"صفحه اقتصاد" گزارش می دهد:
راه نجات بنزین و کاهش مصرف آن، از جیب مردم میگذرد یا از خودروها؟
همزمان با افزایش قیمت بنزین، بحث بر سر راهکارهای کاهش مصرف و مهار ناترازی بالا گرفته است؛ از یک طرف نماینده مجلس بر مدیریت قاچاق، واردات خودروهای کممصرف و نوسازی ناوگان تاکید می کند و از طرف دیگر، کارشناس خودرو معتقد است که توسعه خودروهای هیبریدی و جایگزینی آنها با خودروهای پرمصرف، بهخصوص در ناوگان تاکسیرانی، میتواند یکی از مسیرهای مؤثر کاهش مصرف سوخت باشد.
صفحه اقتصاد - بحث ناترازی بنزین بار دیگر به یکی از موضوعات جدی در سیاستگذاری انرژی تبدیل شده است؛ موضوعی که فقط به قیمت سوخت محدود نمیشود و عواملی مانند مصرف بالای خودروها، فرسودگی ناوگان، کیفیت پایین سوخت و قاچاق فرآوردههای نفتی نیز در آن نقش دارند.
در شرایطی که افزایش قیمت بنزین به عنوان یکی از راهکارهای مدیریت مصرف مطرح شده، برخی نمایندگان مجلس معتقدند پیش از تحمیل هزینه بیشتر به مردم، باید سراغ راهکارهای دیگری رفت؛ از مدیریت قاچاق سوخت گرفته تا واردات خودروهای استاندارد و کممصرف و همچنین نوسازی ناوگان حملونقل عمومی.
سه پیشنهاد مجلس برای مهار ناترازی بنزین؛ از قاچاق تا خودروهای کممصرف
احد آزادیخواه، نماینده مردم ملایر در مجلس، در نشست علنی سهشنبه ۱۷ شهریورماه با اشاره به موضوع مدیریت قیمت بنزین، از دولت خواست همزمان با هرگونه تصمیم درباره قیمت سوخت، راهکارهای دیگری برای کاهش مصرف و مقابله با ناترازی بنزین را نیز در دستور کار قرار دهد.
او با انتقاد از وضعیت قاچاق فرآوردههای نفتی گفت در کنار تغییر قیمت بنزین، باید برای مدیریت قاچاق روزانه ۲۰ میلیون لیتر فرآوردههای نفتی نیز تدبیری اندیشیده شود؛ چرا که مقابله با این حجم از قاچاق میتواند بخشی از ناترازی انرژی را برطرف کند.
آزادیخواه، واردات خودروهای دارای استاندارد و مصرف سوخت بهینه را یکی دیگر از راهکارهای مدیریت ناترازی بنزین عنوان کرد و گفت: دولت میتواند با استفاده از ظرفیت قانونی موجود، زمینه واردات خودروهایی را فراهم کند که مصرف سوخت پایینتری دارند.
به گفته این نماینده مجلس، واردات خودروهای استاندارد و کممصرف میتواند در مدیریت مصرف سوخت کشور مؤثر باشد و از این طریق بخشی از فشار موجود بر منابع بنزین کاهش پیدا کند.
او همچنین توسعه و کیفیتبخشی به ناوگان حملونقل عمومی را از دیگر راهکارهای مقابله با ناترازی سوخت دانست و بر ضرورت توجه به ناوگان درونشهری، برونشهری، ریلی و جادهای تاکید کرد.
در مجموع، پیشنهاد آزادیخواه برای مدیریت ناترازی بنزین بر سه محور استوار است: مدیریت قاچاق فرآوردههای نفتی، واردات خودروهای استاندارد و کممصرف و توسعه و نوسازی ناوگان حملونقل عمومی.
اما پرسش اصلی اینجاست که آیا واقعا اصلاح ناوگان خودرو و ورود خودروهای کممصرف میتواند در عمل جایگزین مناسبی برای افزایش قیمت بنزین باشد؟
خودروهای هیبریدی؛ راهکاری برای کاهش مصرف بنزین؟
حسین دلاوری، کارشناس خودرو، در گفتوگو با"صفحه اقتصاد" با اشاره به نقش خودروهای کممصرف در کاهش مصرف سوخت، گفت اگر خودروهایی با فناوریهای جدید وارد کشور شوند، میتوان انتظار داشت مصرف سوخت خودروها کاهش پیدا کند.
