گفتگوی صفحه اقتصاد با احسان رضاپور؛ تحلیلگر بازار سرمایه
ارزندگی بورس تهران در سایه ریسک ها و تنش ها
احسان رضاپور، تحلیلگر بازار سرمایه در گفتگو با صفحه اقتصاد: سازمان بورس می تواند این نقش را به طور جدی ایفا کند که سرمایه گذاران نهادی، به طور همگرا حضور فعالانه تری در بازار داشته باشند و بازار را به سمت ارزش واقعی خودش هدایت کنند. البته فضای سیاسی حاکم و مسائل امنیتی، در این روزها اثر غالب دارد.
بورس تهران در روزهای اخیر، با خروج سرمایه دست و پنجه نرم کرده و بخشی از سرمایه ها به سمت بازارهای رقیب، حرکت کرده است. در ۴ روز اول هفته جاری، جمعاً بیش از ۴۰۰ هزار واحد کاهش در شاخص کل اتفاق افتاده و شاخص به محدوده ۴ میلیون واحد نزدیک شده است.
این که با وجود تنش های فعلی منطقه ای، سازمان بورس ایران چه اقداماتی می تواند انجام بدهد، محور گفتگوی «صفحه اقتصاد» با احسان رضاپور، تحلیلگر بازار سرمایه است. رضاپور اعتقاد دارد که کاهش دامنه نوسان برای حمایت از سهامداران، از طرف دیگر باعث کاهش نقدشوندگی شده و جذابیت بورس را کاهش می دهد. گفتگوی صفحه اقتصاد با این تحلیلگر بورس و بازارهای مالی در ادامه می آید.
*****
*شاخص کل بورس تهران، در روز سه شنبه ۷ بهمن ۱۴۰۴ در حد ۱۰۲ هزار واحد کاهش داشت و در سه روز اول این هفته، شاخص کل هر روز بیش از ۱۰۰ هزار واحد کاهش را تجربه کرد. برخی اعتقاد دارند که کاهش های فعلی، تکرار اتفاقات بورس در سال ۱۳۹۹ هست.
در سال های ۱۳۹۷ تا ۱۳۹۹، شاخص کل بورس در مدت سه سال به طور مکرر جهش های بزرگی داشت و شاخص کل از محدوده ۹۶ هزار واحد در پایان سال ۱۳۹۶ به حدود ۲ میلیون و ۸۰ هزار واحد در مرداد ۱۳۹۹ رسیده بود. به نظر شما، آیا کاهش های فعلی شاخص کل بورس، شباهتی به کاهش های سال ۱۳۹۹ بورس دارد؟
-خیر؛ با توجه به شرایطی که بازارهای رقیب در چند سال اخیر تجربه کرده اند و با توجه به ارزش دلاری فعلی بازار سرمایه، واقعیت این است که ارزش دلاری بازار سرمایه، در پایین ترین محدوده های خودش قرار دارد. هر چند که شاخص کل، از محدوده ۲ میلیون و ۱۰۰ هزار واحدی سقف سال ۱۳۹۹ به محدوده ۴ میلیون و ۵۰۰ هزار واحد در روزهای اخیر، افزایش پیدا کرد.
با وجود اضافه شدن تعداد زیادی نماد به لیست شرکت های بورسی، اما ارزش دلاری بورس، با متوسط و سقف تاریخی خودش فاصله معنا داری دارد. محدوده ۱۰۰ میلیارد دلاری ارزش بورس، محدوده ارزندگی بازار سرمایه از نظر دلاری محسوب می شود. محدوده بالاتر از ۳۰۰ میلیارد دلار را هم می توانیم محدوده ای تلقی کنیم که بازار به ارزش واقعی خودش نزدیک شد و حتی برخی نمادها، دچار حباب شدند.
در ماه های اخیر، اصلاحات ارزی، رد کشور اتفاق افتاد و اثرات این اصلاحات اقتصادی، در صورت های مالی شرکت ها، تاثیر زیادی خواهد داشت و می تواند سودآوری شرکت ها را در آینده افزایش بدهد. ما الان نمی توانیم بگوییم بازار سرمایه و شاخص در محدوده ۴ میلیون واحدی، بازار گرانی است. در مجموع و بنا به دلایل مختلف، بازار سرمایه از نظر ارزندگی، در شرایط جذابی هست و شباهتی به سال ۱۳۹۹ ندارد.
