تورم نقطهای مهرماه ۱.۱ درصد کاهش یافت
تورم مهرماه به ۸۸٫۷ درصد رسید، اما گرانی کالاها یکسان نبود. حمل‌ونقل و آموزش جهش کردند، روغن رکورد زد و تورم بدون اجاره از مرز ۱۱۰ درصد گذشت.
صفحه اقتصاد - گرانی در مهرماه عقب ننشست و فقط چهره عوض کرد. تازه‌ترین گزارش مرکز آمار ایران نشان می‌دهد در حالی که تورم نقطه‌به‌نقطه با کاهش محدود ۱٫۱ واحد درصدی به ۸۸٫۷ درصد رسیده، سرعت افزایش قیمت‌ها در مقیاس ماهانه بیشتر شده و نرخ تورم سالانه نیز به مسیر صعودی خود ادامه داده است. اما پشت این اعداد، واقعیتی مهم‌تر پنهان شده است؛ خانوارهای ایرانی با موجی از افزایش قیمت‌ها مواجه‌اند که شدت آن در بخش‌های مختلف سبد مصرفی یکسان نیست.
بر اساس گزارش مرکز آمار، تورم ماهانه مهر به ۴٫۴ درصد و تورم سالانه به ۷۶٫۸ درصد رسیده است. در این میان، آموزش با افزایش ۲۳٫۵ درصدی قیمت‌ها بیشترین تورم ماهانه را ثبت کرده و حمل‌ونقل با رشد ۱۰٫۷ درصدی، به یکی از اصلی‌ترین عوامل افزایش شاخص کل تبدیل شده است. در سوی دیگر، روغن‌ها و چربی‌ها با تورم نقطهای ۲۵۵٫۷ درصدی همچنان رکورددار افزایش قیمت در میان زیرگروه‌های خوراکی هستند.
با این حال، شاید مهم‌ترین نکته گزارش مهر را باید در تفاوت تورم با اجاره و بدون اجاره جست‌وجو کرد. در حالی که نرخ تورم نقطهای کل کشور ۸۸٫۷ درصد اعلام شده، این شاخص بدون احتساب اجاره به ۱۱۱٫۷ درصد می‌رسد. اختلافی که نشان می‌دهد وزن بالای اجاره با رشد قیمت کمتر از سایر بخش‌ها، تصویر تورم عمومی را به‌شدت تحت تأثیر قرار داده است.
تورم سالانه به ۷۶٫۸ درصد رسید؛ مفهوم کاهش محدود تورم نقطهای
انتشار نرخ تورم ۸۸٫۷ درصدی مهرماه ممکن است در نگاه نخست نشانه‌ای از کاهش فشار گرانی تلقی شود؛ چراکه این شاخص در شهریور ۸۹٫۸ درصد بود. با این حال، بررسی همزمان سه شاخص اصلی مرکز آمار نشان می‌دهد کاهش محدود تورم نقطه‌به‌نقطه به معنای فروکش کردن افزایش قیمت‌ها نیست.
شاخص قیمت مصرف‌کننده در مهرماه به ۷۶۱٫۸ واحد رسید؛ در حالی که این شاخص در شهریور ۷۲۹٫۸ واحد بود. به این ترتیب، سطح عمومی قیمت کالاها و خدمات مصرفی تنها طی یک ماه ۴٫۴ درصد افزایش یافت. این رقم در مقایسه با تورم ماهانه ۴٫۲ درصدی شهریور، افزایش ۰٫۲ واحد درصدی را نشان می‌دهد.
از سوی دیگر، نرخ تورم سالانه که تغییر میانگین شاخص قیمت در دو دوره ۱۲ ماهه متوالی را اندازه‌گیری می‌کند، از ۷۳٫۶ درصد در شهریور به ۷۶٫۸ درصد در مهر رسیده است؛ افزایشی معادل ۳٫۲ واحد درصد.
کاهش تورم نقطهای تنها نشان می‌دهد سرعت افزایش قیمت‌ها نسبت به ماه مشابه سال گذشته اندکی پایین آمده است، نه اینکه قیمت کالاها کاهش یافته باشد. حتی اگر تورم ماهانه در سطح ۴٫۴ درصد ثابت بماند، رشد مرکب قیمت‌ها در ۱۲ ماه حدود ۶۷٫۷ درصد خواهد بود. بنابراین، اقتصاد همچنان با آهنگ بالایی از افزایش سطح عمومی قیمت‌ها مواجه است و کاهش محدود یک شاخص را نمی‌توان به معنای مهار تورم دانست.
حمل‌ونقل در صدر عوامل گرانی؛ سهم ۲۱٫۵ درصدی از تورم مهرماه
بیشترین افزایش قیمت الزاماً به معنای بیشترین اثرگذاری بر تورم عمومی نیست. بررسی سهم گروه‌های مصرفی در تغییر شاخص کل نشان می‌دهد حمل‌ونقل، خوراکی‌ها و مسکن سه عامل اصلی افزایش قیمت‌ها در مهرماه بوده‌اند؛ گروه‌هایی که مجموعاً نزدیک به ۶۱ درصد تورم ماهانه را توضیح می‌دهند.
حمل‌ونقل با تورم ماهانه ۱۰٫۷ درصدی، سهمی معادل ۰٫۹۴ واحد درصد از افزایش شاخص کل داشته است. به عبارت دیگر، حدود ۲۱٫۵ درصد تورم مهرماه به این گروه مربوط می‌شود. این در حالی است که ضریب اهمیت حمل‌ونقل در سبد مصرف خانوار تنها ۸٫۹۳ درصد است.
