چگونه دونالد ترامپ قیمت نفت را مهار کرد؟
قیمت نفت برخلاف پیشبینیها با وجود جنگ ایران و آمریکا جهش شدید نداشته است؛ موضوعی که تحلیلگران آن را نتیجه مداخلات کلامی دونالد ترامپ میدانند. با این حال، ادامه جنگ میتواند این تعادل شکننده را برهم بزند و بازار انرژی را وارد بحران کند.
خاویر بلاس ستوننویس این خبرگزاری بلومبرگ در حوزه انرژی نوشت: باید به هر کس به اندازه سهمش اعتبار داد. با وجود تمام عقبنشینیها، دونالد ترامپ درست میگوید که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران تاکنون باعث جهش فوقالعاده قیمت نفت نشده است، دستکم تا این لحظه. رئیسجمهور آمریکا هفته گذشته گفت: «فکر میکردم بدتر باشد، خیلی بدتر»، و مخالفت با این ارزیابی دشوار است.
ترامپ، در نقش اصلی خود در شبکههای اجتماعی، یکی از دلایل اصلی این است که قیمت نفت خام چندان بالا نرفته است. میتوان این را «هنر تأثیرگذاری کلامی بر بازار نفت» نامید.
کاخ سفید با مطرح کردن دورهای احتمال پایان جنگ، حتی در حالی که بمبارانها بدون توقف ادامه دارند، تاکنون در نبرد روایتسازی درباره بازار نفت پیروز بوده است. سه هفته و نیم از جنگ گذشته و قیمتها همچنان در محدودههای تاریخی باقی ماندهاند و فاصله زیادی با سطوح بحران انرژی دارند. اما مداخلات لفظی، هرچقدر هم دقیق باشند، نمیتوانند پالایشگاهها را فعال نگه دارند. این تاکتیک در یک جنگ طولانی بهزودی کارایی خود را از دست خواهد داد.
تلاش ایران و پاسخ آمریکا در جنگ انرژی
از زمان حمله آمریکا به ایران در ۲۸ فوریه، تهران تلاش کرده با بستن تنگه هرمز گذرگاهی حیاتی برای انتقال نفت و حمله به زیرساختهای انرژی در خلیج فارس، هزینه اقتصادی سنگینی به ترامپ تحمیل کند.
آمریکا در پاسخ، از ذخایر استراتژیک نفت خود استفاده کرده و تحریمهای نفتی علیه روسیه و ایران را تا حدی کاهش داده است. اما موفقترین ابزار، مداخلات ترامپ از طریق شبکه اجتماعی شخصیاش بوده است.
البته این موضوع هم کمک کرده که رئیسجمهور سابقه تغییر مواضع دارد. اگر بازارها باور دارند که «ترامپ در نهایت عقبنشینی میکند»، به این دلیل است که او بارها چنین کاری کرده است. اصطلاح «تاکو» در والاستریت در سال ۲۰۲۵ زمانی شکل گرفت که او مرتب تعرفههای سنگین اعلام میکرد و سپس عقبنشینی میکرد.
این بار، رئیسجمهور حتی نیازی به تغییر واقعی سیاست ندارد؛ کافی است معاملهگران را قانع کند که ممکن است چنین کاری انجام دهد. بهجای نشانه ضعف، این ویژگی به نفع ترامپ عمل کرده است. هیچکس نمیداند او چه زمانی یا آیا تلاش خواهد کرد جنگ را پایان دهد، و همین عدم قطعیت مانع افزایش قیمت نفت شده است.
بزرگترین نشانه موفقیت او، واکنش تهران در فضای مجازی است؛ جایی که مقامات ارشد ایرانی مداخلات ترامپ را «فشار کلامی» توصیف کردهاند. جمهوری اسلامی در این ارزیابی اشتباه نمیکند، اما خود نیز از این روش تقلید میکند.
محمدباقر قالیباف، از چهرههای برجسته ایران، در شبکههای اجتماعی نوشت: «اخبار جعلی برای دستکاری بازارهای مالی و نفت و خروج از بنبستی که آمریکا و اسرائیل در آن گرفتار شدهاند، استفاده میشود.»
جنگ روایتها در بازار جهانی نفت
او افزود: «ما از آنچه در بازار کاغذی نفت میگذرد آگاهیم.» تهران میداند که کاهش قیمت نفت، انگیزه واشنگتن برای پایان دادن به جنگ را کاهش میدهد.