*ریسک هایی که در هفته های اخیر، ایجاد شده چقدر تاثیر منفی بر بورس داشته اند؟
-ریسک هایی که در هفته ها و ماه های اخیر، به بازار سرمایه تحمیل شده، در هفته های اخیر به اوج خودش رسیده است. با توجه به این که بورس در زمان جنگ ۱۲ روزه، چند روز بسته شد، در شرایط فعلی هم، گروهی از سرمایه گذاران بورسی، بیش تر احتیاط می کنند. این وضع باعث شده که این افراد، برای این که نقد شوندگی دارایی های خودشان را حفظ کنند و در تنش های احتمالی، از منابع خودشان حفاظت کنند، در سمت فروشنده بورس قرار بگیرند و سعی کنند دارایی خودشان را به دارایی امن تری تبدیل کنند.
*وقتی که در اکثر سهم های بورسی، صف فروش تشکیل شده، چطور ممکن است که این افراد بتوانند سهام خودشان را بفروشند و به دارایی دیگری تبدیل کنند؟
-من فکر می کنم با کاهش شاخص کل به محدوده زیر ۴ میلیون واحدی و به شرط فروکش کردن اخبار سیاسی و بهبود نسبی شرایط حاکم، شاهد افزایش تقاضا در بورس، به دلیل ارزندگی نمادهای بورسی باشیم. این افزایش تقاضا می تواند از سمت نهادها که رویکرد بلندمدت تری در خریدهای خودشان دارند، در روزهای آینده، بیش تر به چشم بیاید. این خریدها می تواند به تعادل بازار کمک کند. شاید در روزهای آینده، شاهد متعادل شدن معاملات بازار سرمایه باشیم.
*در همین روز سه شنبه ۷ بهمن ماه جاری، نرخ دلار برای اولین بار به بالای ۱۵۰ هزار تومان رفت. از طرفی، در سال ۱۳۹۹، ارزش کل بورس معادل ۴۵۰ میلیارد دلار بود و الان زیر ۱۰۰ میلیارد دلار است.
آقای صیدی در شهریور ۱۴۰۳ یعنی زمانی که به ریاست سازمان بورس منصوب شدند گفتند ارزش بازار سرمایه باید به ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیارد دلار برسد. بعداً هم چند بار از گفته خودش دفاع کرد و گفت ۴۰۰ میلیارد دلاری شدن بورس مبنای علمی دارد. چرا وعده های آقای صیدی محقق نشده و حتی برعکس شده؟
-به خاطر این که ریسک های پیرامونی و شرایط قیمت گذاری دستوری و تثبیت قیمت دلار برای شرکت ها، باعث شد شرکت های تولیدی هیچ منفعتی از برخی تغییرات نبرند. در کنار آن هم، بازار سرمایه بخش امنی برای سرمایه گذاران تلقی نشود. بازارهای دیگر وضعیت مناسب تری داشتند و رشدهای عجیب و غریبی را تجریه کردند. از طرف دیگر، در سال های اخیر، حمایت های لازم از بورس شکل نگرفت و سرمایه گذاران به حال خودشان رها شدند.
از یک طرف، با توجه به اجبار شرکت ها برای فروش ارز خودشان در مرکز مبادله ارز و طلا و تخصیص ندادن ارز برای واردات، سرمایه گذاران و تولید کنندگان دیدند در این شرایط اقتصادی، بورس اثر مثبت نمی پذیرد. در حالی که با شروع اصلاحات اقتصادی و تغییر وزیر اقتصاد، شاهد این بودیم که با وجود ریسک های سیستماتیک مثل مسائل نظامی و امنیتی علیه کشور، اتفاقات خوبی در بورس رخ داد و پالس های خوب و قوی به بازار صادر شد.
به همین دلیل شاهد ورود اولین گروه مردم به بازار سرمایه بودیم که افراد ریسک پذیرتر بودند ولی با تشدید تنش ها شاهد خروج سرمایه بودیم و حمایت خاصی هم از بازار سرمایه نشد. بر این اساس، دوباره روند ریزشی در بازار حاکم شد و سرمایه گذاران محتاطانه تر برخورد کردند. به محض این که سایه تهدیدها کمتر شود، ما می توانیم شاهد برگشت اعتماد و اقبال به طرف بورس باشیم.
*فعلاً که تنش ها وجود دارد ولی آیا سازمان بورس فقط باید به صورت منفعلانه نگاه کند که هر روز ارزش سهام پایین بیاید و آیا می شود دامنه نوسان بورس را کمتر کند که سرعت کاهش قیمت سهام کمتر شود؟
-سازمان بورس باید شرایطی را برای سرمایه گذاران فراهم کند که احساس کنند بازار سرمایه جای امنی برای سرمایه گذاران است و نقد شوندگی بالایی دارد. این سرمایه گذاران باید ببینند سازمان بورس تلاش حداکثری برای حفاظت از سرمایه سرمایه گذاران انجام می دهد. در ماه های اخیر و با تغییر وزیر اقتصاد، شاهد پالس های مثبتی بودیم.
