اهمیت اراده و تقویت اراده برای ترک اعتیاد
درست است که اراده به تنهایی برای غلبه بر اعتیاد کافی نیست اما مطمئناً یکی از شرایط بشدت لازم و قطعی برای شروع این پروسه است
صفحه اقتصاد - درست است که اراده به تنهایی برای غلبه بر اعتیاد کافی نیست اما مطمئناً یکی از شرایط بشدت لازم و قطعی برای شروع این پروسه است، چرا که اگر کسی را به زور و به جبر هم به کمپ ترک اعتیاد ببرید ممکن است که حقیقتاً ترک هم کند اما سؤال اینجاست که آیا ترک او دائمی است؟ امروزه اطلاعات مردم بالا رفته و همگان این حقیقت تلخ را میدانند که اعتیاد با یک درد بزرگ در زندگی خیلی از افراد گره خورده است. زمانی که یک فرد معتاد به خاطر مشکلات به سمت اعتیاد رفته است احتمال این که پس از ترک اعتیاد مجدداً با ظهور یک مشکل بزرگ به سمت اعتیاد کشیده شود، بسیار بالا است. اما این احتمال را میشود با «قدرت اراده» تا حد زیادی کاهش داد.
اگر افرادی که اعتیاد دارند خودشان بخواهند ترک کنند و ارادهشان به سائق درونی خودشان به کار بیفتد، این ترک اعتیاد تا حد زیادی امیدوار کننده خواهد بود. اراده میتواند روند بهبودی فرد بیمار به اعتیاد را آسانتر کند. اغلب مردم تصور میکنند که اراده یک ویژگی است که درون هر کسی نیست اما این باور غلط را همین جا خط بزنید، اراده در واقع مجموعهای از مهارتهای زندگی است که میتوان آن را آموخت و تمرین و تقویت کرد.
از بسیاری جهات قدرت اراده را میتوان به عنوان تضاد بین میل به آنچه فرد در حال حاضر میخواهد و آنچه در آینده میخواهد در نظر گرفت. زمانی که اعتیاد در بدن رخ میدهد در قسمت مراکز پاداش مغز اتفاقی میافتد که ترجیح میدهند دوباره آن مواد مخدر استفاده شده تا پاداشهای فوری، یعنی آن حال خوبی که پس از مصرف مواد برای فرد ایجاد میشود، را به دست آورند. درحالی که مراکز پاداشهای مغز به طور نرمال به دنبال پاداشهای طولانی مدت هستند. اما اعتیاد و مصرف مواد باعث میشود این مراکز تمایل به دریافت پاداشهای فوری باشند که منجر به هوس و میل شدید فرد به آن مواد مخدر یا الکل یا گرایش به سیگار و… شود. با قویتر شدن این هوسها برای جلوگیری از تسلیم شدن، به اراده بیشتر نیاز است که این یک مشکل است زیرا اعتیاد بر مناطقی از مغز که تصور میشود باعث ایجاد اراده میشود نیز تأثیر میگذارد.
اراده تنها یک مهارت نیست بلکه مجموعهای از مهارتها است که بیشتر آنها به قشر پیش پیشانی نسبت داده میشود. قشر پیش پیشانی بخشی از مغز منحصر به انسان است که مسئول بیشتر مهارتهای تفکر سطح بالای ما است. این مهارتها غالباً عملکردهای اجرایی نامیده میشوند و به مجموعهای از مهارتهای تفکر انتقادی اشاره دارند که به ما در برنامهریزی از پیش، حل مشکلات و تصمیمگیریهای خوب که به ما در رسیدن به اهداف بلند مدت کمک میکند، اشاره میکند. چندین عملکرد اجرایی با هم کار میکنند تا «اراده» را در انسان تشکیل دهند.
این مهارتها شامل تواناییهای زیر میشود:
*فکر کردن به عواقب کوتاه مدت و بلند مدت یک اقدام.
*افکار، احساسات و خواستههای ناخواسته را نادیده گرفتن.
*سرسخت بودن و فکر کردن به مسائل دشوار حتی وقتی ناراحت باشید.
*دور کردن افکار و احساسات بیهوده.
*توجه کردن به اهداف، ارزشها و افکار مفید درازمدت.
*دنبال کردن اهداف با یک اقدام یا عکس العمل به موقع و مفید.
اراده عموماً به عنوان یک مهارت قابل یادگیری، تمرین و تقویت در نظر گرفته میشود اما برخی از افراد ممکن است مزیت یا معایب طبیعی خود را در مورد قدرت اراده داشته باشند. عوامل متعددی ممکن است برخی از این مزایا و معایب را تعیین کنند، مثل استعدادهای ژنتیکی، اختلالات روانی و حتی عوامل شخصیتی. با این حال به نظر میرسد حتی کسانی که به طور طبیعی سطح بالاتری از خودتنظیمی دارند، از قدرت اراده نامحدود برخوردار نیستند. عوامل متعددی ممکن است برخی از این مزایا و معایب را تعیین کنند. بیشتر محققان قدرت اراده را به عنوان یک منبع محدود یا چیزی که میتواند به طور موقت تمام شود در نظر میگیرند. مطالعات تحقیقی نشان داده است که وقتی افراد در حوزهای از زندگی اراده میکنند احتمال اینکه بعداً وسوسه شوند بیشتر است. این یافته نشان میدهد که به نظر میرسد همه افراد دارای قدرت اراده هستند اما استفاده از آن، میزان آن را کاهش میدهد. در عین حال نیروی اراده نیز به عنوان یک منبع تجدیدپذیر در نظر گرفته میشود که با گذشت زمان خود را دوباره پر میکند. این بدان معناست که اگر فردی که اعتیاد دارد مقابل یک وسوسه لحظهای ایستادگی کند، قدرت اراده او دوباره تقویت میشود. یک نکته دیگر نیز اینجا حائز اهمیت است و آن این است که از مواد مخدر دوری کردن منجر به تقویت اراده در طولانی مدت خواهد شد.