به گفته دلاوری، خودروهای هیبریدی، پلاگینهیبریدی و همچنین خودروهای برقی و خودروهای مجهز به فناوری افزایشدهنده برد میتوانند در کاهش مصرف سوخت مؤثر باشند؛ چرا که در مقایسه با خودروهای تمامبنزینی، پیمایش آنها با مصرف سوخت پایینتری انجام میشود.
این کارشناس خودرو البته معتقد است: نحوه سیاستگذاری دولت در زمینه واردات این خودروها اهمیت زیادی دارد. او با اشاره به افزایش تعرفه واردات خودروهای کممصرف هشدار داد که بالا رفتن تعرفه مستقیما قیمت خودرو را افزایش میدهد و در نتیجه دسترسی مردم به این خودروها دشوارتر خواهد شد.
دلاوری تاکید کرد: اگر هدف دولت واقعا کاهش مصرف بنزین است، باید اجازه دهد خودروهای کممصرف با تیراژ بالاتری وارد کشور شوند و به دست گروهی برسند که بیشترین میزان استفاده از خودرو را دارند.
او در این باره توضیح داد که نمیتوان صرفا با افزایش قیمت خودروهای کممصرف به هدف کاهش مصرف سوخت رسید، چرا که خودروهای گرانتر عمدتا در اختیار اقشار پردرآمد قرار میگیرند و این افراد نیز لزوما به اندازه رانندگان عادی و صاحبان خودروهای مورد استفاده روزمره، از خودروهای شخصی خود استفاده نمیکنند.
به اعتقاد این کارشناس، دولت برای افزایش تیراژ خودروهای کممصرف باید از بخشی از درآمد ناشی از تعرفه واردات چشمپوشی کند و سیاستی در پیش بگیرد که این خودروها با قیمت مناسبتر و در تعداد بیشتری وارد بازار شوند.
آیا هر خودروی کممصرفی در ایران هم کممصرف میماند؟
دلاوری در ادامه به یک نکته مهم درباره کیفیت سوخت در ایران اشاره کرد و گفت: نمیتوان انتظار داشت خودرویی که در کشور دیگری مثلا پنج لیتر در هر صد کیلومتر مصرف دارد، لزوما در ایران نیز دقیقا همین میزان مصرف را ثبت کند.
او کیفیت پایین سوخت را یکی از عوامل مؤثر در این تفاوت دانست و توضیح داد که کیفیت بنزین میتواند بر عملکرد خودرو، میزان آلایندگی و حتی مصرف سوخت خودروهای هیبریدی اثرگذار باشد.
با این حال، به گفته دلاوری، حتی با وجود کیفیت فعلی سوخت در کشور نیز خودروهای هیبریدی میتوانند مصرف سوخت پایینتری نسبت به خودروهای تمامبنزینی داشته باشند.
تاکسیها؛ هدف اصلی نوسازی ناوگان
این کارشناس خودرو در بخش دیگری از صحبتهای خود، بر اهمیت نوسازی ناوگان تاکسیرانی تاکید کرد و گفت: در بحث کاهش مصرف بنزین، تاکسیها اهمیت ویژهای دارند.
دلاوری معتقد است: نمیتوان با نوسازی تمام بخشهای ناوگان حملونقل، انتظار کاهش مستقیم مصرف بنزین را داشت؛ چرا که همه وسایل حملونقل از بنزین استفاده نمیکنند و برای مثال بخش قابلتوجهی از ناوگان سنگین و اتوبوسها در این بخش قرار نمیگیرند.
به گفته او، در شرایط فعلی تمرکز بر تاکسیها میتواند اثرگذاری بیشتری داشته باشد؛ چرا که این خودروها روزانه مسافت زیادی را طی میکنند و نسبت به خودروهای شخصی، تردد بسیار بیشتری دارند.
دلاوری دو مسیر را برای این بخش مطرح کرد؛ نخست حرکت به سمت تاکسیهای برقی و دوم استفاده از خودروهای هیبریدی و پلاگینهیبریدی.
