راه ابریشم بدون ایران؟؛ سهم ناچیز تهران از رکوردشکنی ۲۱۴ میلیارددلاری چین
در حالی که چین در سال ۲۰۲۵ بیش از ۲۱۴ میلیارد دلار در قالب ابتکار «کمربند و جاده» در کشورهای مختلف سرمایهگذاری کرده، ایران با وجود موقعیت ژئوپلیتیکی ممتاز و سابقه تاریخی در مسیر راه ابریشم، همچنان سهم محدودی از این جریان بزرگ سرمایه و تجارت دارد.
چین در سال ۲۰۲۵ رکورد تازهای در ابتکار «کمربند و جاده» یا همان BRI که راه ابریشم جدید معروف است، ثبت کرد و حجم مشارکت اقتصادی خود را به بیش از ۲۱۴ میلیارد دلار رساند؛ رقمی که از بازگشت پرقدرت پکن به پروژههای زیرساختی، انرژی و معدنی در آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین حکایت دارد.
با این حال، در میان دهها کشور بهرهمند از این موج سرمایهگذاری، نام ایران کمتر از ظرفیتهای تاریخی و جغرافیایی خود به چشم میخورد؛ موضوعی که ضرورت بازتعریف نگاه تهران به همکاریهای اقتصادی با چین را بیش از گذشته نمایان میکند.
بیش از دو هزار سال پیش، ایران و چین دو قدرت بزرگ اقتصادی و تمدنی در دو سوی راه ابریشم بودند. کاروانهای تجاری از فلات ایران عبور میکردند و کالا، سرمایه، دانش و فرهنگ میان شرق و غرب مبادله میشد. امروز نیز چین با ابتکار «کمربند و جاده» تلاش میکند نسخهای مدرن از همان مسیر تاریخی را احیا کند، اما جایگاه ایران در این پروژه هنوز فاصله قابل توجهی با ظرفیتهای بالقوه کشور دارد.
بر اساس گزارش مشترک مؤسسه گریفیث آسیا و مرکز گرین فایننس، مشارکت اقتصادی چین در قالب ابتکار کمربند و جاده طی سال ۲۰۲۵ به حدود ۲۱۳ تا ۲۱۴ میلیارد دلار رسیده است؛ رقمی که نسبت به سال قبل حدود ۷۵ درصد رشد نشان میدهد و بالاترین سطح فعالیت این ابتکار از زمان آغاز آن محسوب میشود.
از این رقم، بیش از ۱۲۸ میلیارد دلار به قراردادهای ساختوساز و بیش از ۸۵ میلیارد دلار به سرمایهگذاری مستقیم اختصاص یافته است. تنها در یک سال حدود ۳۵۰ پروژه و معامله جدید در کشورهای مختلف ثبت شده که نشان میدهد چین بار دیگر به اجرای پروژههای بزرگ فرامرزی بازگشته است.
بررسی توزیع جغرافیایی این سرمایهگذاریها نشان میدهد آفریقا بزرگترین مقصد قراردادهای عمرانی چین بوده است. نیجریه با حدود ۲۵ میلیارد دلار قرارداد در صدر قرار گرفته و پس از آن جمهوری کنگو، عربستان سعودی و عراق قرار دارند. در حوزه سرمایهگذاری نیز آسیای مرکزی، جنوب شرق آسیا و آفریقا بیشترین سهم را جذب کردهاند.
همزمان بخش انرژی به مهمترین حوزه فعالیت چین تبدیل شده است. بیش از ۷۱ میلیارد دلار از مشارکتهای جدید به نفت، گاز و زغالسنگ اختصاص یافته و سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر نیز از مرز ۲۱ میلیارد دلار عبور کرده است. معادن و فلزات راهبردی نیز با بیش از ۳۲ میلیارد دلار سرمایهگذاری یکی دیگر از اولویتهای اصلی پکن بودهاند.
این آمارها یک پرسش مهم را برای ایران ایجاد میکند؛ کشوری که از نظر موقعیت جغرافیایی، دروازه اتصال آسیای مرکزی، قفقاز، خلیجفارس، شبهقاره هند و اروپا محسوب میشود، چرا نتوانسته سهمی متناسب با ظرفیتهای خود از این موج سرمایهگذاری جذب کند؟
کارشناسان معتقدند که مسیر جدید کمربند و جاده دیگر صرفاً بر ساخت جاده و بندر متمرکز نیست، بلکه به سمت پروژههای دارای بازده اقتصادی مشخص، زنجیرههای تأمین، انرژی، لجستیک، حملونقل ریلی و صنایع معدنی حرکت کرده است. به همین دلیل کشورهایی که پروژههای اقتصادی آماده، چارچوبهای حقوقی شفاف و مدلهای تأمین مالی جذابتری ارائه کردهاند، موفق شدهاند منابع بیشتری جذب کنند.
در چنین شرایطی، ایران میتواند با تکیه بر موقعیت ترانزیتی خود در کریدورهای شرق-غرب و شمال-جنوب، توسعه شبکه ریلی، بنادر و مناطق لجستیکی و همچنین ظرفیتهای معدنی و انرژی، جایگاه پررنگتری در نقشه اقتصادی چین به دست آورد.
رکوردشکنی ۲۱۴ میلیارد دلاری ابتکار کمربند و جاده در سال ۲۰۲۵ بیش از آنکه صرفاً یک خبر اقتصادی باشد، هشداری برای کشورهایی است که در مسیرهای تاریخی تجارت جهانی قرار دارند اما از تحولات جدید عقب ماندهاند.
ایران و چین روزگاری دو ستون اصلی راه ابریشم بودند؛ احیای این همکاری تاریخی در قالبی مدرن و مبتنی بر منافع اقتصادی مشترک، میتواند یکی از مهمترین فرصتهای توسعهای پیش روی ایران در سالهای آینده باشد.
حالا که آقای قالیباف به طور مستقیم مسئول پرونده ایران و چین شده است، انتظارها بیش از پیش شده و امیدواریم که ثمرات همکاری اقتصادی ایران با کارخانه تولید دنیا، در سفرههای مردم ملموس شود.
نظر شما