در مقابل، خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها با وجود ضریب اهمیت ۲۸٫۸۲ درصدی، سهم ۰٫۹۵ واحد درصدی در تورم ماهانه داشته‌اند. بنابراین حمل‌ونقل با وزنی به‌مراتب کمتر، تقریباً به اندازه کل خوراکی‌ها در افزایش شاخص قیمت مؤثر بوده است.
گروه مسکن، آب، برق، گاز و سایر سوخت‌ها نیز با سهم ۰٫۷۷ واحد درصدی، حدود ۱۷٫۶ درصد تورم مهر را توضیح می‌دهد. پس از آن، پوشاک و کفش با سهم ۰٫۳۷ واحد درصدی و کالاها و خدمات متفرقه با سهم ۰٫۳۳ واحد درصدی قرار دارند.
این ترکیب نشان می‌دهد موتور تورم مهر تنها افزایش قیمت مواد غذایی نبوده است. جهش هزینه‌های حمل‌ونقل در کنار وزن بالای مخارج مسکن، بخش قابل توجهی از فشار افزایش قیمت‌ها را شکل داده است.
از جهش ۲۵۵ درصدی روغن تا گرانی ۲۳٫۵ درصدی آموزش؛ کدام کالاها رکورد زدند؟
جدول تورم گروه‌های کالایی مهرماه تصویری از افزایش نامتوازن قیمت‌ها ارائه می‌کند. در میان دوازده گروه اصلی، آموزش با تورم ماهانه ۲۳٫۵ درصدی بالاترین رشد قیمت را ثبت کرده است. پس از آن حمل‌ونقل با ۱۰٫۷ درصد، تفریح و فرهنگ با ۹٫۸ درصد و پوشاک و کفش با ۷٫۸ درصد قرار دارند.
اما آموزش با وجود صدرنشینی در نرخ افزایش ماهانه، به دلیل ضریب اهمیت ۰٫۸۸ درصدی، تنها ۰٫۱۴ واحد درصد در تورم کل سهم داشته است. این تفاوت نشان می‌دهد برای شناسایی عوامل اصلی گرانی، نمی‌توان صرفاً به رتبه‌بندی نرخ تورم گروه‌ها اکتفا کرد.
در بخش حمل‌ونقل، افزایش ۱۴٫۵ درصدی قیمت خرید وسایل نقلیه قابل توجه است. هزینه استفاده از وسایل حمل‌ونقل شخصی نیز ۱۰ درصد و خدمات حمل‌ونقل عمومی ۵٫۷ درصد افزایش یافته است. همزمان، تورم ماهانه کالاهای بادوام به ۱۱٫۸ درصد رسیده که از فشار قابل توجه بر قیمت این دسته از کالاها حکایت دارد.
در بازار خوراکی‌ها، تصویر متفاوت است. روغن‌ها و چربی‌ها با تورم نقطهای ۲۵۵٫۷ درصدی، بالاترین افزایش قیمت نسبت به مهر سال گذشته را داشته‌اند. شیر، پنیر و تخم‌مرغ نیز تورم نقطهای ۱۵۴٫۶ درصدی را ثبت کرده‌اند.
با این حال، افزایش ماهانه قیمت روغن تنها ۱٫۳ درصد بوده و قیمت گوشت قرمز و ماکیان نیز ۰٫۴ درصد کاهش یافته است. بنابراین، بخش بزرگی از گرانی کنونی این اقلام حاصل افزایش قیمت‌های انباشته در ماه‌های گذشته است.
تورم بدون اجاره از ۱۱۰ درصد گذشت؛ نقش متفاوت مسکن در شاخص قیمت‌ها
یکی از مهم‌ترین یافته‌های گزارش مهرماه، فاصله قابل توجه تورم عمومی با شاخص قیمت بدون احتساب اجاره است. بر اساس جدول گروه‌های اختصاصی مرکز آمار، تورم نقطه‌به‌نقطه کل کشور ۸۸٫۷ درصد بوده، اما همین شاخص با حذف اجاره به ۱۱۱٫۷ درصد می‌رسد؛ اختلافی معادل ۲۳ واحد درصد.
در مقیاس سالانه نیز تورم کل ۷۶٫۸ درصد و تورم بدون اجاره ۹۷ درصد ثبت شده است. این اختلاف از نقش قابل توجه اجاره در ترکیب شاخص قیمت مصرف‌کننده حکایت دارد.
اجاره با ضریب اهمیت ۳۳٫۶۰ درصد، بزرگ‌ترین جزء منفرد سبد مصرفی خانوارهاست. با وجود این وزن بالا، تورم نقطهای آن در مهر تنها ۳۳٫۴ درصد بوده؛ رقمی که فاصله زیادی با افزایش قیمت سایر گروه‌های مصرفی دارد.
البته پایین‌تر بودن تورم اجاره به معنای ارزان شدن مسکن یا کاهش هزینه زندگی مستأجران نیست. شاخص اجاره همچنان افزایش یافته، اما سرعت رشد آن در مقایسه با بسیاری از کالاها و خدمات کمتر بوده است. همچنین شاخص بدون اجاره، سبد مصرفی متفاوتی را اندازه‌گیری می‌کند و اختلاف دو نرخ را نباید مستقیماً سهم کاهنده اجاره در تورم دانست.
در مجموع، داده‌های مهر نشان می‌دهد گرانی در بخش‌های مختلف اقتصاد با سرعت‌های متفاوتی حرکت می‌کند. از یک سو، افزایش قیمت کالاهای بادوام، حمل‌ونقل و برخی خدمات شتاب گرفته و از سوی دیگر، وزن بالای اجاره با نرخ رشد پایین‌تر، بر عدد نهایی تورم عمومی اثر گذاشته است. همین تفاوت‌هاست که تصویر واقعی گرانی را پیچیده‌تر از یک نرخ واحد نشان می‌دهد.