*چه کارهایی به نفع بورس انجام شده؟
-همین که نرخ ارز نیمایی حذف شد و در مورد قیمت گذاری برخی کالاها و محصولات حوزه های مواد غذایی و خودرویی و همچنین فروش محصولات پتروشیمی و دارویی، آزاد سازی هایی شکل گرفت. بر همین اساس با وجود ریسک ها، این پالس ها ارسال شد و بازار نسبت به این پالس ها استقبال کرد.
من این تحولات را به آقای صیدی ربط نمی دهم و به وزیر اقتصاد و شروع اصلاحات اقتصادی نسبت می دهم. انتظاری که از سازمان بورس وجود دارد این است که در تلاطم های اقتصادی، نقش صیانتی خودش را از سهامداران، چه در حوزه نقد شوندگی بازار و چه در حوزه سودآوری شرکت ها، بازی کند.
*در روز سه شنبه ۸ بهمن ماه جاری، سهامداران حقیقی، حدود ۲.۸ هزار میلیارد تومان از پول خود را از بورس خارج کردند. از طرفی کل صندوق های حمایتی و حقوقی های بورس، فقط ۱۳ هزار میلیارد تومان در کل این هفته خرید حمایتی انجام داده اند.
برخی حقوقی های بزرگ که لیدرهای بازار هستند از جمله بانک ملت، برای جمع کردن صف فروش کاری نکردند ولی حقوقی شرکت ملی صنایع مس ایران، صف فروش را جمع کرد و نقد شوندگی این سهم را نشان داد. آیا امکان ندارد که خرید بیش تری توسط صندوق ها و حقوقی ها انجام شود؟
-سازمان بورس می تواند این نقش را به طور جدی ایفا کند که سرمایه گذاران نهادی، به طور همگرا حضور فعالانه تری در بازار داشته باشند و بازار را به سمت ارزش واقعی خودش هدایت کنند. البته فضای سیاسی حاکم و مسائل امنیتی، در این روزها اثر غالب دارد و فکر می کنم بخشی از این مشکلات از کنترل سازمان بورس خارج باشد. ما باید امیدوار باشیم که اتفاقاتی در سطح کلان کشور رخ بدهد.
*در این هفته ۴ روز کاهش شدید در شاخص کل بورس داشته ایم. آیا به طور مقطعی و کوتاه مدت، سازمان بورس هیچ کاری نمی تواند برای چهارشنبه ۸ بهمن ماه یا شنبه ۱۱ بهمن ماه انجام بدهد؟
-ما در سال های اخیر، تا این حد تنش و فشار بر حاکمیت را تجربه نکرده بودیم. این سطح از تنش ها، مهمترین عامل اثرگذار بر بازار بوده و تا این تنش ها وجود دارد با وجود ارزندگی بازار، این بازار نمی تواند استعداد خوبی برای رشد پیدا کند. در کوتاه مدت، اگر شاخص کل به زیر ۴ میلیون برود، عده ای از سرمایه گذاران شروع به خرید سهام می کنند. با این حال چون این بزاار، استعداد دارد اگر شرایط بنیادی تبیین شود و سرمایه گذاران احساس امنیت بیش تری پبدا کنند، خیلی زود می توانیم شاهد برگشت شرایط خوب به بازار باشیم.
اگر شاخص کل به زیر ۴ میلیون واحد برود عده ای از سرمایه گذاران به بورس توجه خواهند کرد، اما برای برگشت رونق به بازار، باید سطح تنش های نظامی و امنیتی کشور کاهش پیدا کند.
*یک بحث که مطرح می شود این است که سازمان بورس، دامنه نوسان بورس را کم کند تا کاهش بیشتر شاخص کل اتفاق نیفتد. نسبت به این نوع ایده ها که توسط سازمان بورس انجام شود چه نظری دارید؟
-اگر دامنه نوسان کم شود، بازار قفل می شود و سهامداران در صف های فروش می مانند. در سال های اخیر، یک عده اعتقاد داشتند که اگر دامنه نوسان بورس باز باشد، بورس زودتر به محدوده ارزندگی می رسد و متعادل می شود. برخی می گویند دامنه نوسان را بردارید تا مثل بورس های دنیا، یک روزه بازار متعادل شود. این اعتقاد وجود دارد که اگر بازار زودتر به تعادل برسد می تواند منابع مالی جدید را جذب کند.
کسانی که دید بلندمدت به بورس دارند، طرفدار کم شدن دامنه نوسان هستند ولی کسانی که اولویت را به نقد شوندگی بازار سرمایه می دهند، از این محل صدمه می بینند و از بزاار سرمایه فرار می کنند و شاید منابع مالی خودشان را به بازارهای دیگر می برند که شرایط آزادانه تری دارند.
نظر شما