جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران چگونه اقتصاد کشورهای خلیج فارس را مختل کرد؟
جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران اثرات مخربی در زمینههای مختلف اقتصادی، امنیتی و محیط زیستی بر کشورهای خلیج فارس به وجود آورد.
به نقل از اویل پرایس، ایران و آمریکا در روز چهارشنبه با یک آتشبس دو هفتهای موافقت کردند و بدین ترتیب کمپین ۴۰ روزه نظامی مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه اهداف نظامی و غیرنظامی ایران متوقف شد. این توافق با میانجیگری پاکستان به دست آمد ولی در حال حاضر بهشدت تحت آزمایش قرار دارد: در حالی که حملات مستقیم آمریکا علیه ایران متوقف شده، درگیریها میان رژیم صهیونیستی و حزبالله در لبنان ادامه دارد. اسرائیل تأکید میکند که لبنان شامل مفاد آتشبس نمیشود، در حالی که ایران اصرار دارد ادامه حملات رژیم نقض آشکار توافق است. همزمان، رفت و آمد کشتیها در تنگه هرمز همچنان در وضعیت نزدیک به توقف کامل باقی مانده است.
نتیجه نهایی این درگیری در حال حاضر در هالهای از ابهام قرار دارد؛ چرا که فقدان زمینه مشترک مشخص برای دستیابی به صلحی پایدار و همچنین بیاعتمادی متقابل میان طرفهای درگیر، وضعیتی پیچیده و مبهم را رقم زده است. همانطور که انتظار میرفت، کشورهای خاورمیانه بار اصلی جنگ را به دوش کشیدهاند و موجی از حملات پهپادی و موشکی، هم به سایتهای نظامی و هم زیرساختهای حیاتی غیرنظامی و اقتصادی بهشدت آسیب زده است. در ادامه، برخی از مخربترین اثرات این جنگ که اقتصادهای شورای همکاری خلیج فارس (GCC) با آن دستوپنجه نرم میکنند، با جزئیات بیشتر ارائه میشود:
۱. اختلال در صادرات انرژی و کشتیرانی
حملات مکرر و هدفمند ایران به کشتیهای تجاری در اوایل مارس، منجر به بسته شدن تنگه هرمز شد و بخش عظیمی از نفتکشها و کشتیهای حامل گاز مایع (LNG) را متوقف کرد؛ بهطوری که بسیاری از شرکتهای انرژی ناچار به اعلام شرایط اضطراریشدند. برآورد بانک استاندارد چارترد نشان میدهد که این جنگ باعث کاهش جریان جهانی نفت به میزان حدود ۸ میلیون بشکه نفت خام در روز شده و عربستان بهتنهایی ۷۰۰ هزار بشکه در روز از جریان خط لولهای خود را از دست داده است.
این درگیری همچنین موجب افزایش سرسامآور هزینههای لجستیک و بیمه شده است. حق بیمه ریسک جنگ برای کشتیهایی که در خلیج فارس فعالیت میکنند، تا ۱۰۰۰٪ افزایش یافته و در موارد پرخطر، نرخها از ۰.۲۰٪ تا ۰.۲۵٪ ارزش بدنه کشتی قبل از جنگ، به ۷.۵٪ تا ۱۰٪ در هر عبور رسیده است. این بدان معناست که یک نفتکش به ارزش ۱۵۰ میلیون دلار ممکن است برای یک سفر واحد از تنگه هرمز، با صورتحساب بیمهای تا ۷.۵ میلیون دلار مواجه شود. رقمی که در مقایسه با چند صد هزار دلار قبل از جنگ، افزایشی چشمگیر است.
۲. تخریب زیرساختهای انرژی و حیاتی
درگیری با ایران ضربه شدیدی به زیرساختهای انرژی خاورمیانه وارد کرده است. حملات موشکی ایران به تأسیسات گاز مایع در قطب صنعتی «رس لفان» قطر، خسارات گستردهای به سایتها از جمله یک مجتمع متعلق به شرکت شل وارد کرد و شرکتها را وادار به اعلام شرایط اضطراری نمود.
در عربستان، پالایشگاه «راس تنوره»، یکی از بزرگترین مجتمعهای پالایشگاهی جهان، موقتا فعالیت خود را متوقف کرده است. همچنین، حمله ایران به خط لوله نفت شرق-غرب (پترولاین) در عربستان، تنها ساعاتی پس از اعلام آتشبس شکننده دو هفتهای، یک ایستگاه پمپاژ حیاتی را هدف قرار داد و جریان نفت این کشور را بهطور چشمگیری کاهش داد. این خط لوله ۱۲۰۰ کیلومتری، شریانی حیاتی است که بدون عبور از تنگه هرمز، نفت را به ساحل دریای سرخ منتقل میکند.
همزمان، عملیات در مجتمع فرآوری گاز طبیعی «حبشان» در امارات پس از حملات پهپادی/موشکی متوقف شد و خسارات قابلتوجهی در منطقه صنعتی بندر خلیفه، از جمله در کارخانههای آلومینیوم، گزارش شد. عملیات در میدان نفتی «رمیله» ایران نیز به دلایل امنیتی متوقف گردید. حمله به تأسیسات میدان گازی «پارس جنوبی» ایران هم منجر به توقف در تولید شد.