روشهای تقویت اراده برای ترک اعتیاد
برخی از افراد به طور طبیعی ممکن است قدرت اراده بیشتری داشته باشند و برخی دیگر کمتر، اما نکته مهم این است که هر کس حداقل دارای مقداری از آن است. از آنجا که وقتی از اراده استفاده میشود از بین میرود باید سعی کنید هر اندازه اراده دارید همان را تقویت و حفظ کنید. استراتژیهای مختلفی وجود دارد که میتوانید از آنها برای کمتر استفاده کردن از نیروی اراده استفاده کنید و اطمینان حاصل کنید که در مواقعی که بیشترین نیاز را دارید از آنها استفاده کنید.
برنامهریزی
روشهای حفاظتی باید از اوایل شروع شود حتی قبل از قطع مصرف مواد مخدر یا الکل. در فرآیند برنامهریزی مهم است که در مورد موقعیتهایی فکر کنید که به احتمال زیاد با وسوسهها روبرو میشوید یا انگیزههای شدید دارید.
غلبه بر وسوسه
حالا با خود فکر کنید در شرایطی که مثال زده شد دوست دارید از اراده خود استفاده کنید تا یک موقعیت را با موفقیت پشت سر گذاشته و سیستم پاداشهای مغزی را فعال کرده و باعث شوید اراده شما بیشتر شود یا این که تسلیم میل خود شوید و به جایگاهی چندبرابر بدتر از جایگاهی که برای ترک اعتیاد شروع کردهاید برگردید؟ برای این که بتوانید جلوی وسوسههایتان را بگیرید چند کار میتوان کرد:
*کیف پول یا پول نقد خود را در خانه بگذارید تا از وسوسه شدن برای توقف برنامهریزی نشده برای مواد مخدر جلوگیری کنید.
*به دوستان یا همکاران خود بگویید که دیگر از مواد مخدر استفاده نمیکنید.
*حذف مخاطبینی که قبلاً با آنها مواد مصرف کردهاید. یا حذف فروشندگانی که از آنها خرید کردهاید.
*برای جلوگیری از وسوسه شدن به یک دوره توانبخشی سرپایی مراجعه کنید.
*از پزشک خود بخواهید که دارویی را برای جلوگیری از اثرات دارو یا سهولت در خروج از مرحله سم زدایی برایتان تجویز کند.
*از یک روانشناس بالینی کمک بگیرید.
*سرگرم بودن
استراتژی دیگری که بسیاری از افراد در دوران نقاهت اولیه مفید میدانند این است که برنامه خود را با فعالیتهایی پر کنند تا آنها را مشغول نگه دارند. مشغول ماندن و اجتناب از گذراندن زمان بیکار زیاد، به تقویت اراده کمک میکند.
برخی اوقات ناچاراً افرادی که در حال بهبود هستند افکار و هوسهای غیرمفید و ناخواسته را تجربه خواهند کرد، بنابراین مهم است که برای این قبیل افکار از قبل آماده باشید. بسیاری از کارشناسان این افکار را «افکار داغ» توصیف میکنند که بسیار شدیدتر از حالت نرمال بوده و باعث برانگیختگی احساسات و هیجانات شما میشوند.
سخن آخر
هنگامی که قدرت اراده قویتر میشود، مقاومت در برابر خواستهها آسانتر میشود. و وقتی که از قدرت اراده احساس خستگی مزمن و ضعف میکنید، این را به عنوان اثبات قویتر شدن خودتان و ارادهتان و ضعیفتر شدن اعتیادتان تفسیر کنید. اگر با وجود مقاله فوق باز نگرانیهایی در این زمینه دارید میتوانید آن را با یک روانشناس بالینی در یک مرکز مشاوره مطرح کنید. روانشناس انگیزه و اراده شما را تقویت میکند و اگر هدف نداشته باشید با تکنیکهای مختلف از جمله شناخت درمانی روی نگرش شما کار خواهد کرد و طبیعتاً اهداف شما شکل گرفته و ترک اعتیاد بسیار آسانتر خواهد شد. اهمیت کمک یک روانشناس در ترک اعتیاد بقدری است که تمام مراکز ترک اعتیاد مدتی است از وجود یک روانشناس بالینی برخوردارند. در کل کسی که وابسته چیزی شده قطعاً به آن عادت کرده است و کنار گذاشتن آن برایش به این راحتی نیست و لزوم مداخله و درمان توسط یک کارشناس زبده بخصوص برای ترک وابستگی ناشی از مواد، بسیار ضروری است.
سید محمد ستارزاده
روانشناس بالینی و مدرس دانشگاه