صادرات آب مجازی؛ هدررفت سفرههای زیرزمینی یا تجارت مرگبار امنیت غذایی؟
ایران سالانه بیش از ۸ میلیارد مترمکعب آب مجازی را با صادرات محصولات آببر مانند هندوانه و خیار از دست میدهد؛ رقمی که معادل کل مصرف آب شرب ۸۵ میلیون نفر است. این در حالی است که ۱۷ دشت اصلی کشور در وضعیت بحرانی قرار دارند و کارشناسان هشدار میدهند: هر کیلوگرم هندوانه صادراتی از دشت ورامین، ۳۵۰ لیتر آب تجدیدناپذیر را میمکد. در تناقضی آشکار، برنامه هفتم توسعه بر کاهش کشت محصولات آببر تأکید دارد، اما ایران همچنان ۹۰ درصد دانههای روغنی، ۷۰ درصد خوراک دام و ۳۰ درصد برنج خود را وارد میکند. آیا خروج آب مجازی از مرزها، قاتل خاموش محصولات اساسی و امنیت غذایی کشور شده است؟
ناصر پوررضا، کارشناس ارشد آب و امنیت غذایی امروز گفت: «صادرات محصولات آببر مانند خیار و گوجه و هندوانه یک اشتباه راهبردی است. ما آبی را که برای تأمین امنیت غذایی مردم نیاز داریم، به قیمت ناچیز میفروشیم.»
هر قطره آبی که صرف تولید محصول آببر شود، از سفره آب زیرزمینی دشتهای بحرانی خارج میشود و هیچ بازگشتی ندارد.»
ایران از اوایل دهه ۱۳۸۰ با افزایش برداشت از منابع آب زیرزمینی، به یکی از صادرکنندگان هندوانه و خیار در جهان تبدیل شد. طبق آمار وزارت جهاد کشاورزی، در سال ۱۴۰۴ بیش از ۳۰ درصد هندوانه (حدود ۱.۲ میلیون تن) به خارج صادر شده است. این روند در حالی است که از ۲۴ دشت اصلی کشور، ۱۷ دشت در وضعیت بحرانی (افت بیش از ۲۰ متری سطح آب) قرار دارند.
سعید عظیمی، کارشناس ارشد آب و خاک سازمان منابع آب ایران، میگوید:«یک کیلوگرم هندوانه صادراتی از دشت ورامین، معادل ۳۵۰ لیتر آب از سفره زیرزمینی این دشتِ بحرانی را میمکد. این در حالی است که تنها ۳۰ درصد از آب مصرفی در بخش کشاورزی به بهرهوری واقعی میرسد.»
وی افزود: «اگر به جای محصولاتی که آب زیادی مصرف میکنند، زعفران صادر میکردیم، با یک هفتم آب مصرفی، ارزآوری ۳ برابر بیشتر داشتیم. تصمیم غلط در انتخاب محصول صادراتی، ایران را به سمت بحران آبی بیشتر میبرد.»
در برنامه هفتم توسعه تصویب شده ایران با کاهش سطح کشت محصولات آب بر در محصولات اساسی ۹۰ درصد به خودکفایی برسد اما اکنون ۹۰ درصد دانههای روغنی ۷۰ درصد خوراک دام، ۱۰ درصد گوشت، ۳۰ درصد برنج را وابسته به واردات هستیم.
نظر شما