این فشار کلامی در فضای اینترنت، بخشی از تحول جدیدی در جنگهای مدرن است: تلاش کشورها برای دستکاری بازار نفت به نفع خود؛ یک طرف با افزایش هزینه اقتصادی جنگ و طرف دیگر با کاهش آن برای ادامه نبرد. حتی آمریکا و ژاپن بررسی دخالت در بازار معاملات آتی نفت را برای پایین نگه داشتن قیمتها در دستور کار قرار دادهاند.
مایک ویرث، مدیرعامل شرکت شورون، این هفته در کنفرانس انرژی در هیوستون گفت که میزان اختلال واقعی هنوز بهطور کامل در قیمتهای بازار لحاظ نشده است؛ دیدگاهی که بسیاری دیگر نیز با آن موافقاند.
تأثیرگذاری ترامپ بر بازارهای مالی
ترامپ در تأثیرگذاری بر بازارهای مالی بسیار مؤثر بوده است. بهجز چند روز پرتنش در این ماه، کاخ سفید توانسته از ایجاد وحشت در قیمت انرژی جلوگیری کند؛ یا با وعده حفظ جریان نفت از تنگه هرمز یا با القای پایان قریبالوقوع جنگ.
در بهترین حالت این خوشبینی زودهنگام است و در بدترین حالت، فروش یک روایت نادرست؛ اما در هر صورت کار کرده است.
روز چهارشنبه، نشانههایی از کاهش خریدهای هیجانی در یکی از بخشهای نگرانکننده بازار ظاهر شد: شاخصهای نفت خاورمیانه. قیمت نفت عمان/دبی، که شاخص مهمی محسوب میشود، پس از کاهش خریدها از سوی یک شرکت بزرگ، بیش از ۳۰ درصد سقوط کرد.
تغییر پیامهای ترامپ درباره جنگ
رئیسجمهور نقش مرکزی و مداومی در شکلدهی روایت انرژی ایفا کرده است. در ۳ مارس، زمانی که قیمت نفت در حال افزایش بود، او گفت نیروی دریایی آمریکا در صورت لزوم نفتکشها را اسکورت خواهد کرد. سه هفته بعد، چنین اسکورتهایی هنوز دیده نشدهاند، اما همان اعلام کافی بود تا قیمتها کاهش یابد.
زمانی که مشخص شد تنگه هرمز تا پایان جنگ باز نخواهد شد، ترامپ پیام خود را تغییر داد. او دیگر درباره تنگه صحبت نکرد و گفت جنگ بهزودی پایان مییابد.
در ۹ مارس گفت: «تقریباً همهچیز کامل شده است.»
در ۲۰ مارس نیز اعلام کرد: «ما بسیار به دستیابی به اهداف خود نزدیک شدهایم و در حال بررسی کاهش عملیات نظامی هستیم.»
کاهش اثرگذاری جنگ روانی در ادامه جنگ
آخر هفته گذشته، ترامپ ضربالاجل ۴۸ ساعتهای برای بازگشایی تنگه هرمز تعیین کرد. سپس صبح دوشنبه اعلام کرد که صلح ممکن است از طریق مذاکرات با ایران در راه باشد و گفت: «آنها با ما صحبت میکنند و منطقی حرف میزنند.»
ایران این مذاکرات را تأیید نکرده، اما اذعان داشته که پیامهایی ردوبدل شده است. چندین کشور در تلاش برای میانجیگری هستند.
ترامپ احتمالاً از شبکه اجتماعی خود برای خرید زمان استفاده میکند، زیرا پیشبرد جنگ دشوارتر شده است. اما در دنیای واقعی، روزانه حدود ۱۰ میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی از عرضه جهانی حذف شده است. دیر یا زود، این پیامها دیگر اثر نخواهند داشت.
آینده بازار نفت در کوران جنگ
این نویسنده بلومبرگ در ادامه نوشت: در آغاز جنگ، کاخ سفید تصور میکرد درگیری چهار تا پنج هفته طول خواهد کشید. اگر توافقی حاصل نشود، جنگ وارد هفته پنجم خواهد شد و در این صورت بازارها بسیار کمتر تحت تأثیر پیامهای سیاسی قرار خواهند گرفت.
کمبود واقعی نفت، که هماکنون در آسیا دیده میشود، بدون آتشبس به اروپا و سواحل غربی آمریکا نیز گسترش خواهد یافت.
بر اساس گفتوگو با مدیران صنعت و مقامات دولتی، آمریکا میداند دو هفته آینده تعیینکننده است. اگر کاخ سفید این موضوع را میداند، ایران نیز قطعاً از آن آگاه است.
مداخلات کلامی میتوانند بازار را حرکت دهند، اما زمانی که نفت واقعی کم شود، دیگر تأثیر چندانی نخواهند داشت.
نظر شما