حراج یکطرفه و یارانه پنهان؛ چالشِ آزادسازی قیمت برق در سایه نگاه سنتی وزارت نفت
علی نقوی، مدیرعامل سابق بورس انرژی، با تأکید بر ناکارآمدی ساختار کنونی بازار عمدهفروشی برق، از حاکمیت «نگاه قدیمی» در وزارت نفت پرده برداشت و گفت: تا زمانی که سوخت و آب یارانهای در اختیار نیروگاهها قرار میگیرد و خریدوفروش برق بهصورت حراج یکطرفه انجام میشود، نه تنها کشف قیمت واقعی ممکن نیست، بلکه انحصار وزارت نفت مانع اصلی شکلگیری بازار رقابتی انرژی در کشور است.
نقوی مدیرعامل سابق بورس انرژی با بیان اینکه اگر به دنبال کشف قیمت واقعی بازار هستیم باید کل زنجیره تامین آزاد شود، گفت: یک نگاه قدیمی به ساختار بازار انرژی در وزارت نفت حاکم است.
تحلیل بازار نوشت؛ در حال حاضر بورس انرژی نزدیک به ۳۰ درصد از معاملات برق کشور را میزبانی میکند و بر اساس هدفگذاری که در ماده ۴۳ برنامه هفتم توسعه دارد، قرار است که این سهم به ۶۰ درصد برسد.
این هدف گذاری اما در شرایطی صورت گرفته که در حال حاضر بسیاری از فعالین صنعت برق بر این باورند که کشف قیمت برق در بورس انرژی به درستی انجام نمی شود و قیمت گذاری اتفاق افتاده حاصل دخالت های دولت و وزارت نیرو است. اما سوال اینجاست که این ادعا تا چه اندازه درست است.؟ علی نقوی کارشناس بازار انرژی و مدیرعامل سابق بورس انرژی در گفتگو با بازار در اینباره می گوید: این ادعا بیشتر به ناآگاهی و تعرض منافع برخی از فعالان صنعت برق برمی گردد؛ چراکه زیر ساخت بورس انرژی مشکلی ندارد.
او در ادامه می گوید : شاهد هستیم که در همین زیر ساخت برق سبز و برق آزاد به راحتی قیمت گذاری و عرضه می شود و اتفاقا با استقبال سرمایه گذاران هم مواجه شده است.
در بازار عمده فروشی برق به دلیل نرخ های یارانه ای یک ساختار قدیمی حاکم بوده و در بازار عمده فروشی برق که توسط شرکت مدیریت شبکه اداره می شود خرید و فروش ها بر اساس حراج یک طرفه صورت می گیرد. و بخاطر حمایت های غیراصولی که انجام گرفته تا قیمت نهایی برق اصطلاحاً در راستای حمایت از مصرف کننده پایین باشد عمده مواد اولیه تولید شامل سوخت و آب هم به صورت حمایتی نرخ گذاری شده است که این موضوع بر دخالت دولت در قیمت گذاری بسیار اثرگذار است.
نقوی افزود: البته داستان برای ساختار بازار برق عمده فروشی که مشتریان اصلی آن شرکت های توزیع برق هستند، کمی متفاوت است. در این بازار به دلیل نرخ های یارانه ای یک ساختار قدیمی حاکم بوده و در بازار عمده فروشی برق که توسط شرکت مدیریت شبکه اداره می شود خرید و فروش ها بر اساس حراج یک طرفه صورت می گیرد. و بخاطر حمایت های غیراصولی که انجام گرفته تا قیمت نهایی برق اصطلاحاً در راستای حمایت از مصرف کننده پایین باشد عمده مواد اولیه تولید شامل سوخت و آب هم به صورت حمایتی نرخ گذاری شده است که این موضوع بر دخالت دولت در قیمت گذاری بسیار اثرگذار است.
حذف یارانه ها برای کشف واقعی قیمت
به باور رییس سابق بورس انرژی، اگر به دنبال یک کشف قیمت واقعی بازار هستیم باید کل زنجیره تامین آزاد باشد؛ این در حالی است که هم اکنون در نیروگاه های حرارتی این زنجیره آزاد نبود و صاحبان این نیروگاه از آب و گاز یارانه ای بهره مند بوده و به نوعی مشمول سیستم های حمایتی دولت هستند.
