطالعه میزان پراکنش فک و شناسایی زیستگاه‌های شاخص، آموزش جامعه صیادان و افزایش سطح آگاهی و آموزش عمومی جوامع محلی حوزه خزر به عنوان بخشی جدا نشدنی از روند حفاظت، برگزاری نشست‌های منطقه‌ای و بین‌المللی برای تبادل اطلاعات بین پنج کشور و متخصصین بین‌المللی، معرفی فک خزر به عنوان گونه کلیدی زیستگاه خزر در سطح منطقه، ارزیابی اثرات عوامل تهدیدکننده بر جمعیت فک خزری از جمله این اقدامات در راستی حفاظت از اینگونه در خطر انقراض نسل است.
فوک خزری تنها پستاندار دریای خزر و از جمله گونه‌های در خطر انقراض در فهرست قرمز (IUCN) است. حفظ بقای این گونه ارزشمند و پایش سلامت جمعیت آن، یکی از اولویت‌های اصلی سازمان حفاظت محیط زیست در حوضه دریای خزر به شمار می‌رود.
