صفحه اقتصاد گزارش می دهد:
تورم و جابهجایی سبد هزینه خانوار؛ مسکن گلوی شهرنشینان را فشرد، خوراکیها اولویت روستاییان ماند
بررسی روند هزینههای خانوار ایرانی از سال ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۳ نشان میدهد جهش تورم طی این سالها نهتنها سطح هزینهها را چندین برابر کرده، بلکه ترکیب سبد مصرفی شهر و روستا را نیز دستخوش تغییر کرده است؛ بهطوریکه در شهرها مسکن به بزرگترین کانون فشار تبدیل شده و در روستاها خوراکیها همچنان سهم اول را دارند.
از سال ۱۳۹۶ که نرخ تورم ۸.۲ درصد ثبت شده بود تا سالهای پس از آن، اقتصاد ایران وارد دورهای از تورمهای بالای ۳۰ و ۴۰ درصد شد. تورم سال ۱۴۰۰ به ۴۰.۲ درصد رسید و در سال ۱۴۰۳ نیز حدود ۳۷.۱ درصد ثبت شد. تورم نقطهبهنقطه نیز از سطح تکرقمی سال ۱۳۹۶ به بالای ۴۰ درصد در سال ۱۴۰۰ صعود کرد و در سال ۱۴۰۳ همچنان در محدوده بالای ۳۰ درصد باقی ماند.
این روند بهوضوح خود را در افزایش هزینههای خانوار نشان داده است؛ بهگونهای که رشد هزینهها تنها ناشی از افزایش مصرف نبوده، بلکه بیش از هر چیز انعکاس افزایش قیمت کالاها و خدمات بوده است.
خانوار شهری؛ مسکن در صدر فشار هزینهای
متوسط هزینه کل خانوار شهری از حدود ۳۲ میلیون و ۹۵۲ هزار تومان در سال ۱۳۹۶ به بیش از ۲۶۹ میلیون و ۳۴۷ هزار تومان در سال ۱۴۰۳ رسیده است؛ افزایشی بیش از هشت برابر در کمتر از یک دهه.
در این میان، هزینه خوراکیها از حدود ۷ میلیون و ۶۷۵ هزار تومان به حدود ۶۳ میلیون و ۶۹۶ هزار تومان افزایش یافته است. با این حال، خوراکیها تنها بخشی از سبد هزینه را تشکیل میدهند و فشار اصلی در سالهای اخیر از ناحیه هزینههای غیرخوراکی وارد شده است.
مهمترین مؤلفه غیرخوراکی در شهرها، مسکن است. در سال ۱۴۰۳ بیش از ۴۳ درصد هزینههای غیرخوراکی خانوار شهری صرف مسکن شده است. این سهم بالا نشان میدهد بخش قابل توجهی از درآمد شهرنشینان پیش از هر هزینهای صرف اجاره، خرید یا نگهداری مسکن میشود.
در مقابل، سهم برخی اقلام دیگر کاهش یافته است. سهم حملونقل و ارتباطات از ۱۲.۴ درصد در سال ۱۳۹۶ به ۷.۸ درصد در سال ۱۴۰۳ کاهش یافته است. همچنین سهم بهداشت، درمان و تفریح یا ثابت مانده یا روندی کاهشی داشته است؛ موضوعی که میتواند نشانه فشردهتر شدن سبد مصرفی و حذف هزینههای غیرضروری در برابر فشار مسکن باشد.
الگوی متفاوت روستاییان؛ خوراکی در اولویت
در مناطق روستایی نیز هزینهها افزایش چشمگیری داشته است. متوسط هزینه کل خانوار روستایی از حدود ۱۷ میلیون و ۸۶۷ هزار تومان در سال ۱۳۹۶ به ۱۴۴ میلیون و ۶۸۲ هزار تومان در سال ۱۴۰۳ رسیده است.
اما تفاوت مهم در ترکیب هزینهها است. در سال ۱۴۰۳ حدود ۳۷.۷ درصد از کل هزینه خانوار روستایی صرف خوراکیها شده؛ در حالی که این رقم برای خانوار شهری ۲۳.۶ درصد بوده است. این اختلاف نشان میدهد خوراک همچنان اولویت نخست سبد مصرفی روستاییان است.
سهم مسکن در روستا اگرچه افزایش یافته و به ۲۳.۵ درصد رسیده، اما همچنان فاصله معناداری با سهم ۴۳.۷ درصدی شهرها دارد. به بیان دیگر، فشار مسکن در شهرها بسیار سنگینتر از روستاهاست.
در بخش حملونقل و ارتباطات نیز سهم هزینه در روستا از ۱۲.۶ درصد به ۱۰.۲ درصد کاهش یافته؛ کاهشی که نسبت به افت شدیدتر این سهم در شهرها ملایمتر بوده است.
بازآرایی سبد مصرف؛ حذف تدریجی رفاه؟
بررسی دادهها نشان میدهد تورم بالا طی سالهای اخیر تنها باعث افزایش ارقام هزینه نشده، بلکه ساختار مصرف خانوارها را نیز تغییر داده است. در شهرها، رشد قیمت مسکن موجب شده سهم بیشتری از درآمد به این بخش اختصاص یابد و در نتیجه سهم هزینههای رفاهی، تفریحی و حتی درمانی کاهش یابد یا ثابت بماند.
در روستاها نیز اگرچه مسکن فشار کمتری وارد میکند، اما سهم بالای خوراکیها نشان میدهد بخش بزرگی از درآمد صرف نیازهای اولیه میشود و فضای محدودی برای هزینههای توسعهای یا رفاهی باقی میماند.
تورم، عامل اصلی تغییر معادله معیشت
مقایسه روند هزینههای خانوار شهری و روستایی از سال ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۳ نشان میدهد تورم مزمن و جهشهای قیمتی، مهمترین عامل افزایش سطح هزینهها بوده است. اما فراتر از افزایش عددی، ترکیب هزینهها نیز تغییر کرده است:
-
در شهرها، مسکن به اصلیترین کانون فشار تبدیل شده است.
-
در روستاها، خوراکیها سهم بالاتری از درآمد را میبلعند.
-
سهم برخی هزینههای رفاهی و ارتباطی در هر دو بخش کاهش یافته است.
این تحولات بیانگر آن است که اقتصاد خانوار ایرانی طی سالهای اخیر بیش از گذشته به سمت تأمین نیازهای اولیه سوق پیدا کرده و حاشیه رفاهی آن کوچکتر شده است؛ روندی که در صورت تداوم تورمهای بالا، میتواند پیامدهای اجتماعی و رفاهی عمیقتری به همراه داشته باشد.
نظر شما