البته امروز با توجه به افزایش حجم معاملات در بورس، هیات تنظیم بازار به عنوان متولی تعیین سقف قیمت بازار عمده فروشی و مدیریت شبکه، می تواند فرمول قیمت گذاری برق در این بازار را مورد تجدید نظر قرار دهد و قیمت های کشف شده در بورس را به عنوان مبنای تصمیم گیری در مدیریت شبکه قرار دهد. به عبارت دیگر مدیریت شبکه برای قیمت گذاری در بازار عمده فروشی از بورس تبعیت کند. این همان کاری است که باید انجام شود و فعالین صنعت برق باید بیشتر روی این مساله پافشاری کنند اما پیش از این قیمت ها انرژی هم برای صاحبان این نیروگاه ها آزاد شود.
قوانین نفت مورد بازنگری قرار گیرد
مساله اساسی این است که در کشور ما همواره انرژی به صورت حمایتی با تعرفه های یارانه ای در اختیار مصرف کنندگان قرار می گیرد. در چنین شرایطی نمی توان انتظار شکل گیری بازار انرژی به صورت واقعی، هدفمند و کارا را داشت. البته در چند سال گذشته با اصلاحاتی در ساختارها و مقررات شکل گرفت، شاهد شکل گیری بورس انرژی بودیم اما اگر می خواهیم حجم معاملات در این بازار افزایش یابد، باید قوانین وزارت نفت مورد بازنگری قرار گیرد.
همچنان یک نگاه قدیمی به ساختار بازار انرژی در وزارت نفت حاکم بوده و مسئولین این وزارتخانه نمی خواهند از انحصار و قدرتی که طی سال های گذشته در اختیار داشته اند، دست بردارند.
این کارشناس بازار انرژی ادامه داد: به نظر من همچنان یک نگاه قدیمی به ساختار بازار انرژی در وزارت نفت حاکم بوده و مسئولین این وزارتخانه نمی خواهند از انحصار و قدرتی که طی سال های گذشته در اختیار داشته اند، دست بردارند.
سازو کار معاملات در ۳ بازار برق بورس
لازم به یادآوری است که سه تابلو معاملات برق در بورس انرژی وجود دارد. تابلو برق سبز، تابلو برق آزاد و تابلو برق عادی است. تابلو برق سبز که برای برق تولیدی حاصل از تجدیدپذیرهاست. تابلو برق آزاد برای برق نیروگاههای حرارتی و برق هستهای حرارتی است. تابلو برق عادی بورس انرژی که از زیر مجموعههای توانیر، متشکل از نیروگاههای خصوصی و انواع و اقسام نیروگاههای دولتی است که در بازار، فروشنده وعرضه کننده هستند. بخش دیگر در این تابلو صنایع و شرکتهای توزیع به عنوان خریدار هستند. شرکت توزیع برق که نهادی دولتی است برق را از بورس میخرد و به خانگی تحویل میدهد. این اتفاق مهمی است چون تابلو عادی از نظر نحوه کشف قیمت با دو تابلو دیگر تفاوت دارد. معامله گران تابلوهای برق آزاد و سبز بازیگران زیادی دارد. آزادانه کشف قیمت بر اساس میزان عرضه و تقاضا در این دو تابلو صورت میگیرد. رفتار اقتصادی در تابلوهای آزاد و سبز با عادی متفاوت است.
سهم بیشتر معاملهگران تابلوی آزاد، بخش خصوصی است و صنایع بیشتر خریدار آن هستند. در واقع در تابلو عادی به نوعی ثبت معاملات صورت میگیرد چون دو طرف بازیگران در تابلو عادی منافع واحدی دارند یعنی دو طرف معامله از وزارت نیرو هستند. بنابراین رفتار اقتصادی دو طرف معامله هماهنگ است. یعنی برق قابل عرضه در تابلو آزاد را به بودجه وزارت نیرو تقسیم بر کیلو وات ساعت قابل عرضه در تابلو عادی کنید میتوانید میانگین قیمت تابلو عادی بورس انرژی را برای سال محاسبه کنید. یعنی محلی برای ثبت است و این طور نیست که رقابت در فروش شکل بگیرد و قیمت نوسان اقتصادی داشته باشد.
نظر شما