جنگ همچنین به زیرساختهای حیاتی غیرنفتی در سراسر منطقه آسیب گستردهای وارد کرده است: نیروگاههای عظیم آبشیرینکن که تا ۹۰٪ آب شیرین کشورهایی مانند قطر، بحرین و کویت را تأمین میکنند، آسیب دیده یا هدف قرار گرفتهاند. حملات هوایی به پلها، خطوط راهآهن (از جمله نزدیک قم و کاشان) و بزرگراههای اصلی، مانند مسیر ارتباطی تبریز به تهران، خسارت وارد کرده است. قطبهای اصلی حملونقل منطقه نیز آسیب دیدهاند، از جمله: فرودگاه بینالمللی دبی، فرودگاه بینالمللی ابوظبی، فرودگاه بینالمللی کویت و فرودگاه بینالمللی بحرین. هزاران مکان غیرنظامی، از جمله مناطق مسکونی، مدارس و بیمارستانها در ایران هدف قرار گرفتهاند و گزارشها حاکی از آن است که بیش از ۲۰,۰۰۰ ساختمان دچار آسیب شدهاند.
۳. رکود اقتصادی و کاهش سرمایهگذاری
کشورهای شورای همکاری خلیج فارس با فروپاشی اقتصادی مواجه هستند و اعتماد تجاری و صنعت گردشگری آنها بهدلیل جنگ ضربه شدیدی خورده است. این کشورها اکنون با خطر کندی رشد اقتصادی یا حتی رکود دستوپنجه نرم میکنند: کویت و قطر ممکن است بهدلیل مسدود شدن صادرات نفت و حمله به زیرساختها، با کاهش ۱۴ درصدی در تولید ناخالص داخلی (GDP) مواجه شوند. عربستان و امارات نیز کاهشهای کوچکتر اما همچنان قابلتوجهی در حدود ۵ درصدی و ۳ درصدی در رشد اقتصادی خود پیشبینی میکنند. این دو کشور تا حدی میتوانند جریانهای نفتی خود را از مسیرهای جایگزین هدایت کنند.
بورسهای منطقهای سقوط کردهاند: بازار دبی ۱۵٪ افت را تجربه کرده و بازارهای ابوظبی و قطر بین ۵٪ تا ۱۰٪ کاهش یافتهاند.
صنعت سفر و گردشگری منطقه روزانه حدود ۵۱۵ میلیون یورو (۶۰۰ میلیون دلار) ضرر دیده و کل زیان ناشی از کاهش هزینههای بازدیدکنندگان برای منطقه در سال جاری بین ۳۴ تا ۵۶ میلیارد دلار پیشبینی میشود. بهطور کلی، پیشبینی میشود این درگیری نزدیک به ۲۰۰ میلیارد دلار هزینه اقتصادی از دسترفته برای کشورهای شورای همکاری خلیج فارس بهدنبال داشته باشد که ناشی از کندی رشد، کاهش صادرات نفت و اختلال در بخشهای دیگر است.زیان درآمد نفتی منطقه نیز روزانه حدود ۱.۱ میلیارد دلار برآورد میشود.
۴. تهدیدات امنیتی و افزایش شدید تلفات
عملیات نظامی آمریکا در ایران یک بحران امنیتی منطقهای شدید را رقم زده و تلفات سنگینی در چندین کشور گزارش شده است. یک بحران انسانی در حال شکلگیری در منطقه وجود دارد: تخریب ۴۴۲ مرکز درمانی در ایران، از جمله انستیتو پاستور و تأسیسات دارویی توفیق دارو، تولید واکسن را متوقف و کمبودهای پزشکی ایجاد کرده است. دسترسی به کمکهای بشردوستانه همچنان با چالش مواجه است. این درگیری تأمین کالاهای ضروری از جمله سوخت و کود شیمیایی را مختل کرده و هشدارهایی درباره بروز یک بحران گستردهتر امنیت غذایی در منطقه را به دنبال داشته است.
۵. آسیبهای زیستمحیطی بلندمدت
جنگ ایران باعث آسیبهای زیستمحیطی شدید و ماندگار شده است، از جمله: نشتگسترده نفت در خلیج فارس، دود سمی ناشی از سوختن پالایشگاهها، و آلودگی گسترده ناشی از ذرات پودرشده ناشی از انفجارها. دوده و مواد شیمیایی سمی ناشی از حمله به پالایشگاه تهران و سایر مراکز سوخت، با رطوبت جو ترکیب شده و بهصورت باران اسیدی فرو میریزند.
استنشاق ذرات میکروسکوپی دوده و مواد ساختمانی پودرشده (از جمله احتمال وجود آزبست) از مناطق مسکونی و تجاری آسیبدیده در ایران و سایر نقاط، خطرات بلندمدتی برای بیماریهای ریوی، مشکلات قلبی و سرطان ایجاد میکند.
همزمان، این درگیری باعث افزایش ناگهانی انتشار گازهای گلخانهای شده است. برآوردها نشان میدهد که ارتش آمریکا بهتنهایی در روزهای اول جنگ نزدیک به ۲ میلیارد تن گاز گلخانهای منتشر کرده است. تخریب لولههای دفنشده نیز منجر به تخلیه فاضلاب در چندین شهر شده که این آلایندهها میتوانند به آبهای زیرزمینی نفوذ کرده و منابع آب را برای سالها آلوده کنند. فلزات سنگین و مواد شیمیایی سمی ناشی از مهمات میتوانند در خاک رسوب کرده و زمینهای کشاورزی را برای دههها غیرقابل کشت سازند.
نظر شما