او البته گفت: استقبال رانندگان تاکسی از خودروهای برقی در شرایط فعلی چندان بالا نیست و به همین دلیل خودروهای هیبریدی و پلاگینهیبریدی میتوانند گزینه عملیتری باشند.
هیبریدیها چقدر میتوانند مصرف بنزین را کاهش دهند؟
این کارشناس خودرو در پاسخ به این پرسش که آیا خودروهای هیبریدی در شرایط فعلی ایران میتوانند راهکار مناسبی برای کاهش مصرف سوخت باشند، پاسخ مثبت داد و گفت: این خودروها میتوانند کاهش قابلتوجهی در مصرف ایجاد کنند.
به گفته دلاوری، اگر به جای برخی خودروهای فعلی مورد استفاده در تاکسیرانی، خودروهای هیبریدی مانند برخی محصولات BYD یا تویوتا کرولا در اختیار رانندگان قرار گیرد، امکان کاهش چشمگیر مصرف سوخت وجود دارد.
او تاکید کرد: اهمیت این موضوع زمانی بیشتر مشخص میشود که به تعداد خودروهای تاکسی توجه کنیم؛ چرا که ناوگان تاکسیرانی کشور حدود ۲۵۰ هزار خودرو دارد و این خودروها به دلیل میزان بالای تردد، بیش از خودروهای شخصی در چرخه مصرف سوخت قرار دارند.
از نگاه این کارشناس،اگر قرار باشد دولت برای کاهش مصرف بنزین از مسیر نوسازی خودروها اقدام کند، تمرکز بر خودروهایی که بیشترین میزان تردد را دارند، میتواند نتیجه ملموستری به همراه داشته باشد.
بنزین گرانتر، خودرو همان خودرو؛ راهحل کجاست؟
اظهارات نماینده مجلس و تحلیل کارشناس خودرو یک نقطه مشترک مهم دارند: ناترازی بنزین فقط با افزایش قیمت قابل حل نیست و سمت مصرف نیز نیازمند اصلاح جدی است.
واقعیت این است که افزایش قیمت بنزین، اگرچه میتواند در کوتاهمدت بخشی از تقاضا را کنترل کند، اما بهتنهایی مشکل خودروهای پرمصرف، ناوگان فرسوده، کیفیت سوخت و قاچاق را حل نمیکند. در مقابل، واردات خودروهای کممصرف و بهویژه هیبریدی میتواند مصرف هر خودرو را کاهش دهد؛ اما این راهکار نیز زمانی اثر ملی و قابلتوجه خواهد داشت که این خودروها با قیمت قابلدسترس و در تیراژ بالا وارد کشور شوند.
نکته مهمتر، محل اجرای این سیاست است. اگر خودروهای کممصرف به کالاهای گرانقیمت تبدیل شوند و عمدتا در اختیار افرادی قرار بگیرند که استفاده محدودی از خودروی شخصی دارند، صرفهجویی حاصل از آنها نمیتواند در مقیاس مورد انتظار باشد. اما اگر همین فناوری در اختیار خودروهای پرتردد، بهخصوص تاکسیها قرار گیرد، اثر آن بر مصرف سوخت میتواند بسیار بیشتر باشد.
بنابراین به نظر میرسد مسئله اصلی فقط این نیست که بنزین گران شود یا نشود؛ مسئله این است که دولت برای کاهش مصرف، همزمان چه اتفاقی برای خودروهای پرمصرف، ناوگان فرسوده، واردات خودروهای کممصرف، تاکسیهای پرتردد، کیفیت سوخت و قاچاق فرآوردهها رقم میزند.
در نهایت، افزایش قیمت بنزین بدون اصلاح سمت عرضه و مصرف خودرو، ممکن است بیشتر از آنکه یک سیاست جامع برای حل ناترازی باشد، صرفا بخشی از هزینه این ناترازی را به مصرفکننده منتقل کند. اگر هدف واقعاکاهش مصرف است، سیاست قیمتی باید در کنار سیاست خودرویی و حملونقل عمومی اجرا شود، وگرنه مردم فقط با بنزین گرانتر، با همان خودروهای پرمصرف و همان ناوگان فرسوده مواجه خواهند بود.
